Christi
j^ CAPUT PRIMUM.
GnavissrMA contumelia et injuria quz inferri Christo potest, et per omne regnum papisticum latissime patet, ea est, quod sacerdotes missam hostiam propitiantem esse asseverant, ad remittenda non modo peccata sua, verum etiam aliorum, tum viventium, tum mortuorum, quibus illam voluerint applicare. Ita simulatione pietatis papistici sacerdotes hoc sibi sumpserunt, ut Christi successores essent, et ejusmodi sacrificium facerent, quale nullum unquam a quoquam, praterquam a Christo ipso, factum est, idque eo solum tempore, cum morte sua poenas peccatorum nostrorum in cruce lueret.
Caput Differentia Inter Sacrificium Christi Sacrificia Sacerdotum Veteris Legis
Pavrus ad Hebreos testatur, quanquam sacerdotes veteris legis sspe offerebant, (ad minimum autem semel quotannis,) Christum tamen non sspe seipsum obtulisse; alioqui sepius mortem obiisset. Nunc autem semel seipsum obtulit, ut hac hostia peccata nostra deleret: et quemadmodum hominibus constitutum est, ut semel moriantur, ita Christus semel oblatus est, ut multorum peccata tolleret.”
Accedunt eodem, qua sequuntur in Paulo, sacrificia veteris legis, quanquam continenter offerebantur, nunquam potuisse vel peccata tollere, vel homines perfectos reddere. Si enim semel pacare conscientias hominum potuissent, peccatis tollendis, haud i iterum ea sacrificia facienda fuisse: Christum autem unico hoc sacrificio sanctificatos, perfectos, perpetuo effecisse, peccatis nostris ex animo delendis, et perpetua quasi obli- ἣ vione obruendis. Ubi enim peccatorum remissio est, ibi nullum pro peccatis sacrificium reliquum est.”
Atque alio loco de veteri testamento ait, “abrogatum illud et deletum fuisse, quod imbecillum atque inutile esset, (nihil enim ad perfectionem deduxerat,) et plures illius legis sacerdotes fuisse, quia diutius in vita manere non poterant, atque adeo ab uno ad. alium deferebatur sacerdotium: Christum autem, quia ad @ternitatem in vita maneret,. transitionis omnis vacuum sacerdotium habere. Itaque prorsus servare poterit eos, qui per illum ad Deum accedunt, sempiternam vitam agens, ut pro nobis intercedat. Par enim est ejusmodi nobis sacerdotem esse, qui sanctus, simplex, incorruptus, a peccatoribus sejunctus, altior ccelis esset; cui minime necesse esset quotidie (quemadmodum summis sacerdotibus) prius pro suis, deinde pro peccatis populi, victimas offerre; hoc enim semel fecerat seipso offerendo.” Hac in epistola Paulus plene et plane descripsit nobis diffe- rentiam inter sacerdotium et sacerdotes veteris testamenti, et longe praestantissimum atque excellentissimum Christi sacerdotium, et perfectissimum illud et summe necessarium sacrificium et beneficium, quod nobis inde dimanat.
Neque enim. Christus sanguinem vitulorum, ovium, aut hircorum obtulit, (quemad-
90 DE OBLATIONE ET SACRIFICIO CHRISTI. [Lis. modum veteris testamenti sacerdotes facere consueverunt,) sed sanguinem suum in eruce offerebat: neque in sacrarium aliquod ingressus est hominum opera fabricatum, (sicuti Aharon fecerat,) sed in coelum ascendit, ubi @ternus Pater habitat, et apud illum continuatam precationem pro peccatis totius mundi adhibet, corpus suum pro nobis laniatum, et sanguinem quem infinita bonitate sua pro nobis in cruce profudit, ante oculos Patris constituens.
Atque hoc sacrificium eam vim habet, ut minime necesse sit illud quasi solenne. quot- annis renovare, quemadmodum antistites veteris testamenti faciebant: quorum sacrificia, etiam szpius facta, nullius momenti aut utilitatis erant, (quia tum sacerdotes ipsi qui offerebant, peccatores fuerant, tum sanguinem animantium rationis expertium, et non suum offerebant;) cum Christi sacrificium semel factum ad omnem @ternitatem valeat.
Caput III. Ζ
Duo Esse Genera Sacrificiorum
ATQUE ut omnes melius hoc sacrificium Christi intelligant, quo summum Christianorum beneficium continetur, pernecessarium est sacrificiorum distinctionem et varietatem exponere. ος Sacrificiorum duo sunt genera; unum, quod expians vel propitians dicitur, hoc est, quod Dei iram et offensionem placat, veniam ac remissionem omnium peccatorum impetrat, et ab @terna condemnatione nobis debita liberat.
Quanquam autem in veteri testamento quadam sacrificia hoc nomine notabantur, unum tamen revera hujusmodi sacrificium est, quo peccata nostra relaxantur, et misericordia ac benevolentia Dei impetratur; eaque mors Domini nostri Jesu Christi est, qua excepta, nullum unquam sacrificium expians fuit. ’
Hic honor, hac gloria summi nostri Pontificis est, quod unica sui oblatione pro peccatis omnium Patri satisfecit, illorum culpas prestitit, et universum genus humanum illi reconciliavit. Qui autem illi hunc honorem eripiunt, et sibi ipsis assumunt, ipsissimi antichristi sunt, et impurissimis ac superbie plenissimis contumeliis Deum Patrem et Filium ejus Dominum Jesum Christum lacessunt.
Alterum genus sacrificii est, quod nos Deo minime reconciliat, sed ab his fit qui per — Christum reconciliantur, ad nostram in Deum pietatem testificandam, et gratos nos atque obedientes Deo prestandos. Hsc autem sacrificia laudis et gratiarum actiones vocantur.
Ac primum quidem sacrificii genus Christus pro nobis Deo obtulit, alterum autem nos Deo per Christum offerimus.
Per primum sacrificium Christus nos Deo Patri obtulit, per alterum autem nos ipsos omniaque nostra Christo et Patri offerimus.
Hocque sacrificium generaliter universam obedientiam nostram continet, qua versatur in legibus et praeceptis Dei servandis. Hoc de sacrificio David his verbis usus est, Sacrificium Deo cor contritum:” et D. Petrus omnes Christianos esse ait sacerdotium sanctum ad sacrificia spiritualia facienda, accepta Deo per Jesum Christum.” Et D. Paulus: “Nos (inquit) semper offerimus Deo sacrificium laudis per Jesum Christum.”
Caput Sacrificium Christi Plenius Exponitur
Nunc autem, ut de sacrificio et sacerdotio Christi plenius atque uberius pertractemus, intelligendum est, ejusmodi pontificem Christum esse, ut semel seipsum offerendo satis — valuerit ad omnia peccata suo sanguine abluenda. Ita perfectus sacerdos fuit, ut una oblatione sui infinitum peccatorum acervum expurgarit atque expiarit, facilemque nobis et parabilem peccatoribus medicinam reliquit, ut omnibus mortalibus (qui se indignos hoc beneficio nolunt reddere) sacrificium hoc perpetuo sufficeret. Neque vero in se recepit illorum tantum peccata, qui multos ante annos ex hac vita excesserunt, sed illorum quoque, qui usque ad reditum ejus certam et confirmatam fidem evangelio illius
1 habituri essent. Itaque nunc nullum alium nec sacerdotem nec sacrificium ad peccata ἱ nostra tollenda expectare oportet, nisi eum solum, et hoc eximium sacrificium ab illo À factum. Et quemadmodum semel moriens pro omnibus immolatus est, ita, quantum in ν se fuit, peccata omnium in se recepit. Ita fit ut nunc nulle pro peccatis hosti» relique fiant, sed severum extremo in die judicium restet. Tunc autem in conspectum omnium iterum rediturus est, non quasi nocens aliquis ad perferendum supplicium, aut ut victima pro peccatis nostris immoletur (quemadmodum ante immolatus est) sed cum gloria magna venturus est, omnis peccati vacans, ad magnam lztitiam et consolationem illorum, qui illius morte abluti et expiati sunt, et in pia ac integra vivendi ratione versantur, atque ad magnum terrorem et cruciatum illorum, qui in impia et scelerata vita permanent.
Had igitur ratione nos scriptura docet, Christum, si ssepius hostiam se pro peccatis immolasset, ssepius fuisse moriturum, cum nulla pro peccatis hostia possit esse preter illius mortem. Nuc autem nulla est alia pro peccatis hostia, cum per illum peccata remittantur, et conscientie placentur.! CAPUT V.
Sacrificiis Veteris Legis
Quanquam in veteri testamento certa quaedam sacrificia füerant, que sacrificia pro peccato nominabantur, non tamen ejus generis fuerant, ut peccata coram Deo tollerent; sed ceremonize quzdam erant ad hoc institute, ut umbre quzdam et figure essent ad excellens Christi sacrificium praemonstrandum, quod verum et perfectum pro totius mundi peccatis sacrificium futurum erat. Hoc nomine igitur sacrificia fpropitiatoria et sacrificia pro peccatis dicebantur, non quod revera peccata nostra delerent, sed quia imagines, umbre, figure erant, quibus pii de vero Chritsi futuro sacrificio admonerentur, quod peccatum et sempiternam damnationem funditus tolleret.
Clarissime autem in epistola ad Hebraeos Paulus exposuit, non potuisse illa sacri- Ἢ ficia, que a sacerdotibus veteris legis fiebant, veniam peccatorum vel impetrare vel promereri. Fieri non potest (inquit) ut peccata nostra sanguine taurorum vel hircorum tollantur.
Quanquam igitur pii omnes his sacrificiis a Deo przscriptis utebantur, non tamen ita magno sstimanda illa putabant, ut inde remissionem coram Deo se consequi posse putarent; sed partim pro figuris et signis a Deo institutis capiebant, (quibus certiores illos reddidit, se illud Semen esse missurum, quod verum pro peccatis sacrificium futurum promisit, atque adeo velle se eos, qui hujus promissi fiducia niterentur, recipere, et propter futurum sacrificium illis peccata condonare,) partim vero pro czre- moniis habebant, quibus hi qui adversus legem Mosis aliquid admiserant, et ex coetu 1 Israelitico ejecti erant, in gregem illorum iterum recipiebantur, et absoluti esse nuntiabantur. -
Hisque iisdem de causis in ecclesia Christi sacramentis per illum institutis utimur. Et hsec externa e populo dominico ejectio et revocatio secundum legem et hominum judicium facta fuit: vera autem cum Deo reconciliatio et peccatorum remissio nec veteris testamenti patribus conferebantur, nec nobis confertur, nisi per Christi sacrificium in monte Calvarie factum. Ac veteris sane legis sacrificia ita przsagia quedam et nota istius sacrificii venturi fuerant, quemadmodum sacramenta nostra ejusdem sacrificii preeteriti figure et testimonia existunt. x CAPUT VI.
Missam Non Esse Sacrificium Propitiatorium
A Ex his datur intelligi, sacrificium sacerdotis in missa, vel muneris sui viventibus et mortuis pro libidine sua applicationem, neque sibi ipsi neque aliis promereri aut nancisci peccatorum remissionem posse; sed hanc doctrinam papisticam doctrine Christi
repugnantem, et sacrificio Christi injuriosam esse. Si enim sola mors Christi oblatio, sacrificium, et pretium remissionis peccatorum nostrorum est, tum munus hoc et administratio sacerdotis idem efficere et preestare non potest. Itaque insignis est et horribilis contumelia, vel hoc officium et munus sacerdoti tribuere, quod ad solum Christum pertineat, vel existimare ecclesiam tali egere sacrificio; quasi si quis diceret, Christi sacrificium ad nostrorum peccatorum remissionem satis non esse, vel Christi sacrificium ex oblatione sacerdotis pendere.
Sed hi sacerdotes, qui sese successores Christi esse pradicant et illum sacrificare, tetri et odiosi hostes religionis sunt. Nemo enim Christum, preter Christum ipsum, sacrificio obtulit. Qua de causa Paulus ait, Christi sacerdotium ab illo ad alterum transire non posse.” Quid enim sacrificiis aliis opus est, si quidem Christi sacrificium perfectum et seipso contentum sit? Et quemadmodum a Paulo dictum est, Si sacrificia et munus Aharonicum, ceterorumque illius statis sacerdotum, nullius rei eguissent, sed consummata fuissent, non ita admodum Christi sacrificio fuisset opus, (temerarium enim atque inane fuisset ei rei aliquid adjicere, quae res per seipsam integra et perfecta est;) ita si Christi sacrificium plenum atque omnibus numeris perfectum sit, quid opus est ilis quotidianis et repetitis sacrificiis? ^ Papistici igitur hi sacerdotes (qui Christi corpus quotidie sacrificandum sibi sumunt) vel Christi sacrificium inchoatum, leve, et irritum pene faciunt suis addendis, vel sua ipsorum vana, temeraria, et supervacanea judicant, Christi sacrificio sua adjungentes, cum illud per se perfectum et seipso contentum sit.
Admirabile est autem videre, quos dolos et quas astutias antichristi papistici excogitant ad impios suos errores simulatione pietatis tegendos. Et quemadmodum catenze partes alize aliis nexz sunt, ita vitia et errores quodam quasi vinculo junguntur, ut unus alterum post se semper trahat. Id quod etiam hoc loco fit.
Caput VII. Cavillationis Papisticza Confutatio
ParrsrE ad seipsos excusandos hoc afferunt, se nullum neque novum sacrificium instituere, neque aliud quam Christus ipse fecit facere, (neque enim tam czcos esse, quin viderent se tum aliud sacrificium sacrificio Christi addere, atque adeo sacrificium Christi imperfectum facere;) sed hoc idem sacrificium, quod Christus ipse fecerat, contendunt se pro peccatis facere.
Atque hic praecipites in gravissimum et perniciosissimum omnium errorem ruunt. Si enim idem sacrificium pro peccatis quotidie faciunt, quod antea Christus ipse fecerat, atque ea mors ejus fuerat et pretiosissimi sanguinis ejus pro peccatorum nostrorum redemptione profusio; necessario efficitur, illos quotidie trucidare Christum, et ejus sanguinem effundere, atque adeo Judzis et Phariswis ipsis deteriores esse, qui semel tantum illum neci addixerunt, et sanguinem atque vitam ejus exhauserunt.
Caput VIII. Verum Omnium Christianorum Sacrificium
Deus Omnipotens, Pater omnis lucis et veritatis, omnes errorum tenebras et ignorantiz caliginem, et harum rerum auctores et principes, vel ex ecclesia sua expellat atque ejiciat; vel corda illorum ad se convertat, et lumen fidei omnibus tribuat, ut fiduciam certam de remissione peccatorum habeant, et ab stern morte et horrendis — cruciatibus inferni liberentur, per singulare unius mortis et sanguinis Christi meritum;. et ut sua quisque fide ad se hoc beneficium applicet, neque illud arbitrio ac meritis — papistarum sacerdotum accipiat.
Si (quod nomine profitemur) revera Christiani sumus, nulli. hunc: ascribere hono- — rem, sed soli Christo assignare debemus. Itaque universam tam immensi beneficii laudem illi tribuamus; ad illum quasi ad perfugium et portum omnium srumnarum
nostrarum fugiamus: illi adhzrescamus, illi innitamur, illi nos totos tradamus, et quia seipsum morti nostra causa objecit, ut hostia Deo Patri pro nobis esset, nosmetipsos rursum illi dedamus, et victimam illi offeramus, non hircorum, taurorum, à aut aliorum animantium rationis expertium, (quemadmodum ante Christi tempora fieri est solitum,) sed hostiam ratione preditam (hoc est, nosipsos), non corporibus nostris mactandis, sed efferatis et immanibus animi perturbationibus domandis, et morte afficiendis, qua imperium in nobis et dominatum crudelissimum, nisi coercerentur, exercerent.. S Quamdiu legis auctoritas viguit, permisit Deus muta et rationis expertia sibi offerri: nunc autem spirituales cum simus, brutorum animantium loco spiritualia a nobis requirit, nempe ut intolerabilem superbiam, immanem iram, insatiabilem pecunie cupiditatem, turpe lucrum, sordidam et inquinatam carnis libidinem, exitiale odium, vulpinas fraudes, lupina spolia, et omnes alios animi impetus et commotiones, Spiritui repugnantes, jugulemus. ^ Quicunque Christi sunt, hi cruci et neci dare, 4 Christi causa, hec omnia debent, quemadmodum Christus illorum causa seipsum morti addixit.
He sacrificia Christianorum sunt, ha hostiz et victima grate Christo. Et quemadmodum Christus seipsum pro nobis obtulit, ita nos vicissim debemus nos ipsos Christo offerre. Ita fiet ut non tantum nomine Christiani simus, sed quod verbis et vultu profitemur, hoc reipsa et vita profitebimur, et omnes animi motus ad illius normam dirigemus. Ita fiet, ut foris et intus omnino illius simus, et ab omni hypocriseos simulatione vacui et liberati erimus. Quod si hoc modo affectibus nostris in crucem agendis, et nobismetipsis totis illi tradendis, offerre nos Deo recusaverimus, ingrati prorsus et inhumani erimus, superstitiosi hypocrite, vel potius brute pecudes, aut brutis ipsis deteriores, digni qui ab omni beneficio oblationis Christi excludamur.
Caput Missa Papistica Est Detestanda Idololatria, Omni Christianorum Cqetu Prorsus Ejicienda
Quop si oblationem sacerdotis loco oblationis Christi ponamus, et perceptionem sacramenti corporis et sanguinis, quemadmodum ille ipse instituit, repudiemus, et remissionem peccatorum e sacrifiio sacerdotis petamus, indeque relaxationem aliquam cruciatuum, qui in purgatorio sunt, venemur; non solum injuriam Christo facimus, sed etiam horribile idololatrie scelus admittimus. Hee enim doctrina falsa est, impudenter ab impiis papistis, superstitiosis monachis et fraterculis conficta, qui quzestus gratia depravarunt et corruperunt sanctissimam coenam Domini, et in manifestam idololatriam traduxerunt. Qua de causa hi omnes debent omnibus opibus ac viribus elaborare, ut ejusmodi in Dei Filium contumelia profligetur. à Et quoniam in ejusmodi missis aperta impietas et idololatria est, in quibus sacerdos 5 solus sacrificium propitians offert, illudque viventibus et mortuis pro sua libidine accommodat, omnes ejusmodi misse papistice radicitus Christianorum coetibus eveli lendee atque ejiciende sunt, et verus coenz usus restituendus, ut congregatus in unam frequentiam populus pro se quisque sacramentum percipiat, et testificetur hoc facto, se membrum corporis Christi esse, et carnis ac sanguinis ejus perceptione spiritualiter i sustentari. i CAPUT X. A QUISQUE PRO SE SACRAMENTUM PERCIPERE DEBET, ET NON UNUS
Pro Alio
SACRAMENTA a Christo nequaquam ad hoc instituta sunt, ut unus pro alio, aut sacerdos pro omni populo, sacramenta perciperet, sed ut pro se quisque hoc faceret, 3 et fidem suam ac sempiternam salutem «confirmaret et stabiliret. Et quemadmodum si unus pro alio salutari baptismi fonte tingatur, nihil illi hic baptismus prodesse
poterit, sic nemo sacram comam pro alio percipere debet. Si enim esurie quis aut siti afficiatur, cupiditas ejus nullo modo vel extinguitur vel levatur, si quis pro illo cibum aut potionem caperet; aut si qua illuvie sordescat, non multum juvatur, si quis pro illo mundetur: ita nihil valere homini potest, pro quo ab aliis vel baptismus vel coena percipitur. Quocirca Petrus dicebat: “Baptizetur quisque in nomine Christi.” Et Servator Christus multitudini inquit, Capite, edite:” adjecit preterea, Bibite ex hoc omnes.” Qui igitur spiritualiter renasci in Christo vult, baptizari illum pro se oportet: et qui per se vivere in Christo voluerit, per se carnem ejus et sanguinem percipere debet.!
Atque ut paucis absolvamus, qui ad Christi regnum ipse pervenire cogitat, debet et ipse ad sacramenta ejus accedere, ipse mandata ejus servare, ipse omnia, qus ad christiani hominis munus et vocationem pertinent, facere: ne si hec omnia aliis pro se agenda relinquat, aliis etiam haereditatem regni ccelestis pro se adeundam dimittat.
Caput Quze Sit Inter Sacerdotem Reliquumque Populum Differentia
Cnumisrus nullam hujusmodi differentiam inter sacerdotem et populum docuit, ut sacerdos pro populo sacrificium de Christo faceret, solus coenam pro aliis perciperet, eamque pro libidine sua, quibus et quomodo vellet, distribueret. Sed hzc vera est inter illos differentia, quod sacerdos publicus ecclesi: administer sit, et coenam Domini ceteris distribuat, illi autem de sacerdotis manu accipiant. Coena autem ipsa a Christo instituta, et toti ecclesi: concessa fuit, non ut a ministro et sacerdote pro aliis offeratur et percipiatur, sed ut per sacerdotem ommibus justa ratione petentibus tribuatur.
Quemadmodum in aula regia ceterorumque principum virorum edibus ministri mensas instruunt, ceteri autem peraque epulantur; sic sacerdotes et ministri coenam Domini parant, evangelium legunt, verba Christi recitant, sed universus populus illis respondet, Amen. Omnes memoriam mortis Christi celebrant, omnes Deo gratias agunt, omnes ad poenitentiam et mutationem vitz feruntur, omnes se quasi sacrificium Deo offerunt, omnes illum pro Deo et Servatore habent, omnes illum spiritualiter epulantur, cujus rei certissimum argumentum, perceptionem panis et vini in coena, faciunt.
Atque hzc res auctoritatem et dignitatem sacerdotii, reliquorumque ecclesiz minisirorum non detrahit, sed auget potius atque amplificat. Si enim benevolentia et honore prosequendi sunt, qui preetores, judices, quaestores, et rerum externarum administri regii sunt, quanto majore cultu ae veneratione prosequendi sunt, qui verbi et sacramentorum Christi administri sunt, et ad excludendos atque admittendos homines evangelii administratione claves sibi regni ccelestis concreditas et commissas habent!
Caput XII. Papistis Eorum Objectionibus Respondetur
QvowrAM igitur satis (ut spero) expositum vobis est, quidnam sacrificium propitians sit, (ut qui ullam notionem Christi habent, intelligentiam ex eo et consolationem capiant, et gravem immanitatem atque idololatriam miss papistice declaravimus, in qua sacerdotes sibi sumpserunt officium Christi, ut sacrificium propitians pro peccatis populi facerent; pernecessarium judico, ut papistarum subtilitatibus et inanitati sophisticee respondeam, quibus et eruditos et simplices quoque, sed non satis circumspectos, deceperunt.
Locus Pauli ad Hebreos, quem pro se citant, adversari illis maxime videtur. Ubi enim Paulus unumquemque pontificem ait a Deo constitutum, ad dona et sacrificia Deo pro peccatis offerenda, de veteris testamenti, et non de novi, sacerdotibus loquitur:
i qui (sicuti ipse commemorat) vitulos et hircos offerebant, non tamen ejusmodi fuerant, E ut illorum oblationibus et sacrificiis populi peccata tollerent, sed umbra et figura E Christi fuerant, qui solus agnus Dei est, mundi peccata tollens. Itaque papistici 4 sacerdotes, qui hunc textum sibi applicant, longe contra Pauli sententiam faciunt, ad gravissimam injuriam et offensionem Christi, per quem solum Paulus ait hostiam et sacrificium pro peccatis totius mundi expletum et absolutum fuisse. b Atque autem ille locus Malachi prophete adversari illorum sententie videtur, 4 ubique offerendum Deo purum sacrificium et oblationem. Propheta enim hoc loco nullum verbum de missa aut sacrificio propitiante, a sacerdotibus offerendo, fecerat, sed 1 de oblatione fidelium omnium (ubicunque terrarum fuerint) meminit, qui Deo puris Y cordibus atque animis sacrificia laudis et gratiarum actionis offerunt; vocationem - gentium przdicens, et Dei misericordiam in omnes dilatandam monstrans, et illum 1 declarans futurum Deum non Judaeorum modo, sed omnium nationum ab ortu ad occasum usque, qui sincera fide illum invocant, et nomen ejus gloria afficiunt.
Caput XIII. Respondetur Patrum Quorundam Auctoritatibus
ApvERsARH Christi magnum numerum locorum ex antiquis scriptoribus congerunt, qui (ut ipsi ferunt) missam vel sacram coenam sacrificium vocant. Sed illis omnibus una responsio satis esse potest, quod non ita sacrificium vocent, ut peccata tollat, quse sola morte Christi delentur; sed quia institutum a Christo fuerat, ut nos in memoriam sacrificii ab illo in cruce facti revocet. Atque hac de causa sacrificii nomine notatur quemadmodum Augustinus in epistola ad Bonifacium (a me superius citata) et in libro de Fide ad Petrum diaconum (antea quoque a me inducto) indicat. In libro autem de Civitate Dei hec verba habet: Sacrifieium visibile invisibilis sacrificii sacramentum, id est, sacrum signum est.”
Idem in Psal. xxi. in praefatione expositionis secunde: “Passio Domini (sicut scimus) semel facta est; semel enim Christus mortuus est, justus pro injustis. Et scimus, et certum habemus, et fide immobili retinemus, quia Christus resurgens a mortuis jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur. Verba ista apostoli sunt: tamen ne obliviscamur quod factum est semel, in memoria nostra semel omni anno sit. Quoties pascha celebratur, numquid toties Christus moritur? Sed tum anniversaria recordatio quasi representat quod olim factum est, et sic nos facit moneri, tanquam videamus in cruce pendentem Dominum.”
Lombardus autem (e cujus scriptis, tanquam ex equo Trojano, omnis scholasticorum turba profluxit) vere hac in causa judicasse videtur. Dicit enim: Illud quod effertur et consecratur a sacerdote, vocatur sacrificium et oblatio, quia memoria est et representatio veri sacrificii et sanctse immolationis facts in ara crucis.”
Et Chrysostomus, postquam Christum sacerdotem nostrum dixisset hostiam nos mundantem obtulisse, nuncque nos eandem offerre; ne quis hoc sermonis genere falleretur, sensum suum planius exponit, dicens: “Hoc autem quod facimus, in comme morationem quidem fit ejus quod factum est. Hoc enim facite, inquit, in meam commemorationem.” Et cum Chrysostomus fusius exposuisset, quod sacerdotes in veteri. lege semper novas offerebant hostias, easque per singulos dies mutabant, quodque a Christianis hoc non fit (qui unum semper sacrificium offerunt); ne quis ex his verbis effendiculi occasionem acciperet, continuo seipsum quasi corrigit, dicens: Magis autem recordationem sacrificii operamur;” quasi diceret, Quanquam quadam loquendi. formula dicere possemus, nos Christum quotidie sacrificare, revera tamen (si proprie loqui volumus) nullum sacrificium facimus, sed monumentum quoddam et recordationem illius sacrificii celebramus, quod ille solus, et prseter illum nemo, fecerat. Neque vero hune honorem Christus ulli creature attribuit, ut quisquam illum sacrificaret; neque sanctissima? coenz sacramentum instituit, ut vel populus iterum Christum sacrificaret, vel sacerdotes illum pro populo offerrent: sed sanctissima ejus ccma ad hoo instituta est, ut quisque eam percipiens mortis Christi memoriam repeteret, et
fiduciam sui in illum excitaret, et beneficiorum Christi recordatione se ipse solaretur, atque adeo magnis et frequentibus Deo gratiis agendis seipsum totum illi addiceret.
Itaque hac Christi institutio persequenda nobis est, ut sacramentum sacerdos populo administret, et illi ad consolationem suam eo utantur. Hac come celebratio — et perceptio minime a nobis vel efficitur vel putatur esse hostia pro peccatorum remissione propitians.
Caput XIV. Populus /eque Sacerdos Sacrificat
Huwrum et seria poenitentis et fracti cordis confessio, beneficiorum Christi agnitio, perpetua illi et debita gratiarum actio, fiducia et solatium in Christo susceptum, de- Ὁ missa atque abjecta sui ipsius prostratio, et obedientia ad illius voluntatem et precepta servanda, a quocunque tandem christiano et pio proficiscatur, sacrificium laudis et predicationis est, non minus Deo gratum quam sacrificium sacerdotis. Omnipotens enim et justus Deus, sine iniqua personarum approbatione, sacerdotis et populi, regis et subjecti, heri et servi, viri et foeminz, minoris et majoris natu, Angli, Galli, Scoti, Greci et Latini, Judei aut alterius gentis barbarz, sacrificia atque hostias ex sequo respicit, idque pro fiducia et obedientia animi, quam quisque in illum habet, per Jesu Christi Seryatoris nostri propitians sacrificium.
Caput Papistica Missa Neque Sacrificium Propitians Est Neque Gratiarum Actionis
Missa, sicuti a sacerdote celebrari solet, neque sacrificium propitians est, neque laudis aut gratiarum actionis, neque Deo accepta aut probata; sed horribilis et detes- tabilis res, de qua Servatoris illud verissime dici poterit, “Quod celsum est eoram hominibus, id abominandum est coram Deo.”
Qui igitur hoc ex antiquis scriptoribus colligunt, missam sacrificium pro peccatis esse, et a sacerdote quibus ipse velit accommodari et applicari posse, intolerabilem injuriam sanctis patribus afferunt, et falso ac maligne illos calumniantur.
Caput XVL Papisticae Miss/e in Primitiva Ecclesia Null/e Fuerunt
PonmrENTOSA hsc monstra in prima et veteri ecclesia nulla fuerant, nec in una ecclesia multe tum quotidie misse fuerant; sed certis quibusdam diebus mensa Domini proposita est, quam frequentans populus sacram synaxin percipiebat. Nulle tamen private misse et quotidiane fuerant, ubi sacramentum sacerdos solus percipiebat; quemadmodum etiam ad hodiernum usque diem in Grecorum ecclesiis observatur, ut — una tantum uno die missa celebretur.
gratiarum actionis esse intelligebant; qua ratione non minus populus quam sacerdos sacrificium faciebat: vel etiam monumentum quoddam veri et propitiantis sacrificii Christi esse voluerunt; sed longissime ab eo aberant, ut id pro peccatis sacrificium facerent, et viventibus ac mortuis, sacerdotis arbitrio, applicabile putarent. 1 Sacerdos verba Christi et sacramenta omnibus administrare tum bonis tum malis poterit; sed beneficium Christi ulli applicare provectz ztatis et sapientiz non poterit, sed pii omnes sibi ipsis sua ipsorum fide hoc applicant. Quivis enim rationis judicio praeditus, aut vera et vitali fide, (quae per caritatem efficiens est,) Christi beneficium assequitur, aut impietate et simulata fide illud abjicit. i Atque hac scripturarum doctrina impia papistarum inventa, extremis hisce temi poribus ab illis excogitata, prorsus damnat, qui purgatorium ad animas post mortem excarnificandas comminiscebantur, et missarum oblationes per sacerdotes habitas ad h omnes hos cruciatus minuendos et tollendos affinxerunt, aliaque hujus generis lethalia venena rudi et imperit» multitudini pro veris et salutaribus medicinis vendiderunt.
Caput XVII
Caus/E Et Rationes Quibus Papistic/E Miss/E in Ecclesiam Dei
Insinuarunt
Cum natura humana semper ad idololatriam inclinata fuerit, et papist omnibus opibus et viribus elaborarunt, ut non modo ad suam utilitatem missam defenderent, verum etiam omni laudatione eveherent; et populus superstitioso quodam animi ardore in missam, quasi in omnium malorum presens remedium, ferretur; et magna pars principum (papistiez; doctrine auctoritate occacata, quietis amans, scripture non intelligens, et papisticorum sacerdotum populique superstitiosi offensionem declinans) antichristo Romano subjecta fuerit; minime admirandum est, rerum statu hoc loco posito, si magni abusus in ecclesia non modo adoleverint, verum etiam ad immensitatem quandam excreverint, inani superstitione et idololatria pro sanctitate et pietate habita, et multis odiosis in ecclesiam sine auctoritate Christi inductis.
Nam purgatorium, oblationem et sacrificium Christi per sacerdotem solum factum, definitam ejusdem pro arbitrio sacerdotis applicationem, non modo ad quoscunque vel superstites vel vita defunctos, verum etiam ad abusus permultos, ad quosdam e purgatorio liberandos, quosdam ex inferno eripiendos (nisi certa et constituta Dei sententia supplicio perpetuo addicti essent) ad colum vel serenum vel pluvium efficiendum, ad pestes et alias sgrotationes ab hominibus et feris depellendas, ad sanctitate et salute afficiendos illos, qui Hierosolymam, qui Romam, qui Compostellam et cetera loca superstitionis causa adeunt, ad tempestates et tonitrua propulsanda, ad pericula οὗ discrimina maris imminentia, ad pecudum contagia, ad animi angores, ad omnia afflictionum et perturbationum genera minuenda, invexerunt. 3 Missam denique ipsam longe supra mortem Christi extollunt, multa nobis per illam pollicentes, quz morte Christi nobis non promittebantur. Hujus generis hac exempla sunt: quo quis die missam audit, victus et pastus satis eo die suppeditabitur, nullis mecessariis rebus egebit, nullam itineris moram aut impedimentum accipiet, oculorum i aciem non amittet, repentina morte non occumbet, nullo senio misse tempore con- ficietur, nulli mali spiritus illi infesti esse possunt, quantumvis sceleratus fuerit,. quamdiu in sacramentum oculos defixos habuerit. Has deliras atque impias superstitiones papiste callidissimo artificio recens excogitarunt, quz primz ac florenti ecclesia J punquam cognite fuerant. I CAPUT XVIII. à QUE SIT NOBIS ECCLESIA SEQUENDA. A. Apversus evangelii professores pleno ore exclamant et vociferantur, illos ab ecclesia 1 dissentire; cupientes ommi studio, ut ecclesi; suce exemplum sequantur. Quod illi lubenter (scio) facerent, si papiste primam et apostolicam ecclesiam sequerentur, qua purissima atque incorruptissima omnium fuit. Sed papistz ab usu et exemplo prime ecclesie longissime desciverunt, et nova commenta architectati sunt: et cum ipsi primam E [ CRANMER. ] 7
ecclesiam ducem sequi nolint, alios tamen vellent suam ecclesiam sequi, inventa sua constitutionibus apostolorum longe pr:eferentes. u Nunc autem Deo Patri grati: nobis etiam atque etiam agendz sunt, quod ea sacre coenze ratio, qua hoc in regno Christianis omnibus proposita est, cum institutione Christi, cum Pauli, et prima» ac apostolic ecclesise auctoritate, cum recta fiducia de sacrificio Christi, in cruce pro redemptione nostra facto, cum vera doctrina salutis, justificationis, et remissionis omnium peccatorum nostrorum, per unicum illud sacrificium exhibits, consentiat.
Operis Conclusio
Quip restat aliud, nisi ut omnes hac sequis animis accipiant, ea omni studio complectantur, moestis animis pristinam ignorantiam defleant, scelerum ac malefactorum suorum poenitentia ducantur, ad meliorem vite modum se convertant, sese totos Deo iradant, omne vite tempus in obedientia et custodia mandatorum ejus transmittant, et sanctissimam ccenam, quam Dominus et Servator Christus apparavit, frequentent? Qua in cona, quemadmodum corpore verum panem et vinum percipimus, ita spiritu vero corpore et sanguine Servatoris et Redemptoris nostri Jesu Christi alimur, memoria mortis ejus colenda, gratiis de beneficentia tam illustri agendis, nullo pro peccatis sacrificio a sacerdotibus requirendo, fiducia in solo Christi sacrificio collocanda. Christus enim non modo summus Pontifex, verum etiam Agnus Dei ad peccata mundi tollenda, ante mundum conditum preparatus, seipsum semel obtulit, ut per-
petuum esset apud Patrem sacrificium ad odorem suavitatis, atque
mundi universi redemptionem per illud exsolveret. Hic ante nos
ceelos penetravit, dexteram Patris patronus, defensor, intercessor pro nobis sedet: ibi loca sedes pro omnibus vitalibus corporis sui membris preparavit, in gloria Patris ccelestis omnem avi
sternitatem regnent. Cui cum Patre MÀ
Spiritu sancto sit omnis honos, gloria, laudatio
omnem seculorum i
infinitatem. Amen
ὰ o Bx Γ ’ XE a pii MALI E T YS e eU, jg f: ici ok A zer J Γ — 5 e ----- -“-” ἥ Ligh i ua un FAERIT P CATALOGUS SCRIPTORUM E —. QUI IN HOC LIBRO CITANTUR. n b:. Fi LIIIIII 31, 34, 41, 42, 49, 59, 72, 73, 81 Gregorius Το EE EE EL A A EE 3, 30 ὶ = ” lu IZ I II 80 Gregorius Nazianzenus EER rr EE EE EE EE EE EEE EE EE 3! ἐν NT tinus ""— 15, 29, 31, 32, 33, 38, 48, 49, Gregorius Nyssenus ΣΤ 72 ur, τς. 79, 81, 82, 83, 85, 87, 95 Hesychius Το EEE EEE 32 pr Pi Hieronymus. eene 54, 59, 75, 80 τ Basilius III 50, 80 Hilarius ΕΣ 29, 31, 53, 68—71 a Beda LXXVI 50, 83 Honorius TTI I TI ""eVM^“H”9R""H”9HNE”H ” “DH” """"n""""- 88 NW Bernardus III 21 Hugo PP TLE AE Δ 21 ἢ. ” Bonaventura ISI 58 Ps / Ignatius PU REM”! mm 29, 67 V i Apostolorum ER εν εν σεν 90 Innocentius Tertius TET ΤΥ EE EE EE 24, 88 d 5 EE 75 Bir ARR OR PR SUR ML PEE Ppa PM 30, 54 9.1 ” J mus EE n n 31, 33, 38, 40, 41, Δ ’ y 56, 59, 13, 95 Justinus ΝΠ ΣΧ ΣΣ 29, 30, 53, 57 n m Nicenum IIIJ 96 Leo ΤΣ “nth er EE EE EE EE EE EE 5, 1 nililius. 30, 37, 54, 58, 68, 79, 80 Lombardus. MM HMHMR 95 n [Alexandrinus]. 49, 50, 54, 71, 72, 83 Mi e; A SCeDUS.eeeeeeseseeeeeennenen nnne 15 21 32 54 πα III LI 50 Rabanus ΤΣ,? 5 LT A CT ERIS EP E M. ^ Epiphanius III 31, 54 Sedulius Rete """"h”y” ” ” ” 75 Ἦ Eusebius Emissenus LEE RELL EEE EE EE EE EEE EEE 30, 72, 86
Tertullianus. eene 04, 58, 67, 68 Fulgentius. rrr. 81, 16 Theodoretus. 1e 84, 54, 601—863 hs [ Theophilus Alexandrinus.coeeeereeres 74] X Gabriel [Biel] LZ 34 “Theophylactus 929 rT LE EEE EE EE “rr 74, 75. Gelasius LASS 33 ἮΝ CRRRUSBUS,. << v«ventasnvasnanssessessrsasasinsesosnnss 24 Vigilius ΤΥ 51 b: ά