corporali et naturali presentia Christi in sacramento, satis (ut arbitror)
confutati sint, (quz duo pracipuis erant, qua nobis in hoc opere proposuimus;) tempus esse videtur, tertio errore papistarum, qui vera manducalione potatione est corporis sanguinis Christi, verba faciamus
[Finis Libri Tertii.]
Liber Quartus. Perceptione Corporis Sanguinis Christi in Sacramento. Caput Primum
Crassus hic papistarum et absurdus error est, quem habent de carne et sanguine Christi ore percipiendo.
Aiunt enim eos, qui panem et vinum percipiunt, veram carnem et sanguinem Christi pii Ore percipere, quantumvis sceleratam vitam atque impuram degant. At Christus ipse longe aliud docuit, nos nequaquam ore carnaliter, sed fide spiritualiter, carnem suam manducare. Ait enim: “Hoc etiam atque etiam affirmo vobis, Qui credit in me, vitam @ternam habet. Ego sum panis vite. Patres vestri vescebantur manna in deserto, et mortui sunt: hic est panis qui descendit de coelo: qui ex hoc pane ederit, non morietur. Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi: si quis hunc panem ederit, vivet ad mternitatem. Panis autem quem ego dabo, caro mea est, quam daturus sum pro mundi vita.”
Hsc certissima est et constantissima Servatoris Christi doctrina, omnes, quicunque illum edunt, vitam sternam habituros. His statim adjungitur: “Hoc etiam atque etiam affirmo vobis, Nisi ederitis carnem Filii hominis, et sanguinem ejus biberitis, non habebitis vitam in vobis. Qui meam carnem edit, habet vitam seternam: et ego exsuscitabo illum in supremo die. Caro mea revera est cibus, et sanguis meus vere est potus. Qui edit meam. carnem et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo. Quemadmodum misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem; qui edit me, vivet etiam ille propter me. Hic est panis, qui de coelo descendit: non quemadmodum ederant patres vestri manna, et mortui sunt. Qui manducat hunc panem, vivet in @ternum.”
Hee Servator Christus tum Judaos tum discipulos suos in Capernaum docuit, perceptionem corporis et sanguinis sui non esse perceptioni mann similem. Boni enim et mali manna vescebantur; qui autem carnem ejus et sanguinem percipit, vitam zternam habet. Quemadmodum enim Pater in illo habitat, et ille in Patre, atque adeo vivit propter Patrem; sic qui carnem et sanguinem ejus percipit, in Christo habitat, et Christus in illo, et per Christum vitam @ternam habet.
Aliisne testibus hac in causa opus est? cum Christus ipse tam aperte testificetur, quicunque ederit ejus carnem aut biberit ejus sanguinem, habiturum vitam sternam, et veram perceptionem carnis et sanguinis ejus esse fidem in Christum, et omnem, qui fidem suam in illum collocarit, habiturum vitam sternam. Ex quo necessario efficitur, impios (cum membra diaboli sint) nec carnem ejus manducare, nec sanguinem ejus bibere: nisi forte papiste dicturi sint, illos vitam zeternam habere.
Sed quemadmodum diabolus impiorum hominum pastus est, quos in omni scelerum genere alit et fovet ad supplicium seternum, ita Christus verus est omnium illorum pastus, qui corporis sui membra sunt: illos alit, sustentat, educat, atque ad vitam eternam pascit. in Aug. in Joan. Homil. xxvi. super hunc locum, Patres vestri manducaverunt manna im deserto, et mortui sunt:’ “Quantum,” inquit, pertinet ad mortem istam visibilem et corporalem, nunquid nos non morimur, qui manducamus panem de colo descendentem?’ Et mox: “Quantum autem pertinet ad illam mortem de qua terret Dominus, quia mortui sunt patres istorum, manducavit manna et Moses, manducavit et Aaron, manducavit manna et Phinees, manducaverunt ibi multi, qui Domino placuerunt, et
mortui non sunt. Quare? Quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, spiritualiter esurierunt, spiritualiter gustaverunt, ut spiritualiter satiarentur. Nam et nos hodie accepimus visibilem cibum; sed aliud est sacramentum, aliud virtus sacramenti. Quam multi de altari accipiunt et moriuntur, et accipiendo moriuntur! Unde dicit Apostolus: Judieium sibi manducat et bibit. Nonne buccella dominiea venenum fuit Jude? Et tamen accepit, et cum accepit, in eum inimicus intravit, non quia malum accepit, sed quia bonum malus male accepit. Videte ergo, fratres, panem coelestem spiritualiter manducate.” Et mox: Patres vestri manna manducaverunt, et mortui sunt, non quia malum erat manna, sed quia male manducarunt: hic est panis qui de ccelo descendit; hunc panem significavit manna, hunc panem significavit altare Dei. Sacramenta illa fuerunt, in signis diversa sunt, sed in re qua significatur paria sunt,” &c.
Et mox: Ut si quis manducaverit ex ipso, non moriatur in seternum: sed quod pertinet ad virtutem sacramenti, non quod pertinet ad visibile sacramentum. Qui man- dueat intus, non foris, qui manducat in corde, non qui premit dente.”
Caput
QUIDNAM SIT CARNEM CHRISTI COMEDERE SANGUINEMQUE EJUS BIBERE. Quisque bonus ac fidelis Christianus apud se sentit, quomodo edat Christi carnem, et sanguinem ejus bibat, ipsoque nutriatur. Universam enim spem ac fiduciam redemptionis et salutis suze collocat in unico illo sacrificio, quod Christus in cruce fecerat, corpore illius transfixo, et sanguine pro nobis fuso, ad remissionem peccatorum. Hoc tantum et tam memorabile beneficium Christi fidelis quisque diligenter animo pertractat, mandit, ac ruminat, et cordis quasi ventriculo digerit, spiritualiter in se universum Christum recipiens, ac se rursum Christo totum tradens.
Atque hac est carnis et sanguinis Christi manducatio et potatio. Quod hominem in se sentire, est corporis et sanguinis Christi nutritionem,sentire: quod nemo malus aut membrum diaboli facere poterit.
Caput III. Christus Non Dentibus Sed Fide Editur
Quemapmopum Christus spiritualis cibus est, sic spirituali parte nostri spiritualiter editur et digeritur, et spiritualem atque sternam vitam subministrat; non autem ore, lingua, gula, ventre, vel editur, vel deglutitur, vel digeritur.
Itaque Cyprianus ait: Hanc Dei gratiam recolens qui de. sacro calice bibit, amplius sitit, et ad Deum vivum erigens desiderium, ita singulari fame illo uno appetitu tenetur, ut deinceps fellea peccatorum horreat pocula, et omnis sapor delectamentorum carnalium fit ei quasi rancidum radensque palatum, acute mordacitatis acetum. Ad hee, inter sacra mysteria ad gratiarum actiones convertitur, et inclinato capite, munditia cordis adepta, se intelligens consummatum, restitutus peccator sanctificatam Deo animam, quasi depositum custoditum, fideliter reddit, et deinceps cum Paulo gloriatur et letatur dicens: Vivo jam non ego, vivit vero in me Christus. Hzc in Christi commemoratione retractantur a fidelibus: et defwcatis animis carnis ejus edulium non est horrori, sed honori, potuque sancti et sanctificantis sanguinis spiritus delectatur. Hae quoties agimus, non dentes ad mordendum acuimus, sed fide sincera panem sanctum frangimus et partimur.” Hec Cyprianus.
His similia Augustinus: “Noli parare fauces, sed cor.” Et alio in loco (quemadmodum de eo commemoratur) sic scribit: “Ut quid paras dentes et ventrem? crede, et manducasti Sed de hac re satis multa dicta sunt, ubi confirmabatur has de carne et sanguine Christi edendo et bibendo voces figuratas esse.
Aug. in Joan. Tract. xxvi. “Credere in eum, hoc est manducare panem vivum. Qui credit in eum, manducat, invisibiliter saginatur, quia et invisibiliter renascitur. Infans intus est, novus intus est; ubi novellatur, ibi satiatur.” Idem Psal. xxi. in expositione prima: “Sacramenta corporis et sanguinis mei reddam coram timentibus eum. Edent pauperes et saturabuntur, edent humiles et contemptores seculi, et imi-
tabuntur. Ita enim nec copiam hujus seculi concupiscent, nec timebunt inopiam. Et laudabunt Dominum, qui requirunt eum: nam laus Domini est eructatio saturitatis illius. Vivunt corda eorum in seculum seculi, nam cibus ille cordis est.”
Clemens Alexandrinus in Pedagogo, Lib. ii. cap. 2. Hoc est bibere Jesu sanguinem, esse participem incorruptionis Domini.”
De Consecra. Dist. 2. Utrum. Quia Christum fas vorari dentibus non est,” &c.
Caput Bonos Tantum Christum Edere
ATQUE ut ad propositum nostrum revertamur, tantum vera et vitalia Christi membra carnem et sanguinem ejus edere et bibere, ex permultis antiquorum locis, minime su adhue citatis, comprobabo. Origenes aperte de ea re scribit hoc modo: Verbum factum est caro, verusque cibus, quem qui comederit, omnino vivet in sternum; quem nullus malus potest edere. Etenim si fieri possit, ut qui malus adhuc perseveret, edat Verbum factum carnem, quum sit Verbum et panis vivus, nequaquam scriptum fuisset, Quisquis ederit panem hune, vivet in @ternum’.” Hsec ita perspicua sunt, ut longioris explicationis non egeant. Itaque quomodo cum hoc conveniat Cyprianus, videamus.; in Is in sermone de Coma Domini (qui illi ascribitur) sic ait: “Dixerat sane hujus traditionis magister quod nisi manducaremus et biberemus ejus sanguinem, non haberemus vitam in nobis; spirituali nos instruens documento, et aperiens ad rem adeo abditam intellectum, ut sciremus quod mansio nostra in ipso sit manducatio, et potus quasi quzdam incorporatio, subjectis obsequiis, voluntatibus junctis, affectibus unitis. Esus igitur carnis hujus quzdam aviditas est, et quoddam desiderium manendi in ipso, per quod sic imprimimus et eliquamus in nos dulcedinem caritatis ut haereat.”
Hac Cyprianus de esu et potu corporis et sanguinis Domini. Et paulo post ait: “Nullus huic agno communicat, quem Israelitici nominis generositas non commendat.” de Athanasius autem de carnis et sanguinis Christi perceptione refert, “ideo Christum ^ ascensus sui in colum meminisse, ut illos a corporali cogitatione avelleret; et posthae discant, carnem dictam cibum coelestem, superne venientem, et spiritualem alimoniam, quam ipse det. Nam qua locutus sum vobis, inquit, spiritus sunt et vita. Quod idem est perinde ac dicat, Quod quidem ostenditur, occiditur, pro mundi dabitur alimonia, ut spiritualiter in unoquoque distribuatur, ac fiat ommibus conservatorium in resurrectionem vite stern.”
Hic Athanasius causam ostendit, cur Christus sus in coelum ascensionis mentionem fecerit, cum de esu et potu carnis et sanguinis sui loqueretur. Causa autem hae fuit, ut auditores de nulla carnali Christi perceptione ore adhibenda cogitarent, (cum quod ad corporis presentiam pertineret, ab illis tollendus et in collum subvehendus esset,) sed intelligerent illum spiritualem cibum esse, spiritualiter percipiendum, et hoc pastu vitam @ternam nobis donandam, quod nullis nisi vitalibus membris suis facit.
De hac perceptione similiter Basilius: Edimus (inquit) Christi carnem, et bibimus ipsius sanguinem, per incarnationem participes fientes et sensibilis vitz, verbi et sapientie. Carnem enim et sanguinem totam suam mysticam conversationem in carne nominat, et doctrinam ex activa et naturali ac theologica constantem indicavit, per quam nutritur anima, et interim ad veritatis speculationem praeparatur.” Hic nos docet Basilius, quomodo carnem et sanguinem Christi percipiamus, quod ad vera et fidelia Christi membra pertinet.
Hieronymus autem hsc habet D Omnes voluptatis magis amatores quam Dei ἘῸΒ comedunt carnem Jesu, neque bibunt sanguinem ejus, de quo ipse loquitur: Qui comedit carnem meam et bibit meum sanguinem, habet vitam aternam’.”
Atque alio loco Hieronymus: Heretici non comedunt nec bibunt corpus et sanguinem Domini.”
Ἷ Addit praterea: ^ Hzeretiei non comedunt carnem Jesu, cujus caro cibus credentium est.” i Itaque Hieronymus cum superioribus in hoc consentit, hsreticos ceterosque, qui carnis sus libidines sequuntur, carnem et sanguinem Christi non percipere; Christus enim ait, “Qui edit meam carnem et bibit meum sanguinem, vitam @ternam liabet.” Ambrosius autem Jesum ait esse panem qui est esca sanctorum, quem qui accipit non moritur peccatoris morte, quia panis hic remissio peccatorum est.” Et alibi quodam in libro, qui illi ascribitur, sic loquitur: fIst panis vivus qui descendit de ceelo, vite stern substantiam subministrat. Et quicumque hune panem manduca- werii, non morietur in zternum, et corpus est Christi In alio autem libro (qui sub nomine illius prodit) his verbis usus est: “Manna qui manducavit, mortuus est: qui manducaverit hoc corpus, fiet ei remissio peccatorum, et non morietur in zternum.” Et alio loco: Quotiescunque bibis, remissionem accipis peccatorum.”
Ha Ambrosii sententis ita perspicuz sunt, ut repetitionis tantum, non etiam explicationis, egeant.
Augustinus permultis in locis hanc dubitationem explicuit. Itaque quodam in loco sic ait: “Qui discordat a Christo, nec panem ejus manducat nec sanguinem bibit, etiamsi tant» rei sacramentum ad judicium sus presumptionis quotidie indifferenter accipiat.”
Sed planissime Augustinus in libro de Civitate Dei hac de re sententiam suam pronuntiavit: ubi adversus duo hareticorum genera disputat, quorum hi omnibus baptismo lotis, et sacramento corporis et sanguinis Christi pastis, vitam @ternam promittebant, qualeseunque tandem fides aut mores eorum essent, quia Christus dixit: “Hic est panis qui de coelo descendit. Si quis ex ipso manducaverit, non morietur. Ego sum panis vivus, qui de colo descendi. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet jin sternum.” Ex hoc Christi dicto colligebant, omnes hujus sacramenti participes Ab stern morte liberandos, et tandem ad zternam vitam perducendos.
Alii vero dicebant, quod heretici et schismatici, etsi sacramentum corporis Christi comederent, verum tamen corpus Christi percipere non possent, quia membra corporis ejus non sunt. Ideoque non omnibus, baptismo et sacramento corporis Christi initiatis, vitam zternam pollicebantur, sed illis qui fidem veram pre se ferrent, etsi mores impii essent: affirmabant enim tales, non tantum in sacramento, sed etiam reipsa corpus Christi manducare, quia membra sint corporis Christi.
At Augustinus utrosque confutans ait, neque hzreticos, neque eos quorum vita a fidei professione dissideat, aut veram habere fidem, (qus per caritatem efficax est, et malum non operatur) aut in membris Christi consendos esse: non enim possunt simul esse et membra Christi et membra diaboli. “Qui ergo est,” inquit, “in corporis Christi unitate, id est, in christianorum compage membrorum, (cujus corporis sacramentum fideles communicantes de altari sumere consueverunt,) ipse vere dicendus est manducare corpus Christi et bibere sanguinem Christi. Ac per hoc heretici et schis- matiei, ab hujus unitate corporis separati, possunt idem percipere sacramentum, sed mon sibi utile, imo vero etiam noxium.” Et mox: “Recte intelligunt, non dicendum eum manducare corpus Christi, qui in corpore non est Christi” Et mox: “Nec isti ergo dicendi sunt manducare corpus Christi, quoniam nec in membris computandi sunt Christi. Ut enim alia taceam, non possunt simul esse et membra Christi et membra meretricis. Denique ipse dicens, Qui manducat carnem meam et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in eo, ostendit quid sit, non sacramento tenus, sed revera corpus Christi manducare, et ejus sanguinem biberé; hoc est enim in Christo gmanere, ut in illo maneat et Christus. Sic enim hoc dixit, tanquam diceret, Qui non in me manet, et in quo ego non maneo, non se dicat aut existimet manducare corpus meum, aut bibere sanguinem meum.”
His verbis Augustinus apertissime asseverat, illos qui vitam impiam et sceleratam. degunt, quanquam Christi corpus edere videantur, quia sacramentum corporis ejus percipiunt, revera tamen neque membra corporis sui esse, neque corpore illius vesci. ν᾽ In Evangelium autem Joannis hze scribit: “Qui non manducat ejus carnem, mec bibit ejus sanguinem, non habet in se vitam. Et qui manducat ejus carnem, et y E [cRANMER.] 8
bibit ejus sanguinem, habet vitam wmternam. Ad utrumque autem respondit, quod dixit eternam. Non ita est in hac esca, quam sustentands hujus corporis vite causa sumimus: nam qui eam non sumpserit, non vivet, nec tamen qui eam sumpserit, vivet. Fieri enim potest, ut senio, ut morbo, vel aliquo casu, plurimi et qui eam sumpserint, moriantur. In hoc vero cibo et potu, id est, corpore et sanguine Domini, non ita est: nam et qui eam non sumit, non habet vitam, et qui eam sumit, habet vitam, et hane utique sternam.” Et mox: “Hunc itaque cibum et potum societatem vult intelligi corporis et membrorum suorum, quod est sancta ecclesia in przedestinatis, et vocatis, et justificatis, et glorificatis, sanctis et fidelibus ejus.” Et mox: Hujus rei sacramentum, id est, unitatis corporis et sanguinis Christi, alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum, in dominica mensa przparatur, et de mensa dominica sumitur, quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium. Res vero ipsa, cujus et sacramentum est, omni homini ad vitam, nulli ad exitium, quicunque ejus particeps fuerit. Deinde his ista subjungit: Hoc est manducare illam escam, et illum bibere potum, in Christo manere, et illum manentem in se habere.” Ac per hoe, “qui non manet in Christo, et in quo non manet Christus, proculdubio nec manducat spiritualiter carnem ejus, nec bibit ejus sanguinem, licet carnaliter et visibiliter premat dentibus sacramentum corporis et sanguinis Christi, sed magis tante rei sacramentum ad judicium sibi manducat.”
Hee Augustini verba diligenter ponderanda sunt: panem et vinum ceterosque cibos et potiones, quibus corpus sustentatur, ab hominibus posse percipi, nihilominus morituris; verum autem corpus et sanguinem Christi neminem posse percipere, nisi qui sempiternam vitam habeat: atque adeo impios illa percipere non posse; ex eo enim futurum, ut vitam sternam haberent.
Hsec ille xxvi. homilia in Joannem. In homilia autem sequenti hac habet: Ho-dierna die sermo est de corpore Domini, quod dicebat se dare manducandum propter eternam vitam. Exposuit autem modum attributionis hujus et doni sui, quomodo daret carnem suam manducare, dicens: Qui manducat carnem meam et bibit sanguinem meum, in me manet et ego in illo Signum quia manducavit et bibit hoc est, si manet et manetur, si habitat et inhabitat, si hzret ut non deseratur. Hoc ergo nos docuit et admonuit mysticis verbis, ut simus in ejus corpore, sub ipso capite, in membris ejus, edentes carnem ejus, non relinquentes unitatem ejus.”
Et in libro de Doctrina Christiana tertio scribit, quod manducare carnem Christi et bibere ejus sanguimem est figura, precipiens passioni Domini esse communicandum,. atque utiliter recondendum in memoria, quod pro nobis caro ejus crucifixa et vulnerata sit.”
In alio autem sermone de Verbis Apostoli, qua sit corporis et sanguinis Christi perceptio, docet his verbis: Illud manducare refici est, sed sic reficeris, ut non deficiat unde reficeris. Illud bibere quid est, nisi vivere? Manduca vitam, bibe vitam, habebis vitam, et integra est vita. Tunc autem hoc erit, id est, vita unicuique erit corpus et sanguis Christi, si quod in sacramento visibile sumitur, in ipsa veritate spiritualiter manducetur, spiritualiter bibatur.”
Ex his omnibus Augustini sententiis intelligitur, omnes tum bonos tum malos posse ore visibiliter et sensibiliter corporis et sanguinis Christi sacramentum edere, ipsum autem corpus et sanguinem misi spiritualiter percipi non posse, idque a spiritualibus Christi membris, qui in Christo habitant, et Christum in se habitantem habent, per quem reficiuntur, et sempiterna vita fruuntur.
Qua de causa Augustinus ait, quod “cum ceteri apostoli manducabant panem Dominum, Judas panem Domini, non panem Dominum, comedebat. Ceteri itaque apostoli cum sacramentali pane Christum etiam ipsum ederant, quem Judas non ederat.” Permulta sunt ejusmodi apud Augustinum, quz ego fastidii vitandi gratia hoc tempore prztermitto, et ad Cyrillum me confero.
Augustinus in Psal xxi. in expositione 2. Vota mea reddam coram timentibus eum.” “Que sunt vota sua? Sacrificium quod obtulit Deo. Nostis quale sacrificium? Norunt fideles vota qua reddit coram timentibus eum. Nam sequitur: Edent pauperes et saturabuntur.’ Beati pauperes, quia ideo edunt, ut saturentur. Edunt enim
pauperes; qui autem divites sunt, non satiantur, quia non esuriunt. Comedent pauperes: inde erat piscator ille Petrus, inde erat alius piscator Joannes et Jacobus frater P ipsius, inde erat etiam publicanus Matthzeus de pauperibus. Ipsi erant qui comederunt et saturati sunt, talia passi, qualia manducaverunt. Comnam suam dedit, passionem suam dedit. Ille saturatur qui imitatur. Imitati sunt pauperes, ipsi enim sic passi sunt, ut Christi vestigia sequerentur,” &c. Et mox: “Sacrificium pacis, sacrificium caritatis, sacrificium corporis sui norunt fideles; disputari inde modo non. potest. Vota mea reddam coram timentibus eum.” Edant publicani, edant piscatores, manducent, imitentur Dominum, patiantur, saturentur.”
Idem de Verbis Domini, sermone liii. Quicunque in corpore ejus et membrorum ejus esse voluerit, non miretur quia odit eum mundus. Corporis autem ejus sacramentum multi accipiunt, sed non omnes qui accipiunt sacramentum, habituri sunt apud eum etiam locum promissum membris ejus. Pene quidem sacramentum omnes eorpus ejus dicunt, quia omnes in pascuis ejus simul pascunt; sed venturus est qui dividat, et alios ponat ad dexteram, alios ad sinistram.”
Beda in Homilia quadam Paschali: Aderit nobis Christus in fractione panis, cum sacramenta corporis ejus, videlicet panis et vini, casta et simplici conscientia sumimus.”
Cyrillus in Evangelium Joannis hec habet: ^ Majores qui manna comedebant, nature tamen concesserunt; non enim vivificabat, sed famem solummodo corporalem removebat: sed qui panem vite suscipiunt, immortalitatem consequentur, et omnia interitus mala effugient, cum Christo @ternaliter viventes.” Et alio loco ait: Quia Verbum humanitati conjunctum totam in seipsum ita reduxit, ut indigentia vite possit vivificare, sic interitum a natura humana expulit, et mortem quz peccato plurimum poterat, destruxit. Quare qui carnem Christi manducat, vitam habet zternam.”
Et alio loco paucis in hune modum concludit: “Quando carnem Christi comedimus, tunc vitam habemus in nobis. Quod si solo tactu suo corrupta redintegrantur, quomodo non vivemus, qui carnem illam et gustamus et manducamus?” Et praterea dicit: “Quemadmodum si quis liquefactz cere aliam ceram infuderit, alteram cum altera per totum commisceat necesse est: siquis carnem et sanguinem Domini recipit, eum ipso ita conjungatur, ut Christus in ipso, et ipse in Christo inveniatur.”
Hic Cyrillus carnis Christi dignitatem, inseparabiliter divinitati adjunctam, vim hane et naturam habere dicit, ut vitam sternam afferat; et quamcunque vel mortis occasionem, vel vitz sterne impedimentum reperit, illud protinus tollit, atque ex his expellit, qui hune vel cibum capiunt, vel medicinam percipiunt. ^ Cetere medicine cum admoventur, interdum sanant, interdum non sanant. Hc medicina autem ejusmodi vim habet, ut omnem vel putrescentem vel emortuam carnem exedat, omnia - wulnera ulceraque, quibus admovetur, ad perfectam sanitatem integritatemque de- ducat.
Hac carnis et sanguinis Christi cum divinitate ejus conjuncti dignitas est et - excellentia, qua papiste, infensissimi hostes Christi, illum spoliant, cum affirmant - illum hominem carnem ejus percipere, et ejusmodi medicamento uti, qui @ger adhuc - infirmitate valetudinis languet, neque quicquam inde ad sanitatem adipiscendam juvatur. )
Caput
Ap corroborandam autem Cyrilli sententiam, libenter a papistis quaererem, utrum - mulla peccator poenitentia ductus, et sacramentum percipiens, Christi corpus in se. habeat, necne? P Si negant, satis dant, malos, etiamsi sacramentum corporis Christi percipiant, verum — ejus corpus minime tamen percipere. Sin affirment, libenter illos etiam rogarem, utrum ~~ Ohristi Spiritum in se habeant, necne? Hoc si negant, Christi corpus a Spiritu, H humanitatem a divinitate ejus, separant, et quasi antichristi ipsi, Christum dividentes, ἃ scriptura condemnantur. I Sin affirmaverint, impium in se Spiritum Christi habere, etiam hic scriptura illos condemnat, his verbis: Qui non habet Spiritum Dei, hic non est ejus.” In quo autem
Christus est, vivit propter justificationem: “Quod si spiritus ejus, qui exsuscitavit Jesum ex mortuis, habitat in vobis, qui exsuscitavit Jesum ex mortuis, vita afficiet mortalia corpora vestra, propter illius Spiritum in vobis inhabitantem. mo Ita undique scriptura verbi divini adversarios condemnat. m Hac autem papistarum impietas monstrosa est, dicere Christi carnem, sanguinem, animam, Spiritum et Deitatem, in homine esse sub peccatum subjecto, et membrum jam diaboli effecto. Admirabiles sunt hi prestigiatores et exorciste, qui, verbulis quibusdam adhibitis, Deum faciunt et diabolum simul eodem in homine habitare, et templum simul Dei ae diaboli esse. Itaque videtur illos sic occzecatos esse, ut lucem a tenebris, Belial a Christo, mensam Domini a mensa diabolorum, nequeant discernere. Sic ergo a nobis hoe tempore papistarum immanis atque intolerabilis error refutatur, qui eos, qui membra diaboli sunt, edere verum corpus Christi, et ejus sanguinem bibere affirmant, longe contra sententiam et auctoritatem Christi, cujus hec verba sunt: “Qui edit meam carnem et bibit meum sanguinem, vitam eternam habet.”
Caput Respondetur Quibusdam Papistarum Objectionibus
NE autem videantur papistz tam misero in loco esse, ut nihil habeant, quod pro se afferre queant, Paulum in undecimo ad Corinthios citant: ait enim, “Qui bibit et edit indigne, judicium sibi edit et bibit, non dijudicans corpus Domini.”
Paulus autem hoc loco de panis et vini perceptione, et non de perceptione corporis et sanguinis Domini, loquitur, sicuti satis constat singulis verba Pauli recte considerantibus. Hec enim Paulus: Exquirat seipsum homo, atque adeo de pane illo edat, et de poculo bibat. Qui enim edit et bibit indigne, judicium sibi edit et bibit, non dijudicans corpus Domini.” ‘Paulus hoc loco hane habet sententiam, quoniam in coma Domini panis et vinum verum corpus et sanguinem Christi Servatoris reprasentant, quemadmodum ille ipse instituit et decrevit, ideo quamvis in colo ad dexteram Patris Christus consideat, ad hac tamen mysteria panis et vini tanta fide, reverentia, puritate, timore, accedere debemus, ac si Christum ipsum sensibus nostris objectum reciperemus. Ita enim Christus fidelibus in coena adest magnitudine Spiritus et gratia sue, et fructuosius ab illis percipitur, quam si corporaliter illum prasentem perciperent. Qui igitur digne ad coenam hane accedunt, post diligentem ac debitam sui ipsorum inquisitionem, debent accurate considerare, quis hane coenam instituit, quem cibum et potionem percepturi sint, et quemandmodum seipsos gerere in hoc munere debeant. Qui comam instituit, Christus ipse est; cibus autem et potio (quibus convivas suos digne et accommodate accedentes pascit) caro et sanguis ejus sunt. Accedentes autem hoc diligenti et attenta animi consideratione tenere debent, quod corpus ejus pro illis cruci affixum, et sanguis pro illorum redemptione profusus sit. Itaque ad has sublimes et coelestes epulas summissis et religiosis animis ita accedere debent, ac si Christus ipse in illis propositus esset. Qui aliter huc. accedunt, indigne huc accedunt, nec corpus et sanguinem Christi, sed suam ipsorum condemnationem, percipiunt; quia non satis officiose ac convenienter intuentur in verum Christi corpus et sanguinem (qua nobis spiritualiter ad cibum offeruntur), sed, despecta Christi ccena, quasi ad communem et vulgarem pastum accedunt, nulla corporis Christi (qui spiritualis hujus mens cibus est) ratione habita.
Caput Vil! Respondetur Scriptoribus Illis Quos Papist/e Pro Citant
Neque vero hic transeundi hi loci sunt, quos ex antiquis scriptoribus papistze pro se inducunt, qui primo aspectu videntur pro illis facere, qui malos corpus et sanguinem Domini percipere dicunt; Quod si diligenter hi loci perpendantur, inveniemus ne unum quidem ex illis hunc errorem ulla ex parte defendere. 3]
i. Primus locus ex Augustino contra Cresconium grammaticum est: verba hzc sunt: 1 ” Quamvis ipse Dominus dicat, Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguimem meum, non habebit in se vitam;’ tamen nonne apostolus docet, hoc perniciosum male utentibus fieri? Ait enim, Quicunque manducaverit panem et biberit. sanguinem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini ’.”
7. Ex quibus Augustinus efficere videtur, tum bonos tum malos corpus et sanguinem Christi percipere, quamvis mali nullum inde beneficium, sed incommodum habeant.
Bed paulo altius in hune locum intueamur, et videbimus eum non de perceptione eorporis Christi, sed sacramenti ejus verba fecisse, Hoc enim Augustini propositum est, bona nihil prodesse male utentibus, et qusdam per se et quibusdam bona, aliis bona non esse. Lumen integris oculis bonum est, laborantes autem oculos ledit: €ibus aliis salubris, aliis noxius habetur: eadem medicina alios sanos, alios languentes efficit. Eadem arma aliis usui, aliis impedimento sunt: et eadem vestis satis laxa uni, et nimis astricta alteri. Denique, post multa exempla producta, Augustinus eadem demonstrat in sacramentis baptismi et corporis Domini vera esse, que illis tamen prodesse ait, qui ea digne percipiunt.
Pauli verba, que Augustinus citat, de sacramentali pane et poculo, non autem de corpore et sanguine Domini, mentionem faciunt. Hic tamen Augustinus panem et poculum corpus et sanguinem Domini vocat, non quod illa sint, sed quod illa significent: quemadmodum alio in loco contra Maximinum disputat. “In sacramentis,” inquit, “non quid sint, sed quid ostendant semper attenditur, quoniam signa sunt rerum aliud existentia, et aliud significantia.”
Itaque quemadmodum in baptismo, qui ficte accedunt, et qui sincere, ambo sacramentali aqua abluuntur, sed ambo Spiritu sancto non tinguntur, nec Christo vestiuntur; sic in cena Domini ambo sacramentalem panem et scyphum percipiunt, sed ambo Christo non. vescuntur, nec carne et sanguine ejus pascuntur, sed hi soli, qui digne Sacramentum percipiunt. Atque hoc responsum alio etiam loco adversus Donatistas satisfacere potest, ubi Judam,” ait, corpus et sanguinem Domini percepisse.” Quemadmodum enim Augustinus eo in loco de sacramento baptismi loquitur, ita etiam de sacramento corporis et sanguinis Domini verba facit: quod tamen corpus et sanguinem ejus vocat, quia nobis verum corpus, carnem, et sanguinem Christi reprasentat.
Caput VIIL
FIGURE ILLARUM RERUM NOMINIBUS APPELLANTUR QUAS SIGNIFICANT. Figura (quemadmodum superius multis a me explicatum est) nomen ejus rei habet quam.significat. Sic hominis, leonis, avis, arboris, stirpis simulacrum, homo, leo, avis, arbor, stirps, nominatur. Ita dici solitum est, “Diva Maria Walsinghamica,” “QGuipsiaca, “Maria gratise,” Maria miserationis,” divus Petrus Mediolanensis,” divus Joannes Ambianus,” atque hujus generis nonnulla; quibus tamen res ipsas non intelleximus, sed simulacra ipsa nominibus rerum quas representabant appellabamus. Itemque sermone omnium usitatum hoc et contritum est, “Magnus Christophorus “Eboracensis, Lincolniensis,” beata virgo ridet,” “agitat in cunis infantem,” peregrinando visamus Petrum Roma, Jacobum Compostelle;” et sexcenta alia sunt hujusmodi, qua non de rebus ipsis, sed de simulacris rerum intelligi solent. b Qua res Chrysostomum etiam adduxit, ut diceret nos Christum oculis. intueri, tangere, tractare et palpare manibus, in carne ejus dentes nostros defigere, eam degustare, interere, comedere, concoquere, sanguine ejus linguas nostras colorare atque inficere, eum haurire atque ebibere. Ἦδο verba et his similia nonnulla (que ex Chrysostomo citavi) minime de vera carne et sanguine Christi Servatoris intelligenda sunt, que re vera neque in tactum meque in aspectum nostrum cadunt, sed ea que erga panem et vinum geruntur: figurate erga carnem et sanguinem Christi geri dicuntur, quia vera signa, figure, mo- mumenta a Christo instituta sunt, ad carnem ejus et sanguinem nobis reprzsentandum. Quemadmodum autem corporis oculis, manibus, et ore panem et vinum (quz signa. οὗ sacramenta corporis et sanguinis Christi sunt) corporaliter videmus, tractamus,
gustamus, percipimus; ita spiritualibus oculis, manibus, ore, spiritualiter veram ejus carnem et sanguinem videmus, tractamus, gustamus, et percipimus. m Sic Eusebius Emissenus: Cum reverendum altare cibis spiritualibus satiandu de ascendis, sacrum Dei tui corpus et sanguinem fide respice, honore mirare, mente continge, cordis manu suscipe, et maximo haustu interioris hominis assume. Heacque spiritualia nullam Christi ipsius corporalem przsentiam requirunt, perpetuo ad dexteram Dei Patris in colo considentis.”
Et quemadmodum hzc, quz dicimus, verissima sunt, ita plenam et justam continent ad ea omnia responsionem, qua cum ulla probabilitate papistz pro se afferre queant.
Caput Veneratione Sacramenti
JAM vero necessarium in primis est, aliquid de veneratione Christi explicare, ne qui sacramentum percipiunt, loco Christi sacramentum ipsum venerentur. Quemadmodum enim humanitas ejus cum divinitate conjuncta, et ad dexteram Patris in colum sublata, ab omnibus creaturis coelestibus, terrenis, et subterraneis veneranda est; ita si pro Christo signa et sacramenta cultu ac veneratione prosequamur, in maximam et teterrimam idololatriam incurrimus, et horribilissimum ac nefandissimum coram Deo scelus admittimus.
Quid enim alioqui transversos illos in insaniam agebat, ut ab altaribus ad altaria, et ab uno sacrifico ad alium, dum elevabatur hostia, currerent, et fixis, intentis, atque hiantibus quasi oculis lustrarent, quod sacerdotis manibus elevabatur, nisi ut quod oculis atque aspectu capiebant, illud omni mente atque animo colérent? Quid sacerdotes ipsos commovit, ut sacramentum tam alte supra caput tollerent? aut quid plebem concitavit, ut levanti sacerdoti acclamarent, Tolle altius, tolle altius?” Aut quid illos promovit qui longius ab elevante sacrifico distabant, ut eos qui propius adstabant se inclinare rogarent, ne erecti aspectum impedirent? Aut quid sibi volunt ha vulgi voces, Hodie Servatorem aut Creatorem meum vidi? aut, Quo die Servatorem meum non videro, quieto et sedato animo esse non possum? Cur tum sacerdos tum plebs ipsa tam reverenter genu terram tangerent, pectora duris et frequentibus ictibus pulsarent? Que horum omnium causa, nisi quod aspectabile illud, quod oculis intuebantur, adorarent, et pro Deo etiam haberent? Si enim Christum solummodo spiritu venerabantur, ad dexteram Patris in coelo sedentem, quid opus esset seipsos suis sedibus movere? quid oculos in rem visam defigere, perinde ac apostoli fecerant, cum Christum in ccelum subvectum intuerentur? Si nihil aspectabile venerantur, cur ad aspiciendum surgunt? Simplex sine dubio populus, quod videbat, colebat, et in eo venerationis ac cultus.sui summam collocavit.
Neque me latet, quod tegere hoc et dissimulare papistz vellent, dicentes, se hoc quod oculis complectuntur sacramentum non venerari, sed illud quod fide credunt reipsa et corporaliter sacramento inesse. Cur ergo de loco in locum vagantur ad ea ipsa tam avide oculis haurienda, quz nullo religioso cultu et honore prosequuntur? Certe hoc suo exemplo ignaris hominibus atque imperitis magnam occasionem prabent earum rerum colendarum, quas sub aspectum subjectas habent. Cur non quiete se suis sedibus continent, et populum ad hanc moderationem revocant; et Deum (sicuti debent) spiritu et veritate colunt; potius quam ita cursitent ad ea videnda, qua illi ipsi fatentur nulla veneratione colenda esse?
Atque dum hoc absurdum devitant, quod de veneratione objicitur, in aliud sque vanum incidunt, ut nihil omnino colant. lllud enim se venerari dicunt, quod reipsa et corporaliter, non aspectabiliter, sub specie panis et vini subjicitur; quod sane (uti
ante docuimus) nihil est. Itaque imperitis et crassis hominibus occasionem afferunt panis et vini adorandi, cum illi ipsi nihil ibi prorsus adorent. 2) Sed papiste, ut ad suum ipsorum lucrum populum etiamnum in idololatria contineant, quendam locum Augustini in Psalmos citant, ubi scribitur: Nemo carnem Christi manducat, nisi prius adoraverit. Et non solum non peccamus adorando, sed peccamus. mon adorando.” x Ac sane verum est, quod eo in loco Augustinus habet. Quotus enim quisque est, qui Christum profitetur, et spiritualiter illius carne et sanguine pascitur, quin illum ad dexteram Dei Patris sedentem omni religionis veneratione afficiat, illique toto (ut dieitur) pectore laudationes et gratiarum actiones pro immensa ejus et clementissima redemptione attribuat?
Et ut negari non potest, verissimum esse quod ex Augustino depromitur, sic contra falsissimum est, quod illorum verborum auctoritate, de panis et vini aut alicujus aspectabilis rei in sacramento veneratione, probare contendunt. “Tantum enim Augustini sententia ab ejusmodi cogitatione abfuit, ut prorsus vetet carnem Christi et sanguinem solum Adorare, nisi quatenus divinitate ejus colligantur et connectuntur. Quanto igitur minus wel sentire vel approbare potuit, ullum pani aut vino, aut alicui externo et aspectabili sacramento, cultum adhiberi? qua umbrae duntaxat, figure, et reprzsentationes verze carnis et sanguinis Christi sunt.
Ac verebatur sane Augustinus ne vero Christi corpore adorando offenderemus; ideoque przcipit, ut dum illum veneramur, nequaquam defixis animis in carne ejus (quae sola nihil juvat) hzreamus, sed animos nostros a carne in spiritum tollamus, qui vitam et salutem tribuit. Et tamen audent papiste, quibus possunt astutiis, eo nos inducere, ut eas res religiosissime colamus, qua corporis Christi signa et sacramenta sunt.
Sed quid non audent impudentes papistee pro se afferre cum non erubescant his Augustini verbis venerationem sacramenti stabilire? ubi de sacramenti adoratione nullum omnino verbum facit, de Christi autem adoratione expresse loquitur.
Quanquam autem dicat, Christum carnem suam nobis edendam dedisse, nequaquam tamen id voluit Christi carnem vel corporaliter hic adesse, vel corporaliter edi, sed spiritualiter tantum. Hee ex sequentibus eodem in loco verbis planissime colliguntur, ubi Augustinus, in persona quasi Christi loquens, sic ait:
“Spiritus est qui vivificat, caro autem non prodest. Verba qua loquutus sum vobis, spiritus sunt et vita: spiritualiter intelligite quod loquutus sum. Non hoc corpus quod videtis, manducaturi estis, et bibituri illum sanguinem, quem fusuri sunt qui me crucifigent: sacramentum aliquod vobis commendavi; spiritualiter intellectum vivificabit vos. Et si necesse est illud visibiliter celebrari, oportet tamen invisibiliter imtelligi.”
Hac atque illa superius commemorata planissime indicant Augustinum sensisse, -. Christum nulla alia ratione edi, nisi spirituali, quz corporalem presentiam nulla ex parte requirit; neque illum cogitasse, ullam vel sub aspectum cadentium sacramentorum, vel alterius cujusquam corporalis rei sub illis content, venerationem profiteri. Sine ulla enim dubitatione verum est, nihil revera aut corporaliter pane aut vino contentum venerandum esse, quamvis papistz ferant, Christum in quovis pane consecrato Horum nos olim Christus admonuit, falsos ejusmodi Christianos et doctores venturos, et illos vitari precipit: “Si quis,” inquit, vobis dicat, Ecce hic est Christus, aut ecce illi, nolite credere: surgent enim falsi Christi et falsi prophet, multaque signa οὗ portenta edent, ita ut (si fieri posset) in errorem etiam ducantur electi. Cavete, hse pradixi vobis.”
Ita amantissimus Pastor et Servator animarum nostrarum Christus horum periculorum et discriminum imminentium admonuit et precepit, ut ab istiusmodi doctoribus eaveremus, qui suaderent panem veneratione prosequendum, flexis genibus colendum, erebris pectorum ictibus adorandum, humi reptando, supplicationibus solennibus sectando, manus expansas erigendo, munera offerendo, cereos accendendo, in cistula aut eapsula includendo, omni honore et cultu prosequendo, majorem venerationem quam E Deo ipsi exhibendo, hanc idololatriz suz excusationem afferendo, Ecce hic est Chris-
tus.” Sed Servator Christus ills falsos prophetas vocat, dicens: Cavete, praedico vobis. ^ Ne fidem illis adhibeatis. “Si vobis dixerint, Christus foris est, aut in solitudine est, ne exeatis: sin in locis inclusis atque abditis dicant esse, ne credatis.”
Caput Papist/e his Erroribus Deceperunt Populum
Qvop si queeras, quinam hi falsi prophete et seductores sint, facilis est et expedita responsio: antichristi Romani et illorum sectarii, qui omnis erroris, ignorantie, cwmci- — tatis, superstitionis, hypocriseos et idololatri& extiterunt auctores. Innocentius tertius, unus omnium perniciosissimus, qui hanc sacerrimam sedem
Ter
occuparunt, hostiam instituit diligenter sub sera et clavis custodia asservari.
Honorius autem tertius non solum idem confirmarat, sed praceperat etiam, ut — — sacrifici diligenter singulis quibusque temporibus docerent, ut, sublata in altum hostia, populus reverenter et demisse se flecteret, neque tum solum, sed etiam cum sacerdos sacramentum zegrotis defert. Hzc illa episcoporum Romanorum decreta et statuta —— sunt, quibus simulatione sanctitatis plebem in omnem errorem et idololatriam abducerent, non illos per panem ad Christum, sed a Christo ad panem transferentes.
CAPUT XI EXHORTATIO AD VERAM CHRISTI IN SACRAMENTO VENERATIONEM. Onwzs itaque admoneo, qui Christum amant, et qui sincera fide illi nituntur, ut avertant animos ab hac cogitatione de corporata Christi in pane przesentia, sed sublatis in ccelum animis illum ad dexteram Patris sedentem colant: Christum in seipsis I adorent, (cujus templa sunt, in quibus habitat et vivit spiritualiter,) et a cultu Christi in pane quam longissime absint. Neque enim spiritualiter in pane (quemadmodum in homine) nec corporaliter in pane (quemadmodum in colo) est, sed sacramentaliter — solum, quemadmodum res in figura esse dicitur, per quam significatur. Satis itaque hoc loco tertius ex praecipuis papistarum erroribus de coena Domini
convictus damnatus est, quo docent, impios veram carnem
et sanguinem Christi percipere.!
[Libri Quarti Finis. ]]
Liber Quintus
y DE OBLATIONE ET SACRIFICIO SERVATORIS
Christi
← 27. Defensio Liber Tertius, De Praesentia · Contents · 29. Defensio Liber Quintus, De Sacrificio →