Quartum, in quo sacerdotes papistici ab apertissimo verbo divino dissentiunt, est, quod dicant se Christum quotidie pro remissione peccatorum nostrorum offerre, et mortis Christi merita per missas suas distribuere et applicare. At prophet, apostoli et evangeliste pradicant, Christum ipsum suo ipsius corpore sacrificium pro nobis in cruce fecisse, cujus vulneribus zgritudines omnes sanarentur, et peccata re-
mitterentur: hoc nullus unquam sacerdos, nec homo, nec creatura ulla fecerat, preter Christum solum, nec is quidem ssepius quam semel. Hujus etiam oblationis beneficium aliis distribuere nemo mortalis potest, sed fide cuique sua (quemadmodum propheta ait) a Christo accipiendum est
[Finis Libri Primi,]
Liber Secundus. Contra Transubstantiationem. Caput
HacrENus accepistis quatuor eximia capita, in quibus potissimum papistica doctrina a veritate verbi divini et a christiana veterum catholicorum fide, in hac cone dominieze tractatione, discedat. Nunc, favente Deo, tum errorum papisticorum refutationem, tum catholice fidei defensionem non modo ex certissimo Dei verbo, sed etiam antiquissimorum auctorum et martyrum, qui in ecclesia Dei floruerunt, auctoritate susceptam, audietis: ne quis arbitretur, hanc meam contra transubstantiationem sententiam esse nuper e cerebro meo excogitatam.
Caput Papistica Doctrina Transubstantiatione Verbo Dei Adversatur
Principio, panem et vinum post verba consecrationis remanere, et in coena dominica etiam percipi, ex Christi ipsius verbis apertissime et certissime colligitur. Nam cum coenam discipulis suis daret, Christus acceptum panem fregit, et dedit discipulis suis, et dixit: Accipite, edite: hoc est corpus meum.”
Hic papistz triumphum canunt propter hzc Christi verba, Hoc est corpus meum,” qua verba consecrationis appellant: his enim verbis prolatis, aiunt, neque panem ullum reliquum esse, neque ullam aliam substantiam prster subtantiam corporis Christi. Atque dicunt, cum Christus dixisset “Hoc,” panem mansisse: cum est,” panem etiam mansisse: cum “corpus,” eodem modo: confecta autem tota sententia, hoc est corpus meum,” panem discessisse aiunt, et preter substantiam corporis Christi nihil aliud mansisse contendunt: quasi sacramentum cum re significata consistere non posset. Ceterum hoc adserere, nullum remanere panem, illorum inventum est, quod ex non scriptis veritatibus (has enim maximo religionis cultu prosequuntur) eliciunt, Deus bone! quantum gloriarentur, si Christus dixisset, Hoc non est panis? Sed Christus non dixit, Hoc panis non est: sed affirmative dixit, Hoc est corpus meum;” non panem tollendo, sed corporis sui comesturam affirmando: illud nobis intelligendum, et judicii veritate complectendum dans, ita corpus ejus spiritu accipi, quemadmodum panis ore et corpore percipitur. Itaque hunc fuisse sensum Christi, ex Paulo liquet. Sic enim ait: “Panis quem frangimus, nonne communio corporis Christi est?” Quis sensum Christi melius Paulo intellexit? cui Christus maxime abdita et recondita patefecit. Hic ad meliorem et clariorem intelligentiam (ne forte verbis Christi in aliam sententiam abuteremur) ita illa explicavit, ut minus obscura aut depravata nobis esse possent. Ubi enim Christus panem accepit ac fregit, et dixit, “Hoc est corpus meum;” Paulus explicuit his verbis: “Panis quem frangimus, nonne communio corporis Christi est ^” Quod Christus dixit corpus suum, Paulus communionem appellat corporis, non varietate verborum a Christi mente dissentiens, sed spiritu intelligenti: Christum exponens: nimirum eos qui panem digne edunt, participes esse corporis Christi; itaque Christus panem corpus suum appellat (quemadmodum veteres declarant) quia corpus ejus reprzsentat et significat; illos qui panem
hune secundum instituta Christi edunt, spiritu edere corpus, et spiritu pasci ac nutriri; pane nihilominus, quasi sacramento ad illud idem declarandum, remanente. Sed de verbis consecrationis fusius posthae disputabitur.
Ut igitur ad propositum revertamur: ex Christi verbis, qua ante consecrationem dixit, perspicuum est panem remanere, et in hoc sacramento percipi. Christus enim panem accepit, fregit, dedit, jussit accipere, edere:. hzc omnia ante verba consecrationis posita sunt. Ita fit, ut necessario de pane intelligantur; Christum videlicet cepisse panem, fregisse panem, distribuisse panem discipulis, et precepisse ut panem caperent, et panem ederent. De vino autem, hoc planius et illustrius est (non ex verbis modo, que consecrationem precedunt, sed ex his etiam qua sequuntur), vinum remanere, et in coma Domini ab omnibus hauriri. Nam ante verba consecrationis Christus poculum vini aecepit, et discipulis suis dedit, et dixit: Bibite ex hoc omnes.” Post verba vero consecrationis sequitur: Et biberunt ex eo ommes.”
Nunc autem quero a papistis, quid sit, quod Christus apostolis bibere praceperit, cum dixit, Bibite ex hoc omnes?” Sanguis Christi minime adhuc (quemadmodum illi ipsi asseverant) adfuit: nam verba hse ante consecrationem dicebantur. Itaque nihil aliud nisi vinum esse potuit, quod illis bibere preaceperat.
Tum a papistis iterum quero, Vinum necne biberint apostoli? Si fateantur, errorem suum revocent, nempe nullum jam vinum post consecrationem remanere. Sin negant, contumacie condemnant apostolos, qui illud non biberant, quod Christus preceperat. Imo vero Christum prastigiarum potius accusant, qui apostolis ut vinum biberent preceperat, et cum id facere parati essent, ipse, ne facerent, vinum e medio sustulerat. Deinde priusquam poculum vini discipulis tradidisset, dixerat illis, Divi-.. » dite hoc inter vos.
Hie iterum a papistis quaro, quidnam id fuerit quod Christus apostolis inter se dividere praeceperat? Poculum ipsum credo illos nolle dicere, nisi velint semet omnibus deridendos proponere. Nec respondebunt (ut opinor) fuisse sanguinem, tum quia verba illa ante consecrationem pronunciabantur; tum quia sanguis Christi non dividitur, sed integer in sacramento spiritualiter sumitur. Ita efficitur, ut nulla alia de re, nisi de vino, quod illis divideretur, quod ab illis biberetur, intelligi ista possint. Jam communione finita, Christus apostolis dixerat: “Amen dico vobis, non bibam posthac de fructu vitis, donec bibero novum in regno Patris mei.” Ex quibus perspicuum est, verum fuisse vinum, quod apostoli in ccena Domini biberant. Neque enim sanguis Christi, neque accidentia vini, fructus vitis sunt: imo preter vinum fructus vitis alius nullus est.
Et quomodo potuisset Christus clarius mentem suam de permansione panis et vini exponere, quam panem accipiendo, panem frangendo, panem discipulis tribuendo, panem ut ederent imperando? et poculum similiter accipiendo, poculum discipulis porrigendo, ut poculum inter se dividerent et biberent pracipiendo, et poculum fructum vitis vocando? Hec ita illustria testimonia sunt, ut si angelus e coelo contra ista diceret, fides illi minime adhibenda esset. Multo igitur minus deliris papistis, inania commenta hac fingentibus, credendum est.
Si Christus nos huic de discessione panis et vini opinioni ita fidem habere voluisset, ut necessarium fidei caput contineat, hocne modo loqueretur, ut clarissimis uteretur verbis, quibus significaretur panem et vinum ibi permanere? Cujusmodi tandem doctorem volunt Christum esse, quem aliud dixisse, aliud sensisse contendunt? Quis hanc de Christo contumeliam @quo animo ferat?
At quam callidi et versuti doctores sunt papiste! qui ex suis ipsorum cerebris hujusmodi deliria confingunt, quse maxime christian religioni adversantur, et tamen Christianis omnibus firmissime credenda pro Christi ipsius doctrina proponunt. Haud ita Paulus hac in re fecerat, qui formam loquendi a Christo usitatam sequutus, panem et vinum suis nominibus appellavit. “Panis,” inquit, quem frangimus, an non communio corporis Christi est?”
Hic iterum a papistis quero, utrum de pane consecrato vel non consecrato verba fecerat? At de pane non consecrato loqui non potuit, quia (quemadmodum illi ipsi judicant) communio corporis Christi non est. Sin de consecrato pane loquutus sit, fateantur necesse est, ejusmodi panem post consecrationem permanere; ut frangi possit,
qui nisi verus et materialis panis, nullus esse potest. Et statim addidit, nos unius panis participes esse. Et in proximo capite fusius de eadem re loquens, quater panem et poculum nominavit, neque ullius unquam transubstantiationis, aut accidentium sine substantia permansionis, mentionem fecit: quod in primis frequenti oratione usurpasset, si discessio substantie panis et vini necessarium aliquod caput religionis fuisset. Ita perspicuum est ex ipsis scripture verbis, panem et vinum post consecrationem manere, et papisticam hane de transubstantiatione doctrinam verbo Dei aperte repugnare.
Caput III. Papistica Doctrina Rationi Est Contraria
CoNsIDERANDUM etiam nobis diligenti animi attentione est, quomodo huic tam confrmate ilorum sententie adversetur naturalis tum ratio tum operatio: qua quanquam contra verbum Dei minime valent, ubi tamen annexe verbo Dei sunt, magnum adferunt ad veritatis confirmationem momentum.
Naturalis ratio a vacuo abhorret, et sustinere non potest, locus aliquis ut sit, qui corpore non compleatur. Atqui detracto pane et vino, locus in quo ante erant, et ubi nunc etiam accidentia existunt, contra universum nature ordinem, nulla substantia repletur, sed vacuus existit.
Videmus etiam vinum, quamvis consecratum sit, si diutius servetur, in acetum converti, et panem mucidum fieri, quz nihil aliud tum sunt, quam vinum acidum et panis mucidus. Quod utique non fieret, si nullum ibi vinum aut panis esset, quod acescere aut mucescere posset.
Atque si sacramentum combureretur, (quemadmodum reliquie, a communicantibus non perceptz, antiquitus comburi solebant,) dicant quid comburatur: vel panem esse, vel corpus Christi, necesse est. Panem nullum esse aiunt, corpus igitur Christi necessario comburunt; (et merito Christi ipsius combustores appellentur, sicut antehac multa ipsius membra concremarunt;) nisi, contra natura totius ordinem, accidentia comburi dicant, omni substantia prius detracta.
Mysticus deinde panis et vinum nutrire corpus solent, que quidem nutritio e substantia, non ex accidentibus proficiscitur.
Vinum etiam, veneno adhibito, necare solet, (quemadmodum ex episcopis Romanis complures testificari possunt, qui partim alios veneno sustulerunt, partim ipsi veneno sublati sunt;) quod veneficium salutari Christi sanguini assignari non potest, sed venenato tantum vino.
Quid, quod maxime contra naturam accidentium est, in nulla re subjecta consistere, cum definitionis illorum hac sit ratio, in subjecto aliquo haerere? Ita fit, ut si sint, in aliquo herere illa necesse sit; si vero nulli rei insint, neque ipsa accidentia sint, Sexcenta alia sunt, qua papistz hac transubstantiationis defensione contra natura ordinem et rationis defendere coguntur. Hujus generis sunt: Duo corpora uno in loco esse: Unum corpus multis in locis simul esse: Substantias ex accidentibus gigni: Accidentia in substantias converti: Accidentia sine substantia locum explere: Corpus in loco esse, et locum non explere: Rei alicujus generationem esse sine cujusquam corruptione, et corruptionem sine ullius generatione: aut ex nihilo aliquid fieri, et in nihilum aliquid mutari; et multa his similia, qua tum nature, tum rationi adversantur.
Caput Sensuum Judicio Doctrina Papistica Adversatur
SENsIBUS etiam nostris hec papistarum doctrina contraria esse videtur. Oculi enim, si testes citarentur, panem et vinum se videre dicerent, nares odorari, ora gustare, manus tractare panem se et vinum asseverarent. Et quamquam fidei nostre capita longe sensuum nostrorum captum anteeant, (ita ut multa variaque credamus, quz
sub sensus cadere non possunt,) haud ita tamen sensibus repugnant, ut in his, qua perpetuo sensibus nostris subjecta sunt, fidem nullam sensibus habere debeamus, sed in contrariam partem fide nitamur.
Fides jubet credere, que mon videntur: at his, qua in conspectum quotidianum cadunt, qua auditione accipimus, qua manibus tenemus, fidem derogare non jubet. Quanquam enim fidei altitudinem sensus non attingant, in his tamen, qus quotidie sensibus comprehenduntur, fides sensibus non adversatur, sed sensus potius fidei stabilitatem confirmant. Nam quid Thom: ad Christi resurrectionem confirmandam profuit, lateri Christi manum admovisse, aut vulnera pertractasse, si nulla sensibus fides habenda esset?
Quanta autem Valentiniano et Marcioni (qui Christum cruci affixum fuisse negant, sed Symonem Cyreneum illius loco supplicia perpessum affirmant, ad opinionum suarum commenta confirmanda fenestra aperitur! Quanta aliis hzreticis, qui Christum verum fuisse hominem inficiabantur, quanquam in oculis omnium homo esse, formam sibi humanam assumpsisse, esurire, sitire, fatigari, lacrymari, dormire, edere, bibere, et mori etiam videretur? Si enim semel concesserimus, nullam fidem sensibus tribuendam esse, quantus aditus et quanta occasio sit infinitis opinionum erroribus!
Sin in hoc sacramentario negotio nulla fides tribuenda sensibus sit, cur tam obstinate a papistis affirmatur, accidentia post consecrationem permanere? quod nisi sensibus judicari non potest. Nihil enim scriptura de accidentibus panis et vini, sed de ipso pane et vino diserte loquitur; et contra naturam et definitionem accidentium est, ut, nulla re sibi subjecta, sola consistant. Si nulla igitur sensibus fides adhibenda est, (in hoc presertim Eucharistis negotio,) cur, si substantia panis et vini discessit, non etiam discessisse accidentia putabimus? Quod si sensibus necessario credendum sit, dum judicant accidentia manere, cur non idem potius de substantia statuendum est; cum post consecrationem scriptura nullibi dicat, substantiam panis et vini abesse, sed iis nominibus perpetuo appellet, qua substantiam, non accidentia significent?
Denique si sensus nostri hac in re quotidie decipiantur, tum hoc sacramentum nihil aliud nisi sensuum nostrorum ludificatio est: quo nihil magis facere pro illorum sententia potest, qui Christum vaferrimum prestigiatorem appellarunt, qui ita oculos mortalium perstrinxerit, ut viderentur esse, qua non erant.
Sed ut in pauca conferam: ostendant (si possint) papiste ullum fidei caput ita plane cum sensuum judicio pugnans, ut quod sensus universi quotidiana experientia nobis demonstrant, illud fides contendat non esse.
Caput
PAPISTICAM DOCTRINAM ANTIQUORUM PATRUM SENTENTIIS REPUGNARE. Cum igitur satis ostensum sit, quemadmodum hsc papistica de transubstantiatione opinio plane verbo Dei, nature rerum, rationis judicio, sensuum comprehensioni adversetur, nunc pari ratione demonstrabimus, quemadmodum fidei et doctrine antiquissimorum scriptorum repugnet, qui ut Christi et apostolorum state viciniores erant, ita facile, quid verissimum esset, tenere poterant.
Ignatius ad Philadelphenses: “Una est caro Domini Jesu, et unus ejus sanguis qui pro nobis fusus est: unus etiam panis pro omnibus confractus, et unus calix totius ecclesise.”
Clemens in Padagogo, Lib. ii. cap. 2. “Ipse quoque vino usus est, nam ipse quoque homo, et vinum benedixit, cum dixit: Accipite, bibite, hoc est sanguis meus. Sanguis vitis, verbum, quod pro multis effunditur in remissionem peccatorum, sanctum letitiee fluentum allegorice significat.” Et mox: “Quod autem vinum esset, quod benedictum est, ostendit rursum, dicens discipulis, Non bibam ex fructu vitis hujus, donec bibero ipsum vobiscum in regno Patris mei” Pontifex opertum panem et indivisum aperit, in frusta concidensy’ &c.
Ac primo Justinus prodeat, gravis vir et eruditus martyr, antiquissimus omnium, qui de sacramentis tractasse cognoscuntur, qui ad centum plus minus annos post ascensionem Christi floruit.
in Is in secunda apologia sua ita scripsit: Panem, aquam, et vinum in hoc sacramento mom ita percipi debere, quemadmodum alii cibi et potus, quibus quotidie utimur, sed tanquam epule ad hoc destinate, ut gratize Deo agerentur, atque nunc Eucharistiam, i; nune corpus et sanguinem Christi nominare: neque fas esse, ut quis illa percipiat, nisi qui Christum professus sit, et convenienter professioni suz vivat.” Hune tamen cibum et potionem ille in carnem et sanguinem nostrum converti, et corpora nostra nutrin affirmat.
Hine efficitur, Justinum putasse panem et vinum in sacramento permanere: aliter enim sic in carnem et sanguinem nostrum converti non possent, ut ex illis nutriremur. — Hunc sequutus est lrenzus, centum et quinquaginta annos post Christum, qui in necessariis fidei nostra capitibus decipi non potuit: fuerat enim Polycarpi discipulus, qui Johannis evangelist: auditor fuit. Irenzus autem in hoc negotio sensum Justini et verba etiam imitatus, Panis (ait) in quo gratie acta sunt, qui est a terra, per- cipiens vocationem Dei, jam non communis panis est, sed Eucharistia, ex duabus rebus constans, terrena et coelesti ^Coeleste hoc quidnam, queso, est? Dominus Jesus. Terrestre autem quid? Panis de quo supra mentionem fecit, quod ex terra esset, quemque corpora nostra pascere ait, quemadmodum reliqui panes, qui ad usum vite adhibentur.
Et idem Irenzus, Lib. v. “Quando mixtus calix et fractus panis percipit verbum Dei, fit Eucharistia corporis et sanguinis Christi, ex quibus augetur et consistit carnis nostre substantia.” Et in eodem: Cum membra ejus simus, et per creaturam nutrimur, eum calicem, qui est creatura, suum corpus confirmavit, ex quo nostra auget corpora.” Idem Lib iv. cap. 38. “Quomodo constabit eum panem, in quo gratie acts sunt, corpus esse Domini sui, et calicem sanguinis ejus, si non ipsum fabricatoris mundi Filium esse dicant?” in Paulo post Ireneum Origenes fuit, ducentos annos post Christi ascensionem. Hie ponem ait sanctificatum, juxta id quod habet materiale, in ventrem abire, et in secessum ejici; nec materiam panis, sed sermonem qui super illum dictus est, prodesse non indigne Domino comedenti illum.” Idem contra Celsum, Lib. iv. “Ubi pro collatis in nos beneficiis gratias diximus, oblatis panibus vescimur.”
Post Origenem Cyprianus sanctus martyr fuerat anno Domini ducentesimo quinquagesimo. Hic contra illos, qui sacramentum aqua sola sine vino ministrabant, ad hune modum verba fecit. “Cum dicat Christus (inquit) Ego sum vitis vera; sanguis ^ Christi non aqua est utique, sed vinum. Nec potest videri sanguis ejus, quo redempti et vivificati sumus, esse in calice, quando vinum desit calici, quo Christi sanguis ostenditur.”
Quid planius pro vini subsistentia dici potest, quam si nullum ibi vinum sit, nullum esse sanguinem Christi?
Et paulo post in eadem epistola. Christus (inquit) accipiens calicem benedixit, et dedit discipulis suis, dicens: Bibite ex hoc omnes. Hoc est enim sanguis novi testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. Dico vobis, non bibam a modo ex ista creatura vitis usque in diem illum, quo vobiscum bibam novum vinum in regno Patris mei. Qua in parte invenimus calicem mixtum fuisse, quem Dominus obtulit, et vinum fuisse, quod sanguinem suum dixit. Unde apparet, Christi sanguinem non offerri, si desit vinum calici.” Et mox: Quomodo de creatura vitis novum vinum cum Christo in regno Patris bibemus, si in sacrificio Dei Patris et Christi vinum non offerimus?”
Ex his divi Cypriani verbis manifestissime liquet, non solum in hoc sacramento vinum offerri, ex uvis expressum, ex vite ortum, sed etiam nos idem bibere. Quod tum si digne bibamus, admonemur nos spiritualiter bibere verum sanguinem Christi, pro peccatis nostris effusum. Serm. Idem in sermone de Lapsis: ‘Sanctificatus in Domini sanguinem potus de pollutis Cen, visceribus erupit Et de Coma Domini: “Sceleratum os panis sanctificatus intravit.” Et in eodem: Ante verba consecrationis panis ille communis, &c.” infra cap. 2. presentis libri.
Eusebius Emissenus, homo singulari quadam doctrine excellentia, trecentos annos 5 post Christi ascensionem, paucissimis universam rem ita complexus est, tum quomodo
panis et vinum in corpus et sanguinem Christi convertuntur, et a pristino nature statu non discedunt; tum quomodo, praeter externàm panis et vini perceptionem, Christus interna’ fide recipiatur in corda, ut nihil amplius requiri in hac causa possit. Atque ut universa res melius ante oculos constituatur, conversionem visibilium creaturarum in corpus et sanguinem Christi similem esse ait mutationi nostre in baptismo, ubi foris nihil mutatur, sed idem per omnia remanet, intus autem et spiritualiter universa commutatio et conversio existit.
“Si cupias scire,” inquit, quomodo novum tibi et impossibile esse non debeat, quod in Christi substantiam terrena et mortalia convertuntur, teipsum, qui in Christo es regeneratus, interroga. Dudum alienus a vita, peregrinus a misericordia et a salutis via, intrinsecus mortuus exulabas: subito initiatus Christi legibus, et salutaribus mysteriis innovatus, in corpus ecclesi: non videndo, sed credendo transisti, et de filio perditionis adoptivus Dei filius fieri occulta puritate meruisti. In mensura visibili permanens, major factus es te ipso invisibiliter, sine quantitatis augmento. Cum idem ipse esses, multo alter fieri fidei processibus meruisti. In exteriori nihil additum est, et totum in interiori mutatum est. Ac sic homo Christi filius effectus, Christusque hominis in mente formatus est. Sicut ergo sine sensu corporali, preterita vilitate deposita, subito novam indutus es dignitatem; et sicut hzc, quod Deus lesa in te curavit, infecta diluit, maculata detersit, non oculis sed sensibus sunt credita; ita et cum reverendum altare cibis spiritualibus satiandus ascendis, sacrum Dei tui corpus et sanguinem fide respice, honore mirare, mente continge, cordis manu suscipe, et maxime haustu interioris hominis assume.”
Hucusque Eusebius, cujus verba ita plana sunt, ut nihil planius esse possit, neque nostra sententie convenientius, panis et vini conversionem in corpus et sanguinem Christi spiritualem esse, et nihil foris mutari: sed quemadmodum externus homo panem et vinum ore, sic internus homo per fidem, spiritu, veram carnem et sanguinem Christi percipit.
Hilarius paucis eadem complexus est. “Corpus Christi (inquit), quod sumitur de altari, figura est, dum panis et vinum extra videtur: veritas autem, dum corpus et sanguis Christi in veritate interius creditur.” Hic trecentos quinquaginta annos post Christum floruit.
Epiphanius hune paulo post consequens: Cibum quidem (ait) esse panem, virtutem in ipso ad vivificationem esse.” Quod si nullus panis esset, quomodo cibus esset?
Eadem state Chrysostomus, qui ad annos quadringentos post Christum fuit, scribit ad hune modum: “Christus quando hoc mysterium tradidit, vinum tradidit: etiam post resurrectionem in nuda mysterii mensa vino usus est, ex genimine autem (ait) vitis, qua vinum, non aquam producit.”
Hc verba Chrysostomi clarissime exponunt, Christum in sanctissima mensa bibisse vinum, et alis bibendum dedisse: quod certe verum esse non possit, si nullum vinum post consecrationem (quemadmodum papistz fingunt) remaneret.
Alio autem loco Chrysostomus hoc planius declarat his verbis: Antequam sanctificetur panis, panem nominamus: divina autem illum sanctificante gratia, mediante sacerdote, liberatus quidem est ab appellatione panis, dignus autem est habitus dominici corporis appellatione, etiamsi natura panis in ipso permansit.”
At si natura panis maneat, quomodo tandem gloriantur papistee, sua de transubstantiatione, et substantie fuga, et accidentium permansioné commenta defensantes?
Hoe szculo vixit Ambrosius, qui conversionem panis et vini in corpus et sanguinem Christi minime ejusmodi esse ostendit, ut natura et substantia panis et vini recedant, sed gratia spiritualem conversionem per Dei omnipotentiam esse, ita ut qui digne hune panem edit, spiritu Christum edat, et in Christo habitet, et Christus in eo. Nam de hae conversione panis in corpus Christi Ambrosius sic loquitur:
“Si tanta vis in sermone Domini, ut incipiant esse, qua non erant, quanto magis operatorius est ut sint que erant, et in aliud convertantur!”
Ad hane rem confirmandam exemplum adfert nostre in baptismo mutationis, cujus exempli etiam Eusebius meminit; ubi ita mutatur homo, ut nova creatura sit, ita nova creatura est, ut substantia tamen prior maneat.
Eadem etiam ztate Augustinus ad hune modum scripsit: Quod vidistis, panis Infantes.
est et calix, quod vobis etiam oculi vestri renuntiant: quod autem fides postulat instruenda, panis est corpus Christi, calix est sanguis.” ps “RI
Et mox: “Panis non fit ex uno grano, sed ex multis” Et mox: Illas nubes et ignes quz fecerint vel assumpserint angeli, ad significandum quod annuntiabant, quis novit hominum, sicut infantes non norunt,” &c. Et mox: Infantes non norunt quod in altari ponitur, et peracta pietatis celebratione consumitur, unde vel quomodo conficiatur, unde in usum religionis assumatur. Et si nunquam discant experimento, vel suo vel aliorum, et nunquam istam speciem rerum videant, nisi inter celebrationes sacramentorum cum offertur et datur, dicaturque illis auctoritate gravissima, cujus corpus et sanguis sit, nihil aliud credent nisi omnino in illa specie Dominum oculis apparuisse mortalium, et de latere tali percusso liquorem illum omnino fluxisse.” Et ante, cap. 4. “Panis et vinum non sanctificantur, ut sint tam magnum sacramentum, nisi per invisibilem operationem Spiritus sancti.”
Idem Aug. de Trin. Lib. iii. cap. 10., loquens de novem modis, quibus Deus aliquid nobis annuntiat, nonum modum dicit esse “in re que sit quidem eadem specie, sed peracto mysterio transitura aliquando (inquit) ad hoc fit eadem species, vel aliquantulum mansura (sicut potuit serpens ille @neus exaltatus in eremo, sicut possunt literze,) vel peracto transitura, sicut panis ad hoc factus in accipiendo sacramento consumitur. Sed quia hac hominibus nota sunt (sed quia per homines fiunt,) honorem tanquam religiosa possunt habere, stuporem tanquam mira non possunt.”
Idem in Joan. Homil. xxvi. Dominus noster Jesus Christus corpus et sanguinem suum in iis rebus commendavit, que ad unum aliquid ex multis rediguntur. Aliud boh Sen. enim ex multis granis conficitur, aliud ex multis racemis confluit.” Et mox: Securus accede, panis est, non venenum.”
Hoc idem etiam alio loco apertissime exponit his verbis: Sacrificium ecclesie in duobus consistit, visibili elementorum specie et invisibili Domini nostri Jesu Christi carne et sanguine, et sacramento et re sacramenti; sicut Christi persona constat ex Deo et homine, quum ipse Christus verus sit Deus et verus sit homo: quia omnis res illarum rerum naturam et veritatem in se continet, ex quibus conficitur. Conficitur autem sacrifieium ecclesi: duobus, sacramento et re sacramenti, id est, corpore Christi. Est igitur sacramentum, et res sacramenti corpus Christi.”
Hesychius in Levit. Lib. ii. cap. 8. “Simul panis et caro est.” Gregorius in Re-gistro: “Tam azymum quam fermentatum dum sumimus, unum corpus Domini Salvatoris efficimur.” Rabanus dicit, Sacramentum in alimentum corporis redigi.”
Quid contra papistarum errorem planius dici potest, qui nec panem nec vinum remanere in sacramento contendunt?
Quemadmodum enim persona Christi constat et conficitur ex Deo et homine, atque adeo utraque natura in- Christo manet, ita (inquit Augustinus) sacramentum ex duabus rebus conficitur, elementis panis et vini, et Christi corpore et sanguine: qua de causa hac duo in sacramento manere necesse est.
Sed ad meliorem harum rerum intelligentiam animadvertendum est, quosdam fuisse haereticos, Simonem, Menandrum, Marcionem, Valentinum, Basilidem, Cerdonem, Manem, Eutychen, Manichzeum, Apollinarem, et ejus generis permultos, qui Christum verum Deum fuisse fatebantur, sed verum hominem fuisse negabant; quamvis edendo, bibendo, dormiendo, ceterisque actionibus, opinionem afferret se esse hominem.
Alii contra, in quibus Artemon, Theodorus, Sabellius, Paulus Samosatenus, Marcellus, Photinus, Nestorius, multique ex eadem haeresi, hominem Christum confitebantur, Deum esse negabant; quamvis dando visu cecis, sermone mutis, auditu surdis, sanandis confestim verbo morbis, excitandis mortuis, ceterisque divinis actionibus, speciem quandam Dei pre se ferret.
Erant etiam qui cum scripturas utraque in re apertas et certas viderent, tum Deum, tum hominem, Christum asseverabant, sed uno atque eodem tempore negabant. Nam ante incarnationem, inquiunt, Deus fuit et non homo: post incarnationem vero desiit esse Deus, et homo jam effectus est, idque ad resurrectionis aut ascensionis tempus: quo tempore relicta iterum humanitate, quemadmodum ante incarnationem, ita etiam post, Deus tantum fuerit, et non homo.
Sed adversus heresum harum levitatem fides catholica, expresso Dei verbo nixa,
tenet et credit, Christum post incarnationem suam divinam naturam non deseruisse, sed uno eodemque tempore (sicuti nunc est) perfectum Deum hominemque fuisse.
Quod ut planius intelligatur, antiqui seriptores hujus rei duo tradiderunt exempla: unum hominis, qui duabus ex partibus efficitur, anima et corpore, quarum utraque simul in homine eodemque tempore manent. Itaque ubi anima Dei omnipotentis efficientia in corpus infunditur, neutra pars alterius corruptrix est, sed perfectus ex his partibus. homo efficitur, et perfectum corpus perfectam animam simul habet. Alterum, quod antiqui ad hanc causam citant, de eucharistia est, quam aiunt quoque duabus ex partibus effici, sacramento, vel visibilis panis et vini elemento, et Christi Servatoris corpore et sanguine. Et quemadmodum panis et vini natura non discedit, sed ab his qui digne sacramentum sumunt, ita corpore percipitur, quemadmodum corpus et sanguis Christi spiritu percipiuntur, sic divina Christi natura cum humana perpetuo conjungitur.
Eant nune papiste, et opinionem suam de transubstantiatione venditent, et nullam panis aut vini substantiam remanere contendant, si impias simul hzreses de Christo defendere velint, et illum aut Deum solum, aut hominem solum, et non utrumque simul esse existiment. Atque hanc fuisse veterum sententiam, tum ex Augustino (quem citavimus), tum ex aliis etiam compluribus, intelligitur.
Chrysostomus adversus perniciosum Apollinaris errorem de divine et humana nature in Christo ita confusa mistione, ut una tantum ex his natura efficeretur, ad Cesarium monachum sic scripsit: “Deum quando dicis, agnovisti id quod simplex est natura, quod incompositum, quod inconvertibile, quod invisibile, quod immortale, quod incircumseriptibile, quod incomprehensibile, et his similia. Hominem autem dicens, significasti id quod matura est infirmum, esuritionem, sitim, lacrymas, metum, sudoris ejectionem, et his similia, passum, quibus id quod divinum est obnoxium non est. Christum autem quando dicis, conjunxisti utrumque. Unde et passibilis dicitur idem ipse et impassibilis: passibilis quidem carne, impassibilis autem deitate.” Et paulo post sic concludit: Propter quod et Deus et homo est Christus: Deus propter impassibilitatem, homo propter passionem: unus Filius, unus Dominus, idem ipse proculdubio unitarum naturarum unam dominationem, unam potestatem possidens (etiamsi non consubstantiales existunt), et unaqueeque incommixtam proprietatis conservat agnitionem propter hoc, quod inconfusa sunt duo. Sicut enim antequam sanctificetur panis, panem nominamus, divina autem illud sanctificante gratia, mediante sacerdote, liberatus est quidem ab appellatione panis, dignus autem habitus est dominici corporis appellatione, etiamsi natura panis in ipso permansit, et non duo corpora, sed unum Filii corpus przdicatur: sic et hic divina ἐνιδρυσάσης, id est, inundante corporis natura, unum Filium, unam personam, utraque hac fecerunt.”
Hee Chrysostomi sententia non obscure sed expresse declarat, post consecrationem naturam panis remanere, quamvis sublimius longe et excelsius nomen consequatur: et corpus Christi adeo appellatur, ut qui religiose hujus sacramenti participes sunt, intelligant se spiritu supernaturalem panem corporis Christi, spiritu presentis, edere, et illum in his et hos in illo habitare, quamvis corpore ad dexteram Dei Patris in ccelo assideat.
Gelasius item, adversus Eutychen et Nestorium scribens, (e quibus hic Christum perfectum hominem et non Deum, ille vero contra, Deum et non hominem esse asseverabat,) apertissimis scripture testimoniis probat, Christum verum Deum et verum hominem fuisse, et post incarnationem ejus naturam etiam divinitatis remansisse, ita ut cum duas naturas et naturales quoque utriusque proprietates haberet, unus tamen Christus esset.
Hac ut explicatiora essent, duo adfert exempla: unum hominis, qui cum unus sit, ex duabus naturis, iisque diversis, corpore et animo, et tamen consistentibus atque omnem vim suam conditionemque naturarum retinentibus, conficitur: alterum sacramenti corporis et sanguinis Domini, quam divinam rem esse ait, dicens: “Sacramenta qua sumimus corporis et sanguinis Christi, divina res est propter quod et per eadem divine efficimur consortes nature, et tamen esse non desinit substantia vel natura panis et vini. Et certe imago et similitudo corporis et sanguinis Christi in actione mysteriorum celebrantur. Satis ergo nobis evidenter ostenditur, hoc nobis in [crRANMER.] ”
ipso Christo Domino sentiendum, quod in ejus imagine profitemur, celebramus et sumus: ut sicut in hane, scilicet divinam, transeunt (Spiritu sancto perficiente) substantiam, permanent tamen in sua proprietate nature; sic illud ipsum mysterium principale (cujus nobis efficientiam virtutemque veraciter reprasentant), his ex quibus constat proprie permanentibus, unum Christum (quia integrum verumque) permanere demonstrant.”
Advertant hic nostri temporis papiste, Gelasium (qui ante mille annos episcopus Romanus fuerat) de hoc sacramento ita loquutum fuisse, ut panem et vinum dicat minime seipsa deserere, quemadmodum neque Christus per incarnationem divinitatem deseruit, sed perfectus Deus, sicut antea, permansit.
Et Leo, ut habetur de Consecra. dist. à. “Incarnationis quoque exemplo astruamus mysterii veritatem.” Idem habet Ambrosius, “de iis qui initiantur mysteriis. ca. ult.”
Theodoretus etiam in eadem sententia est, αὖ ex primo et secundo ejus dialogo liquet. In primo enim ad hunc modum scribit: “Qui naturale corpus suum frumentum et panem vocavit, atque item seipsum vitem nominavit, idem ipse etiam panem et vinum corporis et sanguinis sui appellatione honoravit; non equidem naturam ipsam transmutans, sed adjiciens gratiam nature.” ^ In secundo autem eadem expressius loquitur. Sicut,” inquit, panis et vinum post sanctificationem propria natura sua non egrediuntur, sed manent in priore sua substantia, forma et figura; sic et corpus dominicum post assumptionem in divinam est substantiam transmutatum.”
Eligant nunc papiste, utrum ex his duobus largiri velint (alterutrum enim necesse est), vel naturam et substantiam panis et vini in sacramento post consecrationem remanere, (et tum revocanda est sua de transubstantiatione opinio;) vel se in eódem errore cum Nestorio et ceteris fateantur, qui naturam divinitatis in Christo nullam post incarnationem esse contendebant. Hoc est enim communi antiquorum assensione firmatum, ut quemadmodum in uno est, ita etiam in altero sit.
Caput Transubstantiatio Roma Primum Profecta Est
Nunc quoniam satis expositum est, tum ex scriptura, tum ex naturali operatione, ratione, sensibus, antiquissimis et doctissimis auctoribus, et sanctis martyribus ecclesize Christi, substantiam panis et vini remanere, et a fidelibus in coena percipi, opera pretium est videre, quid scholasticos recentiores commoverit ad contrariam opinionem defendendam, non modo a sensuum comprobatione et rationis judicio disjunctam, sed etiam cum antiqua Christi ecclesia et sanctissimo Dei verbo pugnantem. Certe nihil eque illos commovit, ac vana illa et inutilis fiducia quam in ecclesia et sede Romana collocarant.
Seotus enim, scholasticorum omnium subtilissimus, in transubstantiationis causa
11. tractanda, hujus rei rationem affert. Ait enim: “Ad hanc sententiam principaliter videtur movere, quod de sacramentis tenendum est, sicut tenet sancta Romana ecclesia. Ipsa autem tenet panem transubstantiari in corpus, et vinum in sanguinem: ut patet De summa triniate et fide catholica, Firmiter credimus.” in Gabriel etiam, qui pre ceteris omnibus de canone misse fusissime scripsit, in — eadem fuit (ut videtur) sententia. His enim verbis usus est: Notandum, quod quamvis expresse tradatur in scriptura, quod corpus Christi veraciter sub speciebus panis continetur, et a fidelibus sumitur, tamen quomodo ibi sit corpus Christi, an per conversionem alicujus in ipsum, aut sine conversione incipiat esse corpus Christi cum pane, manentibus substantia et accidentibus panis, non invenitur expressum in canone bibliz. Quia tamen de sacramentis tenendum est, sieut tenet sancta Romana ecclesia, ut habetur De /«reticis, Ad abolendam; nunc autem ipsa tenet et determinavit, panem transubstantiari in corpus Christi, et vinum in sanguinem; ideo ab omnibus catholicis acceptatur hsc opinio, quod substantia panis non manet, sed realiter et veraciter in substantiam corporis Christi convertitur, transubstantiatur seu commutatur.” -:
Caput VII. Papistarum Anglicorum Argumenta Confutantur
Ex his intelligitur, hane de transubstantiatione opinionem a compluribus defensam et propugnatam esse, quia ecclesia Romana ita constituit; quamvis contrariam sententiam etiam papiste ipsi fateantur faciliorem videri, veriorem, et scripturis convenientiorem. Quoniam autem ecclesia Romana transubstantiationem esse declaravit, ideo eligitur hie intellectus” (ut inquit Scotus) “ita difficilis, cum verba scripture possent salvari secundum intellectum facilem, et veriorem secundum apparentiam.”
fed quia nostrates papist (qui crassius de hac re, quam papa ipse, et sentiunt et loquuntur, affirmantes naturale corpus et sanguinem Christi naturaliter in pane et vino contineri) neque possunt neque audent fidem de transubstantiatione suam in ecclesia Romana fundare, (que quamvis sanctissima appellari postulet, revera tamen impurissima omnis impietatis sentina est, Satan synagoga, quam quicunque sequitur, non potest non labi, et in errorum barathrum ruere,) confugiunt ad ficulnea folia, id est, ad inania et levia argumenta, suo ipsorum cerebro fabricata, et ad veterum testimonia a mente et sententia auctorum longe detorta, quibus probrosos et ignominiosos suos errores velare et tegere moliuntur. Itaque placuit in eo paululum laboris sumere, ut iis ficulneis foliis (quibus tecti sunt) sublatis, illorum impudentes errores ante oculos omnium constituantur.
Caput VIII. Prima Ratio, Qua Papist/e Transubstantiationem Confirmant
GravissivA illorum ratio, quam maximi momenti esse putant, et in qua tantum auctoritatis pondus inesse judicant, ut (quemadmodum prz se ferunt) ne universum quidem orbem dissolvere posse illam existiment, hac est: Servator noster Christus acceptum panem fregit, et dedit discipulis suis dicens: Hoc est corpus meum. Heec verba, inquiunt, ubi Christus semel pronuntiasset, panis statim mutatus, et substantia ejus in substantiam corporis Christi conversa est.”
Qus autem Christiane aures hane doctrinam patienter ferant, quod Christus quotidie de integro fiat, aut quod ex alia substantia fiat, quam ex qua in utero virginis effectus est? Ubi enim incarnationis tempore ex natura et substantia beats virginis facetus est, nunc hac papistarum sententia quotidie ex natura panis et vini efficitur, qui, sicuti praedicant, in substantiam corporis et sanguinis ejus convertuntur. O admirabilem μεταμόρφωσιν! O horrendam hsresim, dicere Christum quotidie recens et recenti ex natura factum! Ex quo necessario efficitur illos nobis quotidie novos cudere et effingere Christos, ab illo diversos qui e virgine Maria nascebatur, quique in crucem suffixus fuit. Quemadmodum clarissime comprobabitur his subsequentibus argumentis.
Primum enim, si Christi corpus, quod cruci affixum fuit, nequaquam ex pane effectum fuit, corpus autem quod in coena edebatur, ex pane factum fuit, (sicuti papiste contendunt,) fit, ut corpus quod in coma manducatum est, non idem fuerit quod eruci affigebatur.
Deinde, si Christi corpus quod cruci affixum est, ex pane et vino factum non est, et Christi corpus quod cruci affixum est, idem sit quod etiam in ccena edebatur, tum Christi corpus, quod edebatur, minime ex pane effectum est.
Tum, si Christi corpus quod in coma edebatur, idem sit quod crucifixum est, et Christi corpus quod in coena edebatur, ex pane factum sit, (sicuti papiste venditant,) fit ut Christi corpus quod cruci affixum fuit, ex pane factum fuerit.
Ad hee, si corpus Christi in sacramento ex substantia panis et vini efficiatur, idemque corpus in utero virginis conceptum sit, tum corpus Christi in utero virginis ex pane et vino effectum est.
Vel, si mavis, ad hune modum. Corpus Christi in utero virginis minime ex pane et vino effectum fuit. Corpus autem Christi in sacramento ex pane et vino factum
est. Ita concluditur, hoc Christi corpus non esse id quod conceptum est in virginis utero.
Praterea Christus qui de utero virginis natus est, quantum ad corpus attinet, nulla ex alia quam ex sancte virginis substantia factus est. Christus autem in sacramento ex alia substantia factus est: Christus igitur alius ille est.
Antichristus itaque Romanus, ommis impii cultus auctor, Christianos et fideles a vero Christi cultu, qui ex sanctissima virgine sancti Spiritus opera factus natusque est, nostraque causa in crucem actus, ad alterius Christi cultum abducere contendit, ex pane et vino facti papisticorum sacerdotum consecratione, qui se Dei effectores faciunt: verbis enim consecrationis aiunt illud effici, quod in cona percipitur. Hoc autem Christum ipsum Deum et hominem esse contendunt: ita efficitur, ut tum Dei tum hominis effectores sint.
At qui vere pietatis studiosi sunt, unum Deum colant, et unum Christum, semel corporaliter factum ex Marie solius substantia, semel pro nobis mortuum, semel exsuscitatum, semel in colum sublatum, ibique perpetuo ad dexteram Patris sedentem, quamvis Spiritu quotidie nobiscum sit, et in medio illorum sit, qui in nomine ejus congregantur. lle animorum (quemadmodum cibus corporum) pastus est; quod nobis institutione sacramenti in pane et vino demonstravit, significans, quemadmodum panis et vinum corpora nostra corporaliter pascunt et recreant, ita etiam illum carne et sanguine suo spiritualiter consolari et pascere mentem.
Hoc modo facillime dissolvitur papistarum (quod tantopere venditant) argumentum. Quantumcunque enim insolenter ostentent et maxime crepent suam panis et vini conversionem in corpus et sanguinem Christi, conversio tamen hac spiritualis est, neque corporalem materiati panis et vini praesentiam tolht. Et quoniam sanctissimum est spiritualis pastus sacramentum, quem ex corpore et sanguine Servatoris nostri percipimus, necessario consistit elementum, quod sub sensus cadit, sine quo nullum consistit sacramentum. Quemadmodum enim in regeneratione nostra baptismi sacramentum nullum esse potest, si aqua absit; sic neque corporis et sanguinis Domini sacramentum ullum esse potest, si panis et vinum dimoveantur. Baptismus enim perfectum sacramentum spiritualis regenerationis non est, nisi elementum aque adsit, quod foris abluat, quemadmodum Spiritus sanctus interne spiritualiter regenerat baptizatum, quod aqua significatur: et coena Domini perfectum spiritualis pastus sacramentum esse non potest, nisi tam panis et vinum adsint, qua corpora nutriant, quam corpus et sanguis Christi, que spiritum pascant, quod pane et vino significatur. Quomodo autem cunque corpus et sanguis Christi adsint, zque cum substantia panis et vini ac cum accidentibus adesse possunt, sicut scholastici ipsi fatentur, et facillime (si adversarii id negare auderent) comprobari possit. Itaque facillime intelligitur, quemadmodum firmissima illorum ratio et praecipuum fundamentum (quo nituntur, et unde sibi hane transubstantiationem architectati sunt) funditus everti ac deleri possit.
Caput Altera Papistarum Ratio, Qua Transubstantiationem Confirmant
ALTERA illorum ratio est, parem undique dignitatem et auctoritatem habens. “Si panis,” inquiunt, remaneret, multa et magna absurda sequerentur: illudque in primis, quod quemadmodum Christus naturam hominis assumpsit, et sibi adjunxit, ita etiam naturam panis assumeret, et sibi adjungeret. Ex quo fieret, ut quemadmodum Deum pro redemptione nostra incarnatum habemus, ita etiam impanatum haberemus.”
Hic facillime cernitur, quam leves relique rationes sint, cum ha gravissime et ta… firmissimz habeantur. Certum autem est, Christum omnino impanatum fuisse debere, si sibi panem unitate person adjunxisset; hoc est, si naturam panis ita cum natura sua copulasset, ut ex utraque natura una persona effecta fuisset. Sed quoniam sacramentaliter tantum pani adjunctus est, non magis ex eo impanatus Christus est, quam Spiritus sanctus inaquatus, cum sacramentaliter aque in baptismo adjungatur; aut columba effectus est, cum columba formam indueret, ut significaret illum, quem Jo-
annes baptizabat, verum Christum fuisse. Imo vero (quemadmodum error errorem elicere solet) hac ipsa que illi absurda objiciunt, ex illorum ipsorum sententia sequerentur; nempe Christum impanatum et invinatum (ut ita loquar) fuisse. Si enim Christus ita pane utitur, ut illum non ad nihilum redigat (sicuti illi przedicant), sed ex eo corpus suum efficiat; tum panis corpori Christi majore adunatione conjungitur, quam humanitas divinitati. Divinitas enim humanitati unitate persone, non nature, adjungitur. Sed Servator Christus verbo suo efficit (sicuti ferunt) ut. panis corpori, non modo unitate persons, sed etiam natura jungeretur. Ex quo fit, ut panis et corpus Christi unum sint, tum natura tum persona, et quod major intercedat unitas corpori Christi cum pane, quam humanitati cum divinitate, aut corpori cum animo. Hoc modo papistarum argumenta in ipsos rectissime reflectuntur.
Caput Tertia Papistarum Ratio, Qua Transubstantiationem Confirmant
TrRrIAM adhuc habent, quam ex sexto Joannis colligunt, ubi Christus ait: “Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi: si quis edat ex hoc pane, vivet in sternum. Et panis quem ego dabo, caro mea est, quam ego dabo pro mundi vita.”
Sic illi ex hoc loco. disputant: “Si panis quem Christus dat, caro ejus sit, non potest etiam materiatus panis esse; atque adeo sequi necesse est, ut materiatus panis discedat, neque substantia ulla remaneat prseter carnem Christi solam.”
Hic facilis est responsio: Christum hoc in loco Joannis minime de materiato et sacramentali pane loquutum, neque de sacramentali perceptione (biennium enim. ante aut triennium hic sermo habitus est, quam sacramentum institutum fuit), sed de spirituali pane, (unde sepius repetit se panem vivum esse, qui de ccelo descendit,) et de spirituali per fidem perceptione, qua eodem illo tempore ab omnibus qui in illum credebant, manducabatur, quando coma nondum facta aut sacramentum adhuc institutum fuerat. Itaque dixit, Patres vestri ederunt manna in deserto, et mortui sunt: qui autem hunc panem edit, vivet perpetuo.” Hic igitur Joannis locus de sacramentato pane intelligi non potest, qui neque de ccelo descendit, neque vitam hominibus tribuit. Neque tum temporis poterat Christus de sacramentali pane verba facere, et carnem suam appellare; nisi forte dicant, Christum tam longo ante spatio coenam suam sacravisse.
Caput Auctores Quos Papist/e Stabiliendum Transubstantiationis Errorem Detorquent
Nunc cum plene et perfecte levibus illorum et anilibus rationibus atque argutiis responderim, restat ut eodem modo sophisticis et nugatoriis auctorum allegationibus respondeam, quos ad sua commenta confirmanda depravarunt. Tria sunt loca pracipua, qua speciem magnam pre se ferunt hujus erroris confirmandi: sed ea si quis studiose excutiat, et attentius aliquanto consideret, videbit nihil ea ad hujusmodi propositum facere.
Primus locus Cypriani est, in sermone de Coena Domini. “Panis,” inquit, “quem Dominus discipulis porrigebat, non effigie sed natura mutatus, omnipotentia verbi factus est caro.”
Huie sententie papiste mordicus inherent, et his verbis, “natura mutatus,” maxime nituntur. Natura igitur panis, aiunt, mutatur. Hac diabolicze sophistices non minima pars est, qua diabolus in citandis scripturis uti solet, ut aliquid addat aut detrahat, aut sensum commutet. Sic hoc loco ea verba a papistis pretermitti solent, qua universam causam planam facerent. Illis enim hec que sequuntur adjungi debebant:
Sieut in persona Christi humanitas videbatur, et latebat divinitas, ita sacramento visibili ineffabiliter se divina infudit essentia: ut esset religioni circa sacra-
menta devotio, et ad veritatem, cujus corpus sacramenta sunt, sincerior pateret accessus, usque ad participationem Spiritus, non usque ad consubstantialitatem Christi, sed usque ad societatem germanissimam ejus hac unitas perveniret.” Et ibidem: “Ex consueto rerum effectu fidei nostre adjuta infirmitas sensibili argumento edocta est, visibilibus sacramentis inesse vite zeternae effectum; non tam corporali quam spirituali transitione Christo nos uniri.^ Et mox: “Nostra vero et ipsius conjunctio nec miscet personas, nec unit substantias; sed affectus consociat, et confeederat voluntates.”
Hec Cypriani verba aperte demonstrant, quod sacramentum simul cum divinitate adjuncta permaneat, et sacramentaliter divinitatem in panem et vinum infundi, ipsis pane et vino etiamnum remanentibus, quemadmodum divinitas humanitatem Christi sibi conjunxit, et simul cum illa habitavit.
Et tamen panis non effigie nec substantia, sed natura (quemadmodum Cyprianus verissime dicit) mutatur. Neque enim hoc sentiebat, naturalem panis substantiam protinus discessisse, sed verbo Dei altiorem ei vim, naturam, conditionemque adjectam, que longe longeque plurimum vim et naturam communis panis superaret. Mysticus enim panis hoc demonstrat (sicuti idem Cyprianus ait), nos Spiritus divini participes effectos, arctissime Christo conjungi, et spiritualiter illius carne et sanguine pasci: ita ut hic sacramentatus panis sit non modo corporale corporis nutrimentum, sed etiam spiritualis pastus animi.
Eodem modo in baptismo aqua natura communis mutatur: ad communem enim naturam aque, qua in abluendo et extergendo corpore versatur, accedit etiam, quod sit ablutionis nostre et expiationis per Spiritum sanctum certissimum testimonium.
Augustinus in Joan. tract. Ixxx. Jam vos mundi estis, propter verbum quod loquutus sum vobis Quare non ait, Mundi estis propter baptismum quo loti estis, sed ait, propter verbum quod loquutus sum vobis; nisi quia et in aqua verbum mundat? Detrahe verbum: quid est aqua nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum: etiam ipsum tanquam visibile verbum.” Et mox: “Unde ista tanta virtus aquse, ut corpus tangat, et cor abluat, nisi faciente verbo? Non quia dicitur, sed quia creditur. Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud virtus remanens. Hoc est verbum fidei quod praedicamus.”
Itaque praecipuum doctorum testimonium (quod illi firmissimum erroris sui presidium existimant) facile intelligitur, quam parum pro illis faciat. Sed ad meliorem sententize Cypriani explicationem, haud inutile fuerit locum illius, supra capite quinto citatum, animadvertere.
Caput XII
Chrysostomi Sententia a Papistis Ad Transubstantiationem
Depravata
CunvsosroMi sententiam adferunt, quam indissolubilem esse putant. Ille enim in An. quadam de eucharistia homilia sic scribit: “Num panem, num vinum vides? num
Epa
in secessum ut reliqui cibi abeunt? absit. Non sic cogitandum est: quemadmodum enim si cera igni adhibita assimilatur illi, nihil substantis remanet, nihil redundat; ita et hic puta mysteria consumi corporis substantia.”
Hic se papiste magnifice efferunt, et quasi victoria parta triumphant. Ecce, inquiunt, an non gravissimus et eruditissimus vir apertissimis verbis dicit, nos neque panem, neque vinum videre, ila prorsum, quasi ceram igni adhibitam, ad nihilum consumi, nullam preterea substantiam remanere?
At si ea verba, qua proxime in Chrysostomo sequuntur, recitassent (quse astute de industria przetermiserant), quodnam Chrysostomi judicium et quis sensus esset, facillime patefieret, et in ruborem (nisi valde impudentes fuerint) conjicerentur.
Chrysostomus enim statim subjungit: ’ Propterea accedentes, mne putetis vos divinum corpus ex homine accipere, sed ex ipsis seraphin forcipe ignem. ^ Reputate salutarem sanguinem quasi e divino et impolluto latere effluere, et ita approximantes labiis puris aecipite. Quocirca, fratres, oro vos et obsecro, ne absimus ab ecclesiis,
meque in aliis colloquiis occupati simus: stemus trementes et timidi, demissis oculis, renata autem anima, gementes sine voce, jubilantes corde.”
Cum igitur hec verba continenter ea subsequantur, qus a papistis commemorata sunt, siquidem hi concludere ex verbis ab se citatis volunt, neque panem neque vinum. in sacramento esse, mihi eodem modo concludere licebit, neque sacerdotem ibi neque Christi corpus esse. —
Quemadmodum enim in priori sententia Chrysostomus precipit, ut ne cogitemus nos panem aut vinum videre, ita in altera mandat, ut ne existimemus nos Christi corpus a sacerdotis manu capere. Quocirca, si ex altera sententia (quemadmodum papiste ipsi pradicant) vere colligi non potest, in sacra communione minime Christi corpus a sacerdote nobis tribui; fateantur etiam necesse est, neque necessario nec vere ex prima sententia concludi, nullum ibi panem aut vinum adesse.
Atqui hec omnia in sacrosancta ccena pariter existunt. Christus ipse spiritualiter perceptus et fideles pascens, panis et vinum id nobis demonstrantia sacramento, et sacerdos horum minister. Itaque Chrysostomus precise non negat panem et vinum, eorpus Christi et sacerdotem adesse; sed figura quadam loquendi, non simplici negatione utitur, sed comparata. -
Hie loquendi modus non modo a scriptura est usurpatus, sed etiam omnium scriptorum et linguarum communis est. Cum enim duo inter se conferuntur, in przstantiori re extollenda, et humiliori deprimenda, negationibus comparatis utimur, quz simpliciter aliquid non negant, sed comparate. Cum populus (verbi causa), rejecto Samuele propheta, regem expeterent, Deus Samueli dixit: Non te, sed me rejecerunt.” Haud hic simpliciter intelligitur, Samuelem non rejectum, cujus in loco regem collocari cupiebant; sed in negatione comparata dus affirmationes intelliguntur, una rejectum esse Samuelem, altera Deum etiam, et in primis, rejectum esse.
Eodem modo, cum David in persona Christi se vermem dixerat, et non hominem; nequaquam hae negatione, Christum esse hominem, tollit, sed ut magnitudine orationis Christum ad infimam conditionem abjiceret, significavit Christum non modo ad humane imbecillitatis conditionem demissum, sed etiam in tantam humilitatem et obscuritatem depressum, ut potius vermis quam homo appellandus esset.
Que forma loquendi Paulo familiaris admodum erat. “Non ego hec efficio,” inquit, “sed peccatum in me habitans.” Et alio loco: “Non misit me Christus ut baptizem, sed ut evangelizem.” Atque iterum: “Sermo meus et pradicatio mea non in probabilibus humans sapientis sermonibus, sed in spiritus et potestatis demonstratione.” Et rursus: Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus” Et porro: “Non ego, sed Christus in me vivit.” Et, “Mihi absit ut glorier, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi” Tum, “Non est nobis luctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus spiritus tenebrarum.”
In his sententiis et permultis aliis ejus generis, quanquam negationes insint, non tamen cogitavit Paulus prorsus inficiari, se hoc malum patrasse, de quo loquebatur, aut penitus asseverare, se non missum ut baptizaret, (qui aliquando baptizabat, et ad omnia salutis nostre munera obeunda missus erat,) aut in verbo evangelii illustrando ingeniosis et acutis persuasionibus non uti, (quibus certe peropportune usus est,) aut satorem et irrigatorem nihil esse, (qui Dei creature sunt, ad similitudinem ejus factee, sine quorum opera neque sementis fit neque messis,) aut negare se vivere, (qui et vixit, et omnes regiones lustravit, ad Dei gloriam amplificandam,) aut plane confirmare, se nulla alia in re gloriari, nisi in Christi cruce, (qui lztabatur eum lztantibus omnibus, et angebatur cum anxiis) aut omnino negare cum carne et sanguine nos decertare, qui nunquam luctationem et perpetuum cum mundo, carne, et diabolo bellum intermittimus. His in sententiis omnibus Paulus (sicuti dixi) non omnino cogitavit absolute illa negare, qua sine ulla dubitatione erant verissima: sed voluit prz» majoribus illis hzc leviora minoris @stimanda esse, et maximam majorum rerum rationem habendam esse: nempe ut peccatum, natura infirmitate admissum, originali potius peccato et natura corrupte (quae intus inclusa delitescit) quam voluntati illius et assensioni assignetur; ct quanquam ad omnes sacramento baptismi tingendos missus esset, precipue tamen ad verbum Dei predieandum constitutus a Deo fuerat; et quamvis argumentis usus sit prudentiz plenis, rerum tamen felix eventus atque exitus divina potentia et sancti Spiritus
efficientia proficiscebatur. Pari modo, quamvis sator et irrigator aliquid sunt, et multum in munere suo obeundo faciunt, Deus tamen prsecipue amplificationem affert. Vixerat quoque Paulus in hoc mundo, sed precipua illius vita in Christo fuit, quem apud se viventem gerebat. Multis in rebus gloriabatur, etiam in infirmitatibus; maxima tamen ejus gloriatio in Christi cruce fuerat. Quotidiana est nobis cum carne lucta, ^ Sed gravissima et acerrima dimicatio est adversus hostes spirituales et subtiles spiritus malos et diabolos.
Hac loquendi forma etiam Petrus in prima epistola usus est, precipiens foeminarum ornatum ut ne externus sit, vel crinium calamistro, vel auri adjectione, vel vestium amictu; sed internus cordis homo sit, cum integritate mitis ac tranquilli spiritus, quae res coram Deo magni pretii est.
Hie non omnino compositos capillos, aurum, sumptuosas vestes vetuit, (unumquemque enim is apparatus decet, qui est ordini suo convenientissimus;) sed superbiam nimiamque ornamentorum externorum cupiditatem detrahere cogitavit, et foeminas omnes hortari, ut mentes studeant intus omnibus virtutum luminibus illustrare, neque de externo corporum apparatu et sumptuoso vestitu sollicite laborare.
Servator etiam Christus istius sermonis plenus fuit. “Ne,” inquit, vobis thesaurum in terris cumuletis:” inde admonens, ut potius mentes nostras ad durabilem et perpetuum thesaurum transferamus, quam in terreno hoc, qui variis modis corrumpitur et nobis eripitur, haereamus. Externa enim hac et mundana, pro locis, temporibus et personis, ab hominibus possideri possunt.
Item alio loco: Ubi deducti,” inquit, “ad reges fueritis et principes, ne cogitetis, quid aut quomodo respondendum sit.” Hac ille negatione minime voluit nos negligenter et inconsiderate, quiequid in mentem venerit, respondere, sed ut coelesti Patri toti niteremur, sperantes nos sancto illius Spiritu satis idonee instruendos potius, quam responsis nostro ipsorum ingenio et studio excogitandis fideremus.
Quid illud, Non vos estis qui loquimini, sed Spiritus Dei, qui in vobis loquitur?” An non similem omnino rationem in se habet? Spiritus enim Dei salutaria et divina verba in ora nostra infundit, nos tamen illo suggerente atque incitante loquimur.
Denique in his quz sequuntur omnibus: Ne vobis patrem in terris quenquem appelletis;” Nemo vos domini aut magistri nomine appellet;” Ne timeatis illos σαὶ occidunt corpus;” Non veni, ut pacem in terram mitterem;” “In mea potestate situm non est, ad dexteram vos aut levam collocare;” “Non adorabitis Patrem, neque hoc in monte, neque Hierosolymis;” ‘Testimonium ab hominibus non accipio;” Doctrina mea non est mea;” Non quero gloriam meam:” in negationibus his omnibus Servator Christus non ita restricte locutus est, ut prorsus hsc omnia removeret, sed ut istis alia anteponeret; ut Patrem videlicet ccelestem et Dominum terreno; timorem ejus ullius creature timori; verbum ejus et evangelium universe mundane paci; et internum ac spiritualem Dei cultum, ex puro corde atque anima profectum, externo honori, corporibus aut locis definito, preponeremus: quemadmodum Christus Patris gloriam sus ipsius anteposuit.
Nunc quoniam copiose negationum harum naturam et vim exposui (qua simplices megationes non sunt, sed comparatz), perfacile est Chrysostomo respondere, qui istiusmodi formarum loquendi plenus fuit, et pre ceteris in hoc genere excelluit. Neque enim in ea concione cogitavit unquam, in conse dominice administratione panem, vinum, sacerdotem, corpus Christi adesse negare, (quod papistas etiam fateri necesse est;) sed propositum ejus fuerat, mentes nostras a terrenis rebus ad coelestia traducere, ut non tam panem, vinum, sacerdotem et Christi corpus consideraremus, quam divinam ejus naturam et sanctum Spiritum, nobis ad zternam salutem datum.
Itaque persepe eodem in loco his verbis usus est, Cogita, ne cogites, ne putes, aut existimes;” ut ne mentes et cogitationes nostras in panem, vinum, sacerdotem, corpus Christi, defigeremus, sed longe altius ad Spiritum et divinam ejus naturam attolleremus, sine quibus (ut de his ipse testatur) caro nihil prodest: “Spiritus (inquiens) est qui vivificat, caro non prodest quicquam.”
Et quemadmodum Chrysostomus multis in locis nos hortatur, ut ne in aquam in baptismo, sed in Spiritum sanctum in baptismo perceptum, et aqua representatum intueamur: ita in hac de cona Domini homilia impellit nos, ut mentes nostras a
rebus corporatis et sub sensum cadentibus, ad res spirituales et minime sub aspectum subjectas, transferamus.
Chrysostomus in 1 Cor. ii. Infidelis cum baptismatis lavacrum audit, simpliciter aquam esse sibi persuadet. Ego vero non simpliciter video quod video, sed anima per Spiritum purgationem, nec non sepulturam, resurrectionem, justitiam, adoptionem, hereditatem, regnum coelorum, Spiritus societatem considero. Non enim aspectu judico qua videntur, sed mentis oculis Hac loquendi forma usus est Chrysostomus, cum non solum de eucharistia, sed de baptismo quoque dicit, “nihil sensibile traditum nobis a Christo.”
Et quamquam Christus semel tantum in crucem actus sit, studuit tamen Chrysostomus, ut illud nobis propositum haberemus, nos quotidie illum videre flagris vexatum atque afflictum, corpus ejus in cruce dependens, hastam lateri ejus transfixam, sanctissimum sanguinem de latere ejus in ora nostra profluentem. Quo in genere locutionis Paulus ad Galatas scripsit, Christum depictum et cruci affixum in illorum conspectu.”
Itaque in eadem homilia, paulo ante hunc locum citatum, Chrysostomus his verbis usus est: Quid facis, homo? Non promisisti sacerdoti, qui dixit, Sursum mentem et corda? et dixisti, Habemus ad Dominum? Non revereris et erubescis? Et illa ipsa hora mendax inveniris? Papa, mensa mysteriis instructa est, et Agnus Dei pro te immolatur: sacerdos pro te angitur, ignis spiritualis ex sacra mensa refluit: seraphin astant sex alis faciem tegentia, omnes incorporez virtutes pro te cum sacerdote intercedunt; ignis spiritualis e ccelo descendit; sanguis in crateram, in tuam purificationem, ex immaculato latere haustus est: et non erubescis? revereris? et confunderis? neque Deum tibi propitium facis? Non conscientia tua judicat te, O homo? Centum sexaginta octo horas habente hebdomada, unam et solam horam sibi ipsi segregavit Deus; et hanc in opera secularia, et in ridicula, et in conventicula insumis? Cum qua postea fiducia ad mysteria accedes? Ὁ quam polluta conscientia!”
Hucusque Chrysostomi verba recitavi, qua declarant, quibus rebus mentes nostra in hac cena Domini attentz esse debent, nempe ab ea rerum, qua sub sensus cadunt, cogitatione traduct ad divinarum rerum et ccelestium perspicientiam. Sic igitur concludo, satis plane et aperte responsum esse huic loco Chrysostomi, quem papiste inexplicabilem et indissolubilem esse putant. Atque ut hac Chrysostomi sententia melius intelligatur, non abs re fuerit locum illius superius citatum capite quinto legere.
Caput XIII. Ambrosii Locus Explicatus, Quem Papist/e Pro Adducunt
Apnuuc Ambrosii locus restat, quem papiste multum pro se facere judicant; quem si diligentius et attentius paulo intueamur, animadvertemus, quantum in eo decipiantur. Locus est in libro de iis qui initiantur mysteriis: “Quantis igitur utimur exemplis, ut probemus non hoc esse quod natura formavit, sed quod benedictio consecravit; majoremque vim esse benedictionis, quam nature, quia benedictione etiam natura ipsa mutatur! Virgam tenebat Moses, projecit eam, et facta est serpens: rursus apprehendit caudam serpentis, et in virge naturam revertitur. Vides igitur prophetica gratia bis mutatam esse naturam, et serpentis et virge. Currebant Egypti flumina puro aquarum meatu: subito de fontium venis sanguis coepit erumpere. Non erat potus in fluviis; rursus ad prophete preces cruor cessavit fluminum, aquarum natura remxavit, Cireumclusus undique erat populus Hebraeorum, hinc ZEgyptiis vallatus, “inde mari clausus: virgam levavit Moses, separavit se aqua, et in murorum speciem d congelavit, atque inter undas via pedestris apparuit. Jordanis retrorsum conversus contra naturam in sui fontis revertitur exordium. Nonne claret naturam vel maritimorum fluctuum vel fluvialis cursus esse mutatum? Sitiebat populus, tetigit Moses petram, et aqua de petra fluxit. Numquid non preter naturam operata est gratia, ut aquam vomeret petra, quam non habebat natura? Marath fluvius amarissimus erat, ut sitiens populus bibere non posset: misit Moses lignum in aquam, et amaritudinem suam aquarum natura deposuit, quam infusa subito gratia temperavit. Sub Eliszo
propheta uni ex filis prophetarum excussum est ferrum de securi, et statim mersum est: rogavit Eliseum qui amiserat ferrum; misit etiam Eliseus lignum in aquam, et ferrum natavit. Utique et hoc preter naturam factum esse cognoscimus: gravior est enim ferri species quam aquarum liquor. Advertimus igitur majoris esse virtutis gratiam quam naturam; et adhuc tamen prophetiee benedictionis numeramus gratiam. Quod si tantum valuit humana benedictio, ut naturam converteret, quid dicimus de ipsa consecratione divina, ubi verba ipsa Domini Salvatoris operantur? Nam sacramen- - tum id quod accipis, Christi sermone conficitur. Quod si tantum valuit sermo Elis, ut ignem de ccelo deponeret, non valebit Christi sermo, ut species mutet elementorum? De totius mundi operibus legisti, quia ipse dixit, et facta sunt, ipse mandavit et creata sunt.” Sermo autem Christi, qui potuit ex nihilo facere quod non erat, non potest ea qua sunt in id mutare quod non erant? Non enim minus est, novas rebus dare, quam mutare naturas. Vera utique caro Christi, qua crucifixa est, qua sepulta est; vera ergo carnis illius sacramentum est. Ipse clamat Dominus Jesus, Hoc est corpus meum. Ante benedictionem verborum coelestium alia species nominatur: post consecrationem corpus Christi significatur.”
Hueusque Ambrosius, siquidem hic liber ejus sit, quod a gravissimis et doctissimis viris minime existimatur. E quibus verbis papistz colligunt, in coena Domini post verba (quae vocant) consecrationis neque panem remanere neque vinum; quia Ambrosius hoc loco ait, naturam panis et vini mutari.
Atqui ut illis satisfiat, qui alias contentiosi esse non desinunt, hoc in gratiam illorum donemus, Ambrosii librum hunc esse; nihil tamen facit ad illorum sententiam promovendam, sed eam potius oppugnat. Neque enim ait, substantiam panis et vini discedere, sed naturam mutari. Quod perinde est, ac si diceret: In coena Domini minime capiendus panis et vinum est, quemadmodum ceteri vulgares cibi et potiones capiuntur, sed ut res in altiorem longe naturam et vim mutate, et pro sancto pastu percipiendz, ubi spirituali, et naturam longo intervallo superante, cibo et potione complemur, et coelitus alimur carne Christi et sanguine, omnipotentia Dei, et admirabili Spiritus sancti efficientia. Hc ita cum panis et vini substantia permanente conveniunt, ut si e medio tolleretur, et non consisteret, hic spiritualis pastus minime nobis per illam significaretur.
Itaque in quam plurimis exemplis, ab Ambrosio pro admirabili naturarum mutatione adductis, substantie illarum permanebant, postquam natura et vis illarum mutata esset. Ut cum aqua Jordanis contra naturam quasi murus consisteret, aut contra decurrentis alvei cursum ad fontem reverteretur, aque tamen substantia eadem remansit, qua ante fuit. Et saxum illud, quod praeter naturam aquam profuderat, idem saxum remansit quod ante fuerat. Fluvius Marath, qui virus illud amaritudinis mutavit, nullam substantie partem mutavit. Nec ferrum, quod contra naturam in summa aqua natabat, ullam substantie partem amisit. Quocirca, quemadmodum in his naturarum conversionibus substantie nihilominus eedem remanebant, qua ante conversionem fuerant; eodem modo panis et vini substantie in coena Domini remanent, et naturaliter percipiuntur, et in ventriculo concoquuntur, quamvis sacramentalis mutatio in Christi corpus et sanguinem fiat. Atque hac sacramentalis mutatio hunc supernaturalem et spiritualem et inexplicabilem pastum, nutrimentum, concoctionem corporis et sanguinis Domini omnibus ilis declarat, qui pie et religiose panem sacramentalem et vinum percipiunt.
Quod vero Ambrosius de substantia panis et vini permansione ad hunc modum judicarit, ex tribus aliis eadem de re, in eodem capite comprehensis, exemplis satis perspicuum est. Primum, ex his qui regenerantur, in quibus post regenerationem prior substantia eadem manet: alterum, de incarnatione Servatoris Christi, ubi nulla omnino discessit substantia, sed seque divinitatis ac humanitatis (quam de virgine accepit) substantia remanet: tertium de aqua baptismi est, ubi aqua etiam aqua esse non desinit, quanquam Spiritus sanctus in aquam se infundat, vel potius in eum cui aqua affunditur.; de Quanquam autem Ambrosius alio in libro, qui inscribitur de sacramentis,” dicat, Panis iste panis est ante verba sacramentorum; ubi accesserit. consecratio, de pane
fit caro Christi;” eodem tamen in libro et capite narrat, quibus modis et rationibus id efficiant verba Christi: Non sublata panis substantia, sed adjecta pani corporis Christi gratia, atque adeo imposito illi corporis Christi nomine.”
Hujus rei quatuor ponit exempla: primum de hominis regeneratione, alterum de aqua maris rubri stante, tertium de amara Marath aqua, quartum de ferro quod aqua supernatavit. Quibus in exemplis perspicuum est, quamvis quzdam nature sit commutatio, priorem tamen substantiam perpetuo eandem permanere. Ita universam causam his verbis concludit: “Si ergo tanta vis est in sermone Domini Jesu, ut inciperent esse qua non erant, quanto magis operatorius est, ut sint quz erant, et in aliud commutentur?” Ex quibus manifestum est, quamvis hae admirabilis sacramentalis et spiritualis panis conversio fiat in corpus Christi, eadem tamen substantia panis maneat, qua fuit.
Ad hune modum satis responsum est tribus pracipuis patrum auctoritatibus, Cypriani, Chrysostomi et Ambrosii, quibus papiste precipue abutuntur ad transubstantiationis errorem confirmandum. Alias rationes et auctoritates habent, quas eandem ad rem afferunt: sed quia perexiguum et leve pondus habent, et refutatu faciles sunt, pretermitto; neque lectorem hoc tempore perturbare volo, sed judicio ejus sstimandas relinquere.
Caput XIV. Absurda Qu/e Transubstantiationem Sequantur
Nunc doctrinarum monstra et portenta recensebo, qua hune transubstantiationis errorem necessario consequuntur, quum nihil omnino hujusmodi veram et orthodoxam fidem, verboque Dei innixam, consequatur.
Ac primum, si a papistis interrogetur, quid frangatur, edatur, bibatur, labiis, ore, dentibus in hoc sacramento teratur, nihil habent preter accidentia, quod respondeant. Panem enim et vinum aiunt visibile elementum in hoc sacramento non esse, sed accidentia sola. Atque ita fateri coguntur, accidentia frangi, edi, bibi, teri, deglutiri, sine ulla prorsus substantia: que res non modo rationi, verum etiam antiquorum patrum doctrine repugnat.
Deinde, (quod omni generi disciplinarum est contrarium,) transubstantiatores hi affirmant, panis et vini accidentia in aére sola, absque ulla cui nitantur substantia, pendere. Quo quid absurdius dici possit?
Tertio, substantiam corporis Christi ibi reipsa, corporate et naturaliter, sine ullis accidentibus adesse. taque substantiam sine accidentibus, et accidentia sine substantia, papistz constituunt.
Quarto, locum ubi panis et vini accidentia sunt, nullam habere ad se explendum substantiam, atque adeo vacuum, a quo natura maxime abhorret, necessario confitentur. Quinto, minime verentur asseverare, ubi panis mucidus est, aut in vermes conversus, aut ubi vinum acescit, substantiam ex accidentibus effici.
Sexto, substantiam solis accidentibus sine ulla substantia nutriri, si quando felem, murem, canem, aut aliud quodvis animal, sacramentalem panem devorare contingat.
Ha atque alie ejus generis infinite inepti) atque absurditates necessario consequuntur hanc transubstantiationem papisticam, quibus (quemadmodum illi ipsi confitentur) nunquam poterint respondere.
Et admirabile certe est, quomodo inter se dissentiant, dum objecta dissolvere cupiunt.
Doctrina vero scripture, et antique et catholicze (non istius recens corrupt Romanza) ecclesize, non modo ad intelligendum aperta est, verum etiam ad objecta refutanda satis expedita, et ab omnibus his absurdis erroribus et ineptiis vacua, et cum verbo Dei, cum antiqua ecclesia, eum ratione humana, eum philosophia consentiens.
Nam quod ad primum attinet, quid frangitur, quid editur, quid bibitur, quid dentibus hoe sacramento teritur, facile respondetur: Panis et vinum. Ita enim Paulus: “Panis quem frangimus.”
De secundo et tertio tenendum est, neque substantiam corporis Christi sine suis accidentibus esse, neque panis et vini accidentia a substantia disjuncta in aére sola
pendere; sed juxta omnem et rationem et rerum experientiam, substantiam cum panis et vini, tum corporis Christi, sua sibi accidentia retinere, et accidentia quoque suis ipsorum substantiis niti.
Ad quartum dicitur, nullum locum post consecrationem omni substantia vacuum relictum esse (quemadmodum papiste somniant), sed panem et vinum sua ipsorum loca, quemadmodum antea, explere.
In quinto et sexto quid aliud affirmandum est, quam vermes, mucorem, acetum, cursu quodam nature (quemadmodum usus communis et discipline omnium recte de rebus sentientium docent) ex substantia panis et vini, nimis diu asservata, gigni, et non ex accidentibus solis (sicuti papiste leviter existimarunt); et substantiam panis et vini, non accidentia sola, alere et sustentare corpora edentium eam?
His in responsionibus nihil absurdum aut ineptum est, nihil dictum vel contra sacram scripturam, vel naturalem rationem, vel philosophiz studium, vel usum communem rerum, vel aliquem ex antiquis patribus, vel primam illam et catholicam ecclesiam, sed tantum contra impiam et irreligiosam Romane et papistice ecclesie disciplinam. ^ Execranda autem hzc antichristi synagoga multa et varia in hac causa adversus Christi doctrinam, adversus antiquam et catholicam ecclesiam, adversus sanctos patres et martyres, adversus naturam, philosophiam, atque omnem denique disciplinam pronunciavit, statuit, et pro fidei legibus decrevit, ut nos a vera fide averteret.
← 25. Defensio Liber Primus, De Sacramento · Contents · 27. Defensio Liber Tertius, De Praesentia →