Quis enim alius hujus antichristian discipline finis esse potest, quam subdola
quadam astutia Christianos a vero Christi cultu gravissimam perniciosissimam omnium idololatriam, que unquam antehac excogitatz fuerant, abducere? Quod in consequenti oratione mea planius demonstrabo
[Finis Libri Secundi.]
Liber Tertius. Quemadmodum Christus in Sacramento Prjesens Sit. Caput Primum
Hac jam de transubstantiatione causa satis pertractata (qua prima pars est, im qua papistica doctrina a catholica veritate dissentit), sequitur ut de modo presentis corporis et sanguinis Christi in sacramento ejus disseramus, qua secunda pars est, et non minorem opinionum dissensionem quam prima continet.
Ad eujus rei planiorem explicationem illud intelligendum est, quod Christianis omnibus satis est cognitum, Christum Servatorem, perfectum Deum, et in omnibus @qualem et comternum Patri, nostra causa perfectum hominem effectum esse, carne et sanguine de beata virgine sumptis, et in ceteris (peccatum tantum excipio) nostri similem, perfecta anima et perfecto corpore ad divinam naturam adjunctis. Hujus anima vita, sensu, voluntate, ratione, prudentia, memoria, ceterisque ad humanam animam aliqua ex parte pertinentibus, pradita est. Corpus autem ex vera carne et ossibus constabat, non modo humani corporis membrorum justam conformationem et ordinem continens, sed etiam fame, siti, labore, sudore, defatigatione, frigore, calore, ceterisque infirmitatibus et perturbationibus humanis affectum, et morte etiam ipsa, eaque in cruce vilissima et srumnosissima. Post mortem eodem cum corpore, tum visibili, tum contrectabili surrexit, et in conspectum suorum venit, et apostolis illud ostendit, et in primis Thome, cui jusserat ut manus lateri admoveret, et vulnera ejus contrectaret. Tum eodem ipso cum corpore in ccelum conscendit, apostolis illud videntibus, et dum ascenderet intuentibus; ibique ad dexteram Dei Patris sedet, ad extremum usque diem permansurus, quo tempore ad judicium de vivis et mortuis ferendum rediturus est.
He vera est et catholica fides, quam scriptura docet, et universa Christi ecclesia a suo jam inde ortu usque ad hzc fere tempora credidit, nisi quod quadringentis aut quingentis ab hinc annis episcopus Romanus, cum papistarum quorundam assensu, novam quandam et recens excogitatam fidem exstruxerat; et hoc nobis deinceps credendum proposuerat: nempe quod hoc idem corpus reipsa, corporate, et sensibiliter, in hoc mundo remanserit, et sexcentis simul in locis sit, et in omnibus arculis, pixidibus, et panibus consecratis, inclusum delitescat.
Caput Differentia Inter Veram Papisticam Presentia Christi Doctrinam
QuanqQuam Christum ita fatemur esse in omnibus, qui in illum credunt, ut carne et sanguine suo spiritualiter pascat et sustentet eos, et vitam largiatur seternam, ejusque rei certiores illos reddat, tum promissione verbi, tum sacramentali in ccena pane et vino, qua eandem ob causam ante mortem suam instituerat; non parum tamen a gravissimis papistarum erroribus dissentimus.
1. Illi enim docent, Christum in pane et vino, (“id est, sub speciebus panis et vini”) esse. Nos vero (quemadmodum veritas ipsa fert) Christum in illis esse docemus, qui digne panem hune et vinum percipiunt.
2. Illi contendunt, ubi quis hzc elementa perceperit, Christum in os, fortasse etiam in ventriculum, sed non ulterius, ingredi. Nos vero dicimus Christum in toto homine
esse, tum in corpore, tum animo ejus, qui digne hac elementa percipit, nedum in ventre aut ore.
3. Illi, Christum org percipi, et cum pane ac vino intrare: nos, mente tantum ac animo percipi et per fidem intrare, asseveramus.
4. Illi, Christum in sacramentali pane, etiam integrum annum asservato, vel quamdiu forma panis manet, reipsa inesse; sed post perceptionem sacramenti, ubi panis ore teritur, aut in ventre mutatur, in colum avolare disputant: sed nos Christum in homine, digne panem percipiente, remanere dicimus, quamdiu homo membrum Christi maneat.
5. Illi, in saeramento corporata Christi membra minime locis inter se disclusa esse, sed ubicunque caput sit, ibi pedes; et ubicunque brachia fuerint, ibi tibias; ita ut in singulis panis et vini frustulis integrum caput, integros pedes, carnem, sanguinem, cor, pulmonem, pectus, latera, omniaque confusa atque admixta, sine ulla partium vel distinctione vel differentia esse dicunt. O quam stolida hsec atque anilis excogitatio est, sanctissimum et perfectissimum Christi corpus in tam perturbatum et monstrosum corpus convertere! Et tamen nihil tam ineptum et nugatorium invenire papistz possunt, quod non ab omnibus, quasi certissimum Dei oraculum et expressum fidei articulum, sine ulla dubitatione suscipi jubeant.
6. Hoc preterea papiste asserunt, canem vel catum corpus Christi edere, si forte sacramentalem panem edant: nos vero dicimus, prater hominem, nullam terrenam creaturam percipere carnem aut sanguinem ejus posse.
7. llli dicunt, tum bonos tum malos quosque corpus Christi edere: nos vero, utrosque sacramentalem panem et vinum percipere, sed neminem verum Christi corpus et sanguinem percipere, nisi qui vivum corporis ejus membrum fuerit.
8. Illi dicunt, bonos corpus et sanguinem Christi solummodo tum percipere, cum sacramentum percipiunt: nos dicimus, illos tam diu vesci, bibere, ali Christo, quamdiu membra corporis illius sunt.
9. Illi dicunt, corpus Christi in sacramento suam propriam formam et quantitatem habere: nos dicimus, Christum ibi sacramentaliter et spiritualiter adesse, sime ulla vel forma vel quantitate.
10. Illi dicunt, patres et prophetas veteris testamenti non percepisse corpus et sanguinem Christi: nos dieimus, illos corpus et sanguinem ejus percepisse, quamvis nondum natus aut incarnatus fuerit.
ll. Illi dicunt, corpus Christi quotidie toties effici, quoties missatur, et ex pane ac vino tum effici: nos dicimus, Christi corpus semel tantum effectum, idque non ex panis et vini, sed beatz virginis substantia.
12. Illi dicunt, missam sacrificium esse peccata expians, non rei oblate prestantia, sed offerentis sacerdotis religione: nos dicimus, hanc illorum sententiam insigne mendacium et foedissimum errorem ad Christi gloriam evertendam esse. Nostra enim pro peccatis satisfactio neque religio neque oblatio sacerdotis est; sed unica pro universi mundi peccatis hostia et satisfactio est mors Christi, et corporis ejus in cruce oblatio, quam ipsemet semel tantum in cruce, et preter ipsum nemo unquam obtulit. Ille itaque oblationes, quas sacrifici quotidie papisticis in missis offerunt, non possunt esse pro aliorum peccatis ministri religione satisfactio, sed vanissimum commentum et dolus malus diaboli sunt, quo antichristus multos jam annos elusit atque occacavit mundum.
13. Ih dicunt, Christum corporate multis in locis uno atque eodem tempore simul esse, asseverantes ibi Christum revera et corporate prsesentem, ubicunque panes consecrati fuerint: nos dicimus, quemadmodum sol corporate in coelo et non alibi est, virtute tamen atque efficientia in terris est, cujus vi atque influxu mundana hac gignuntur, aluntur, et ad nature perfectionem accedunt, ita Servator Christus corporate in codo est, ad dexteram Patris sedet, quamvis Spiritu promiserit se nobis in terris usque ad mundi interitum affuturum. Et quotiescunque duo aut tres in nomine ejus congregantur, in medio illorum est, cujus coelesti gratia omnes pii per illum primo spiritualiter regenerantur, deinde augentur et crescunt ad spiritualem in Christo per-. fectionem, spiritualiter per fidem corpore et sanguine illius percipiendo, quanquam idem in ccelo corporate et longe ab oculorum nostrorum acie disclusus maneat.
Caput III Sententi/e Nostrje Fidei Symbolo Confirmatio
Nuwc vero, ut ad precipuum sententie nostre caput revertamur, ne hoc novum commentum videri posset, recens a mobis excogitatum, Christum, quod ad humanam naturam pertinet, in coelo et non in terris esse, planum faciemus (volente Deo) non hoc fictitium aut nuperum esse, sed veterem et antiquam semper hanc fidem ecclesise catholic fuisse, usque dum papiste multa novassent, et recens hoc de corporata Christi naturali et in sensum cadente permansione, et in capsula aut intra panis et vini ambitum inclusione, commentum invexissent. Hoc non aliam confirmationem postulat, quam generalem in fidei articulis omnium Christianorum professionem, ubi de humana Christi natura fide hoc constanter tenendum docemur: conceptum e Spiritu sancto Christum, natum ex Maria virgine, Pontio Pilato praside passum, in crucem actum, mortuum, sepultum, descendisse ad inferos, tertio die resurrexisse, in coelum ascendisse ad dexteram Patris omnipotentis sedere, inde venturum ad vivos et mortuos judicandos.
Hac semper fuerat Christianorum fides catholica, Christum (quod ad corpus et humanam naturam pertineret) in coelo esse, et ibi permansurum, usque dum ad extremum judicium veniret.
Et quoniam in hac summa fidei nostre de discessu ejus a terra et ascensu ejus ad colos expressa mentio facta est; siquidem fidem nostram ulla ratione attingeret, Christi corpus simul etiam in terris esse, hoc certe loco tanta necessitas illius commemorandi objecta fuit, ut illud haud dubie silentio preteritum non fuisset. Christus enim, si (quod ad humanam naturam spectat) tum sit hic, tum hinc discesserit, et horum utrumque fide nostra contineri debet; in publica fidei professione, ubi unius mentio facta est, debebat etiam alterius mentio fieri, ne dum hoc profiteremur, ab illa longe discederemus, cum tantum inter se dissentiant.
Caput Ejusdem Sententi/ Scripturis Confirmatio
Cum hoc fidei capite universa scriptura et antiqui ecclesi: Christiane patres consentiunt. Christus enim ipse ait: “Relinquo mundum, et abeo ad Patrem.” Et alio loco: Pauperes semper habebitis vobiscum, me autem non semper habebitis.” Hujus ille nos erroris admonuit, his verbis: Veniet tempus, cum multi impostores in mundo futuri sunt, et dicent, Ecce hic est Christus, et ilic est Christus: sed ne credatis,” inquit Christus. Et Marcus scribit, Dominum Jesum in colum sublatum, et ad dexteram Patris sedere” Paulus hortatur omnes ut coelestia quzrant, ubi Christus,” inquit, “ad dexteram Dei Patris sedet.” Et alibi: Ejusmodi pontificem habemus, qui in ccelo sedet ad dexteram soli amplitudinis.” Et, Unica hostia pro peccatis oblata, ad dexteram Dei perpetuo sedet, de cetero expectans, usque dum hostes ejus scabellum sub pedes ejus subjiciantur.” “Quem oportet ccelum suscipere usque ad tempus restitutionis omnium.”
Caput Ejusdem Sententi/e Antiquis Patribus Confirmatio
ATQUE hec est perpetua veterum omnium ecclesie scriptorum de hac re sententia. Ac primo Origenes in Mattheum hanc causam disputat, quomodo Christus peregrinus appellari possit, qui in aliam regionem discesserit, cum nobiscum ipse sit usque ad mundi interitum, et adsit his omnibus, qui in nomine ejus congregantur. Ad hunc itaque modum loquitur: ^ Primum quaramus de peregrinatione ipsius, maxime quia peregrinationi ejus videtur esse contrarium, quod ipse de se discipulis suis promittit, dicens: Ubi fuerint duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum. Item illud: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem seculi.” Et quod Baptista dicit de eo, ubique cum esse demonstrans, ita: In medio autem vestrum
stat, quem vos nescitis, ipse est qui post me venit. Propterea dicet aliquis, Si in medio etiam nescientium se stat; si ubieunque duo vel tres congregati fuerint in nomine ejus, inter eos habetur; si per omnes dies vite discipulorum cum eis est, usque ad consummationem seculi; quomodo in ista parabola proponitur peregrinans? Tractantes autem assumere debemus et illud quod Paulus ait de se: Ego autem absens corpore, przsens spiritu, jam judicavi ut presens, congregatis vobis et meo spiritu cum virtute Domini Jesu, eum qui talis est tradere Sathana in interitum carnis, ut spiritus ejus salvus sit in die Domini nostri Jesu Christi” Si enim virtus Jesu congregatur cum his qui congregantur in nomine ejus, non peregrinatur a suis, sed semper presto est eis. Quod si semper omnibus suis est presens, quomodo introducunt eum parabole ejus peregrinantem? Vide ut possumus solvere hoc modo quod qusritur. Qui enim dicit discipulis suis, Ecce ego vobiscum sum, usque ad consummationem seculi; et item, “Ubi fuerint duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum, &c.; et qui in medio etiam nescientium se consistit, unigenitus Dei est, Deus Verbum, et Sapientia, et Justitia, et Veritas, qui non est corporeo ambitu circumclusus. Secundum hane divinitatis sue naturam non peregrinatur, sed peregrinatur secundum dispensationem corporis quod suscepit; secundum quod et turbatus est, et tristis factus est, dicens, Nunc anima mea turbatur: et iterum, ’ Tristis est anima mea usque ad mortem. Hzc autem dicentes non solvimus suscepti corporis hominem (cum scriptum apud Joannem, Omnis spiritus qui solvit Jesum non est ex Deo,) sed unicuique - substantie proprietatem reservamus.”
His verbis Origenes aperte sententiam suam exposuit, Christi corpus nequaquam simul nobiscum prasens et absens esse. Id enim esset ex uno corpore duas naturas efficere, et corpus Christi dividere, cum fieri non posset, ut una eademque natura simul nobiscum sit, et longe a nobis absit. Docet itaque Origenes, ut presentia ejus de divina natura, absentia autem de humana intelligatur.
Tn hane quoque sententiam Augustinus in epistola ad Dardanum: “Noli itaque dubitare, ibi esse nunc, hominem Christum Jesum, unde venturus est; memoriterque recole et fideliter tene Christianam- confessionem, quoniam resurrexit a mortuis, ascendit in collum, sedet ad dexteram Patris, nec aliunde quam inde venturus est ad vivos morloeum tuosque judicandos. Et sic venturus est (illa angelica voce testante) quemadmodum ire, visus est in coelum, id est, in eadem carnis forma atque substantia, cui profecto immortalitatem dedit, naturam non abstulit. Secundum hane formam putandus non est ubique diffusus. Cavendum est enim, ne ita divinitatem astruamus hominis, ut veritatem corporis auferamus.”: ἘΠ; ri Hac Augustini verba aperta sunt: et statim adjicit: i Dominus J esus est ubique per id quod Deus est; in ccelo autem per id quod homo.” Et tandem sic concludit: Dominum Jesum Christum ubique przesentem esse non dubites, tanquam Deum, et in eodem templo Dei esse tanquam inhabitantem Deum, et in loco aliquo cceli propter veri corporis modum.”
Et rursus Augustinus in Joannem. “Dominus (inquit) Jesus sursum est, sed etiam hic est veritas Dominus. Corpus enim Domini in quo resurrexit, in uno loco esse opertet, veritas ejus ubique diffusa est.”
Et alio ejusdem libri loco, in his Christi verbis explicandis, Pauperes semper habebitis vobiscum, me autem non semper habebitis, Christum ait, de corporis sui presentia hzc locutum. Nam secundum majestatem suam (inquit Augustinus), secundum providentiam, seeundum ineffabilem et invisibilem gratiam, impletur quod ab eo dictum est, Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem seculi; secundum carnem vero (quam Verbum assumpsit) secundum id quod de virgine natus est, secundum id quod a Judaeis comprehensus est, quod ligno crucifixus, quod de cruce depositus, quod linteis involutus, quod in sepulchro conditus, quod in resurrectione manifestatus, non semper habebitis me vobiscum. Quare cum conversatus est secundum corporis przsentiam quadraginta diebus cum discipulis suis, et eis deducentibus, videndo ac sequendo, ascendit in coelum, et non est hie, (ibi enim sedat ad dexteram Dei Patris,) et est hic, non enim recessit presentia majestatis. Aliter secundum praesentiam majestatis semper habemus Christum; secundum praesentiam carnis recte dictum est discipulis, Me autem
non semper habebitis. Habuit enim illum ecclesia, secundum presentiam carnis, paucis diebus: modo fide tenet, oculis non videt. Ergo si ita dictum est, Me autem non semper habebitis, quzestio, sicut arbitror, jam nulla est, qua duobus modis soluta est.” Hucusque Augustinus.
In alio autem libro, qui Augustino inscribitur, hac verba insunt: “Dei Filium secundum substantiam divinitatis suze invisibilem, incorporeum, immortalem et incircumscriptum, nos credere et confiteri oportet: juxta humanitatem vero visibilem, corporeum, localem, atque omnia membra humana veraciter habentem, credere convenit et confiteri.”
Augustinus de Verbis Domini, Sermone 53. “In colis Christus erat et persecutori dicebat, Quid me persequeris? Ubi Dominus expressit sic, et hic se esse in nobis. Sic totus crescit, quia quemadmodum ille in nobis hic, sic et nos ibi in illo sumus.” Idem in Joan. tract. 50. Quomodo tenebo absentem? Quomodo in celum manum mittam, ut ibi sedentem teneam? Fidem mitte, et tenuisti: parentes tui tenuerunt carne; tu tene corde, quoniam Christus absens etiam presens est. Nisi prsesens esset, a nobis teneri non posset: sed quoniam verum est quod ait, Ecce ego vobiscum sum,’ &c. et abiit et hic est, et rediit et nos deseruit. Corpus suum intulit coelo, majestatem non abstulit mundo.” Et mox: Me autem non semper habebitis Quid est enim non semper? Si bonus es, si ad corpus Christi pertines (quod significat Petrus), habes Christum et in praesenti, et in futuro: in presenti per fidem, in presenti per signum, in presenti per baptismi sacramentum, in presenti per altaris cibum et potum.” Idem in Joan. tract. 102. super illis verbis, Relinquo mundum, &c. Reliquit mundum corporali discessione; perrexit ad Patrem hominis ascensione; nec mundum deseruit przsentie gubernatione.”
Idem de Symbolo ad Catechumenos, Lib. ii. Quis est iste sponsus absens et presens? Quis est iste sponsus presens et latens;. quem sponsa ecclesia fide tantum concipit, et sine ullo amplexu membra ejus quotidie parit?’ Et mox: Ipsa est virtus omnipotenti? tus, ut plus possis in ipsis fidelibus, quando absens ab eis in homine ilo suscepto sentiris: ceterum przsentia tuse majestatis de cordibus fidelium tuorum nunquam discedis.” Et mox: “Accepit Petrus ut moreretur. pro absente, quem desperando negaverat presentem.”
Ex his Augustini dictis perspicuum est, hanc catholice fidei professionem esse, Christum juxta corpoream hominis naturam in ccelo esse, et minime nobiscum in terris presentem esse. Hac enim est propria veri corporis natura, ut unius loci spatio contineatur, non autem vel ubique sit, vel multis simul locis diffundatur. Quanquam autem Christi corpus post resurrectionem immortale factum sit, hac tamen corporis natura minime ablata est: tum enim (sicuti Augustinus ait) verum corpus non esset. Viam preterea et rationem, qua Christus hie nobiscum prasens in terris, et absens sit,. Augustinus demonstrat: ait enim illum divina natura, majestate, providentia et gratia presentem esse; humana natura et corporea absentem ad hoc mundo, et presentem in coelo esse.. Cyrillus in evangelium Joannis cum hac Augustini sententia convenit, ita loquens:
Etsi Christus corporis sui presentiam hine subduxit, majestate tamen divinitatis semper adest, sicut ipse a discipulis abiturus pollicetur: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem seculi’.”
Rursus alio loco sic scribit:
Credere oportet fideles, quamvis a nobis corpore absit, virtute tamen sua omnia et nos gubernari, adesseque semper ipsum omnibus qui eum diligunt. Propterea dicebat: Amen amen dico vobis, ubicunque sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum. Nam quemadmodum, quando ut homo in terra conversabatur? tunc etiam colos implebat, et angelorum consortia non relinquebat; eodem nunc modo, quum sit in colis cum carne, terram tamen replet, et cum eis est qui eum diligunt. Observandum autem est, quia quamvis secundum carnem solummodo abiturus erat (adest enim semper virtute Deitatis, ut diximus), modico tamen tempore cum discipulis se futurum dicebat.” Hae Cyrillus.
Eodem modo Ambrosius ait, Christum nec supra terram, nec in terra quzerendum esse, sed in ccelo, ubi sedet ad dexteram Patris.”
[craNMER.] ”
Quid Gregorius? annon eodem spiritu ductus, conspirasse videbatur cum ceteris, — quum ita scribit? Christus,” inquit, “non est hic per presentiam carnis, qui tamen nusquam deest per presentiam majestatis.” Beda in homilia Paschali quadam super illis verbis, Ecce ego vobiscum sum: “Ipse Deus et homo assumptus est humanitate, quam de terra susceperat; manet cum sanctis in terra divinitate, qua terram pariter implet et ccelum.” Idem super illis verbis, Modicum jam, et non videbitis me: Ac si aperte diceret: Propterea me suscitatum a mortuis modico tempore videbitis quia non semper in terra corporaliter mansurus, sed per humilitatem quam assumpsi jam sum ascensurus in colum.” Idem in homilia in vigilia pentecostes; “Ille post resurrectionem ascendens in coelum, eos corporaliter deseruit, quibus tamen divine presentia majestatis nunquam defuit: ideo recte de hoc paracleto subjunxit, Ut maneat vobiscum in zternum ’.”
Quas hic subtilitates (quzeso) papistz reperire poterunt ad hune perniciosum errorem defendendum, Christum in humana natura corporate in consecratis pane et vino inesse, cum universa Christi catholica et antiqua ecclesia longe diversum senserit, et antiqui patres longe diversum scripserint?
Omnes enim affrmarunt et crediderunt Christum unam tantum personam, duas naturas et substantias habere, divinam et humanam. Aiunt prz,terea Christum hine in colum abiisse, atque etiam nobiscum in terris esse, sed non humanitus, quemadmodum papiste contendunt. Nam quod ad eam naturam spectat, in ccelo esse dicunt; hic tamen atque illic et ubique divinitus esse. Quamvis enim divina illius natura infinita, immensa, interminata sit, nullis locorum, regionum, aut temporum finibus circumscripta, sed ubique sit, et universa compleat; ea est tamen naturse sus humans conditio, ut mensura, spatio, loco, tempore terminetur: ita ut cum hic in terris versaretur, in coelo non fuerit; et nunc, cum in ccelum ascenderit, quod ad eam naturam spectat, terram reliquerit, et in ccelo tantum existat.
Caput Unum Corpus Eodem Tempore Diversis in Locis Esse Non Potest
Ejus autem nature, qua locorum spatio definitur, hoc proprium est, ut diversis in locis uno atque eodem tempore esse non possit. Atque hac antique ecclesise catholice fides fuit, quemadmodum non modo ex superius citatis auctoribus, verum etiam ex sequentibus facile liquebit.
Augustinus, probaturus necessario corpus quodam loco contineri, Spatia,” inquit, lvii. locorum tolle corporibus, nusquam erunt: et quia nusquam erunt, nec erunt.” De Et Cyrillus, veri corporis propriam naturam considerans, dixit: “Si divina natura corpus esset, et in loco omnino et in magnitudine et quantitate esset, nec effugeret circumscriptionem.”
Quod si divina natura corpus esset, necessario circumscriberetur: multo magis humana natura Christi circumscribetur, et certis locorum finibus terminabitur. de Didymus in libro de Spiritu sancto, Spiritum sanctum probat esse Deum, quia 1 multis in locis simul existit: quod cadere in creaturam nullam potest. Ipse Spiritus sanctus,” inquit, “si unus de creaturis esset, saltem circumscriptam haberet substantiam, sicut universa quae facta sunt. Nam etsi non circumsecribantur loco et finibus invisibiles creature, tamen proprietate substantie finiuntur. Spiritus autem sanctus cum in pluribus sit, non habet substantiam circumscriptam.”
Idem etiam affirmat Basilius. “Angelus,” inquit, qui astitit Cornelio, non erat de. in eodem loco etiam apud Philippum: neque qui ab altari Zachariam aMoquebatur, ^ eodem tempore etiam in ccelo propriam sedem ac stationem implebat. At vero Spiritus simul in Abacuc, et in Daniele in Babylonia operari creditus est, et in cataracta cum Hieremia esse dictus est, et cum Ezechiele in Chobar.” Quo argumento probat Spiritum sanctum esse Deum.
Quamobrem papiste (qui corpus Christi uno atque eodem tempore infinitis pene. locis constituunt) corpus illius Deum faciunt, atque adeo duas in Christo naturas con-
fundunt, humans illud nature tribuentes, quod est divine proprium: qua re nihil perniciosius aut nefarium magis esse potest.
Contra quos Fulgentius, de duarum in Christo naturarum distinctione loquens, sic disputat:
“Christus unus idemque homo localis ex homine, qui est Deus immensus ex Patre, unus idemque secundum humanam substantiam absens ccelo, cum esset in terra, et derelinquens terram cum ascendisset in ccelum; secundum divinam vero immensamque substantiam nec coelum dimittens, cum de ccelo descendit, nec terram deserens, cum ad colum ascendit. Quod ipsius Domini certissimo potest cognosci sermone, qui ut localem ostenderet humanitatem suam, dicit discipulis suis: Ascendo ad Patrem meum, et Patrem vestrum; Deum meum, et Deum vestrum. De Lazaro quoque cum dixisset, Lazarus mortuus est, adjunxit, dicens: Et gaudeo propter vos, ut credatis, quoniam non eram ibi Immensitatem vero sue divinitatis ostendens discipulis dicit: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem seculi Quomodo autem ascendit in colum, nisi quia localis et verus est homo? Aut quomodo adest didelibus suis, nisi quia idem immensus et verus est Deus?”
Et Lib. iii. “Idem atque inseparabilis Christus secundum solam carnem de sepulchro surrexit: secundum totum hominem quem accepit, terram localiter deserens, ad ecelum ascendit, et in dextris Dei sedet: secundum eundem totum hominem venturus est ad judicandum vivos et mortuos.”
Ex his Fulgentii verbis apertissime cernitur, Christum misi divinitus nobiscum in terris esse non posse, humanitus autem in colo tantum esse, et a nobis absentem esse.
Quod si istis aliquid clarius et luculentius. dici possit, a Vigilio episcopo et martyre hac clarius dicuntur. Etenim adversus Eutychen hereticum (qui Christi humanitatem sustulit, et solum Deum, non etiam hominem, fuisse sensit) disputans, in illius errore confutando probat Christi duas naturas, humanam et divinam, unius persone conjunctione contineri, his verbis:
Dixit Christus discipulis suis, Si diligeretis me, gauderetis, quia vado ad Patrem: quia Pater major me est.” Et iterum, Expedit vobis ut ego eam. Si enim ego non abiero, Paracletus ad vos non veniet. Et certe Verbum Dei, Virtus Dei, Sapientia Dei, semper ad Patrem et in Patre fuit, etiam quando in nobis nobiscum fuit. Neque enim cum terrena misericorditer incoluit, de coelesti habitatione recessit: cum Patre enim ubique est totus pari divinitate, quem nullus continet locus. Plena sunt quippe omnia Filio, nec est aliquis locus divinitatis ejus prasentia vacuus. Unde ergo et quo se iturum dicit; aut quomodo se ad Patrem perrecturum adserat, a quo sine dubio nunquam recessit? Sed hoc erat ire ad Patrem et recedere a nobis, auferre de hoe mundo naturam, quam susceperat ex nobis. Vides ergo eidem nature» proprium fuisse, ut auferretur et abiret a nobis, qus in fine temporum reddenda est nobis, secundum attestantium vocem angelorum: Hic Jesus qui receptus est a vobis, sic veniet, quemadmodum vidistis eum euntem in ccelum, Nam vide miraculum: vide utriusque proprietatis mysterium. Dei Filius secundum humanitatem suam recessit a nobis; seeundum divinitatem suam ait nobis, Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem seculi ’.”
Hueusque Vigilius: et paulo post concludit hoc modo. “Et nobiscum est, et non est nobiscum: quia quos reliquit, et a quibus discessit humanitate sua, non reliquit nec deseruit divinitate sua. Per formam enim servi, quam abstulit a nobis in colum, absens est a nobis: per formam Dei, quz non recedit a nobis, in terris presens est nobis; tamen et przsens et absens ipse unus idemque est nobis.” Hoc modo Vigilium audistis loquentem, Christum, quod ad corporis sui presentiam et humanam naturam attinet, discessisse a nobis, sublatum a nobis, in colum ascendisse, non esse nobiscum, eliquisse nos, deseruisse nos; divinitus autem nobiscum perpetuo esse: atque adeo nobiscum esse, et non nobiscum; nobiscum divinitus, humanitus autem non nobiscum.
Quod ipsum alio etiam loco planissime Vigilius declarat his verbis:
“Si Verbi et carnis una natura est, quomodo cum Verbum ubique sit, non ubique inveniatur et caro? namque quando in terra fuit, non erat utique in colo: et nunc quia in ccelo est, non est utique in terra. Et in tantum non est, ut secundum ipsam
Christum spectemus venturum de ccelo, quem secundum Verbum nebiscum esse credimus in terra. gitur secundum vos, aut Verbum cum carne sua loco continetur, aut caro cum verbo ubique est, quoniam una natura contrarium quid et diversum non recipit in se ipsa. Diversum est autem et longe dissimile, cireumscribi loco, et ubique esse, Et quia Verbum ubique est, caro autem ejus ubique non est, apparet unum eundemque Christum utriusque esse nature, et esse quidem ubique secundum naturam divinitatis suz, et loco contineri secundum naturam humanitatis sus»: creatum esse, et initium non habere: morti subjacere, et mori non posse: quod unum illi est ex natura Verbi, qua Deus est, aliud ex natura carnis, quia idem Deus homo est. Igitur unus Dei Filius, idemque hominis factus filius, habet initium ex natura carnis sus, et non habet initium ex natura divinitatis sus: creatus est per naturam carnis sus, et non est creatus per naturam divinitatis sue: circumscribitur loco per naturam carnis su, et loco non capitur per naturam divinitatis suz: minor est etiam angelis per naturam carnis sue, et @qualis est Patri secundum naturam divinitatis sue: mortuus est natura carnis suz, et non est mortuus natura divinitatis sue. Hsc est fides et confessio catholica, quam apostoli tradiderunt, martyres roboraverunt, et fideles nunc usque custodiunt.”
Hac Vigilius, qui predictorum scriptorum auctoritatem et sententiam sequutus, ex apostolorum, martyrum, omniumque ea tate Christianorum fide et catholica confessione confirmat, Christum humanitus, cum in terris versaretur, in ccelo non fuisse; et nunc, cum in ccelo sit, in terris non esse. Nulla enim creature cujusque natura contineri simul loco in ccelo potest, et in terris eodem tempore esse. Quoniam autem Christus nobiscum in terris est, atque etiam locum in coelo terminatum habet, ex eo efficit, Christum duas in se naturas habere, humanam qua discessit a nobis et in ccelum ascendit, et divinam qua nobiscum in terris degit: itaque minime eandem esse naturam, que abiit a nobis, et quz hic permanet, aut quz loco definita conscendit in ccelum, et qua nobiscum in terris commoratur.
Quocirca papiste, qui recentem nuper fidei articulum confinxerunt, (Christi videlicet naturale corpus revera et naturaliter tum hic in terris nobiscum versari, tum in ccelo ad dexteram Patris sedere,) duas gravissimas in hsreses prolabuntur: Unam, quod duas naturas, divinitatem et humanitatem, confundunt; illud huma- mitati tribuentes, quod divinitatis solius est proprium, ut in ccelo et terra multisque in locis simul sit.
Alteram, quod corpus seu humanam naturam ejus in duas partes dividunt, et ex una natura duas fingunt; unam in coelo aspectabilem, tractabilem, omnes artus, partes, et universam formam veri et perfecti hominis (ut natura postulat) complexam; alteram, quam ferunt hic in terris sub omni pane et vino consecrato occultari, nulla membrorum forma aut ordine aut distinctione przditam. Qus cum pugnantia atque adversa sibi inter se sint, una natura (sicuti sanctissimus martyr Vigilius docet) contineri non possunt.
Caput VII. Respondetur Papistis Verba Christi, Hoc Est Corpus Meum, Pro Objicientibus
JAM vero, cum non modo scripture auctoritas et veterum patrum sententie aperte et plane doceant, Christum Servatorem nostrum humanitus in colum ascendisse, et in terris non esse, atque hec vera et catholica fuerit ab ascensu Christi fides; considerandum nobis est diligenti attentione, quibus rationibus inducti papiste novam sibi doctrinam gignebant, et quas scripturas ad opinionis sus defensionem adducunt. Quid illos commoverit nescio, nisi forte quod poeta dixit, Mala mens, malus animus;” aut etiam sedis Romanz (quam illi sanctissimam judicant) quadam jamdiu insita depravatio, que ex alis omnibus maxime est Christo infesta, atque adeo dignissima qua antichristi sedes appelletur. E scriptura nihil preterquam unum, et illud male intellectum, afferunt: quod (ut pro illis facere possit) ita contorquent, ut a ceteris omnibus scripturis ad idem pertinentibus planissime discrepet.
“Christus acceptum panem (inquiunt) benedixit et fregit, et dedit discipulis, dicens: Hoc est corpus meum.” Hc verba assidue repetunt atque inculeant, Hoc est corpustamm. meum.” Hac sacra illorum anchora est, qua tum realem (sicut ipsi loquuntur) et naturalem Christi presentiam in sacramento, tum fictitiam suam transubstantiationem, propugnant. Hee verba Christi (aiunt) certissima et planissima sunt: quoniam igitur ipse dixit, “Hoc est corpus meum,” necessario concluditur, hoc quod sacrifici manibus continetur esse corpus Christi: que cum ita sint, panis esse non potest. Itaque efficiunt, Christi corpus ibi re ipsa praesens esse, panem autem non adesse.
Bed quoniam universa illorum confirmatio his Christi verbis nititur, “Hoc est corpus meum,” verus et germanus horum verborum sensus exquirendus est. Sed quid (inquiunt) indagatione hic ulla aut inquisitione opus est? Quid his verbis magis apertum aut perspicuum esse potest, Hoc est corpus meum?”. JNegari sane non potest, hac verba apertissime dici, sed sensum illorum non ita planum esse his qui accurate considerant contextus illius circumstantias, manifestum est. Nam cum Christus panem discipulis suis dederat, et dixerat, “Hoc est corpus meum,” nemo est qui mediocrem rerum intelligentiam et cognitionem habeat, quin ex verborum ipsorum serie intelligat, Christum hac de pane loquutum, atque illum corpus suum vocavisse: quemadmodum permulti ex antiquis patribus (reclamantibus ei rei papistis) affirmant. Quocirca alium subesse verbis sensum necesse est, quam pra se ferunt, et aliquam occultari figuram, qua in verba ipsa leviter intuentibus non apparet. Nam si hec propria loquendi forma esset, et non figurata, necessario relinqueretur panem esse Christi corpus, et Christi corpus esse panem: a qua re christiane aures longissime abhorrent. In his igitur verbis aliud querendum est, quam verba ipsa pre se ferunt.
Hilarius de Trin. Lib. iv. Intelligentia dictorum ex causis est assumenda dicendi; quia non sermoni res, sed rei est sermo subjectus. Et Lib. ix. Dictorum intelligentia aut ex prepositis aut ex sequentibus est expectanda.”
Caput VIII. Christus Panem Corpus Suum Vinum Sanguinem Suum Vocavit
Er quanquam verus horum verborum sensus, ubi de transubstantiatione agebatur, satis explicatus sit; ut res tamen planior atque evidentior fiat, et nulla diffieultas aut ambiguitas remaneat, plenius hie (quoniam ita se occasio offert) eandem rem tractabimus. Series autem ipsa et contextus orationis satis planum faciet, hzc verba Christi, Hoc est corpus meum,” et, Hic est sanguis meus,” figurata esse. Et quanquam ex ipso evangelio satis liquet, et satis multum probatum sit in eo loco, in quo de transubstantiatione agebatur, Christum hac verba, “Hoc est corpus meum,” de pane, et, Hic est sanguis meus,” de vino loquutum; ne tamen papiste cavillentur, nostra hzc commenta esse, domi mostre orta, et non ex antiquorum fontibus hausta, veterum sententias ponemus in medium, et hane veram atque antiquam catholiez ecclesi: fidem esse demonstrabimus: cum neque scholastici neque papiste auctorem vel unum quidem ex antiquis habeant, quem adversus ista proferre possint. Ac primum Clemens in Pzdago. Lib. i. cap. 6. “Dominus dixit: Comedite carnes meas et bibite sanguinem meum;’ evidenter fidei et promissionis quod est esculentum et poculentum dicens allegorice, per quae ecclesia tanquam homo ex multis constans membris irrigatur et augetur.”
Justinus in Apolo. 11. “Hoe alimentum apud nos eucharistia dicitur, cujus participem esse nemini licet, nisi qui crediderit vera esse, qua a nobis docentur, et lavacro regenerationis in remissionem peccatorum lotus fuerit, et ad eum modum quem Christus tradidit vitam instituerit. Non enim ut communem panem, aut communem potum, hzc accipimus; sed quemadmodum Jesus Christus Servator noster, per verbum Dei factus caro, et carnem et sanguinem nostre salutis causa habuit, sic etiam cibum illum, postquam per precationem verbi illius fuerit benedictus, ex quo sanguis et carnes nostra per mutationem nutriuntur, edocti sumus esse carnem et sanguinem illius Jesu, qui pro nobis fuit incarnatus. Apostoli enim in commentariis ab eis factis (quae dicuntur evangelia). sie tradiderunt pracepisse illis Jesum: cum accepisset panem, gratias agentem dixisse,
Hoc facite in mei commemorationem, Hoc est corpus meum, Hic est sanguis meus,’ et solis ipsis impartisse.” ie Deinde Irenzus in quarto adversus Valentinianos libro, cap. 32, ait: Christus suis discipulis dans consilium, primitias Deo offerre de suis creaturis (non quasi indigenti, sed ut ipsi nec infructuosi nec ingrati sint), eum qui ex creatura panis est accepit, et — gratias egit dicens: Hoc est corpus meum. Et calicem similiter, qui est ex ea creatura qua est secundum nos, suum sanguinem confessus est, et novi testamenti novam docuit oblationem.” Et cap. 34: Panis in quo gratie acte sunt, qui est a terra, percipiens vocationem Dei, jam non communis panis est, sed eucharistia, ex duabus rebus con- ^ stans, terrena et coelesti ^ Atque etiam eodem in libro ad hune modum; ’ Christus, hujus conditionis qua est secundum nos accipiens panem, suum corpus confitebatur; et temperamentum calicis, suum sanguinem confirmavit.”
In quinto autem sic scribit: “De calice, qui est sanguis ejus, homo nutritur, et de pane, qui est corpus ejus, augetur.” Et ibidem: “Quando mixtus calix et fractus panis percipit verbum Dei, fit eucharistia corporis et sanguinis Christi, ex quibus augetur et consistit carnis nostre substantia.” Hzc Irenzi verba apertissima sunt, Christum verum et materiatum panem, Dei creaturam, et eundem cum nostro vulgari ac communi pane, accepisse, et corpus suum appellasse, cum diceret, “Hoc est corpus meum:” similiter etiam vinum, quo corpora nostra aluntur ac recreantur, sanguinem suum vocavisse.
Quid Tertullianus? annon in libro adversus Judzos scribit, “Christum panem voca- — visse corpus suum?” Et adversus Marcionem, hac eadem verba sepius repetit.
Quere postea, cap. xi.
Cyprianus autem in primo epistolarum libro hoc idem affert: Dominus corpus 6 suum panem vocat, de multorum granorum adunatione congestum: et sanguinem suum vinum appellat, de botris atque acinis plurimis expressum, atque in vinum coactum.”. Epis Et in secundo libro hac ait: “Sanguis Christi non aqua est utique, sed vinum.” Rursus in eadem epistola ait, Vinum fuisse, quod sanguinem suum Christus dixit; et quod de creatura vitis novum vinum cum Christo in regno Patris non bibemus, si in sacrificio Dei Patris et Christi vinum non offerimus.” Et in eadem epistola scribit: “Corpus Domini non potest esse forma sola, aut aqua sola, nisi utrumque adunatum fuerit et copulatum, et panis unius compage solidatum.” s Huic consentit Epiphanius, dicens: Christus de eo quod rotunda est figure, et insensibile quantum ad potentiam, voluit per gratiam dicere, Hoc est corpus’.” Hieronymus item, scribens ad Hedibiam, hec habet verba: “Nos audiamus, panem, quem fregit Dominus, deditque discipulis suis, esse corpus Domini Salvatoris, ipso dicente ad eos, Accipite et comedite; hoc est corpus meum:’ et calicem illum esse de quo item loquutus est, Bibite ex hoc omnes: hic est sanguis meus novi testamenti, qui pro multis effundetur, &e. Iste est calix de quo in propheta legimus, Calicem salutaris accipiam;’ et alibi, Calix tuus inebrians quam praclarus est ’.”
Augustinus item dicit, quod “etsi licet Dominum Jesum Christum predicare per linguam, per epistolam, et per sacramentum corporis et sanguinis ejus, tamen nee linguam, nec membranas, nec atramentum, nec significantes sonos lingua editos, nec signa literarum conscripta pellieulis, corpus Christi et sanguinem dicimus, sed illud tantum, quod ex fructibus terre acceptum, et prece mystica consecratum, rite sumimus ad salutem spiritualem, in memoriam pro nobis dominicz passionis.” Idem alio loco dicit: Dominus Jesus corpus dixit escam, sanguinem potum.”
Cyrillus, Lib. xii. cap. 58. Fraetum panem distribuebat, dicens: Hoc est corpus meum.
His suffragatur Cyrillus, sic scribens: “Christus discipulis fragmenta panis dedit, iv. dicens: Accipite et manducate: hoc est corpus meum’.”
Similiter Theodoretus ait: “In ipsa mysteriorum. traditione Christus corpus panem vocavit, et sanguinem poculum mixtum.”
Rabanus, Lib. i. cap.31. Quia panis corporalis cor confirmat, ideo ille corpus Christi congruenter nuncupatur. Vinum autem, quia sanguinem operatur in carne, ideo ad sanguinem Christi refertur.”
Ex his et permultis aliis clarissimorum patrum testimoniis facile intelligitur, Christum
Servatorem, cum panem dedisset discipulis, dicens, “Accipite et edite; hoc est corpus meum;” et cum poculum porrexisset, jubens ut inter se dividerent, et ex eo omnes biberent, illud sanguinis nomine appellans, panem materiatum corpus suum, et vinum ex uvis expressum sanguinem suum nominasse: panem videlicet illum, qui terrena apud nos creatura est, qui ex terra funditur, ex multis tritici granis conficitur, in farinam molitur, aque admixtus pinsitur, et panis efficitur, sensus et rationis est expers, et qui corpora nostra alit et sustentat, illum (inquam) panem Christus corpus suum appellavit his verbis: “Hoc est corpus meum.” Et illud vinum quod ex multis acinis collectum, et ex uvis expressum, liquorem habet corpora nostra rigantem et nutrientem, Christus sanguinem. suum appellavit.
Hec vera est Christi doctrina, tum sacra scripture, tum antiquorum patrum (partim Grecorum, partim Latinorum) auctoritate confirmata, Christum videlicet cum panem et vinum distribuisset discipulis, et hac verba dixisset, “Hoc est corpus meum,” et “Hic est sanguis meus,” panem et vinum permansisse, et corporis ac sanguinis nomine appellata esse.
Nunc vero auctoritatem aliquam afferant papiste, vel ex scripturis, vel ex sanctis patribus, ad opinionis sus defensionem corroborandam: neque ceteros cogant hzc suarum opinionum commenta sequi, hoc tantum nomine quia sic ipsi dicunt, et nihil preterea solidum aut firmum preter suam ipsorum assertionem afferunt. Talis enim fides verbo Dei tantum, non humano, adhibenda est.
Quotquot ex illis ego legi (Wintoniensem solum excipio), dicunt Christum, cum diceret, Hoc est corpus meum,” et Hic est sanguis meus,” neque panem corpus, neque vinum sanguinem suum appellasse: et in his tamen explicandis herent, et magna opinionum dissensione sunt, quod incertz illorum doctrine certum est testimonium.
Quidam enim ex illis dicunt, in pronomine demonstrativo hoc Christum intellexisse, non panem aut vinum, sed corpus et sanguinem suum.
Alii autem sentiunt in pronomine hoc Christum neque panem aut vinum, neque corpus aut sanguinem intellexisse, sed indefinitum aliquid et incertum, quod illi individuum vagum, aut individuum in genere nominant; aliquid mathematicum arbitror, aut aliud quid, quod ne illi quidem ipsi comprehendere animo et intelligentia possunt.
Sed conferant se in unum omnes papiste, et ostendant (si possunt) vel scripture vel alicujus Greci aut Latini scriptoris auctoritate, qui quidem antiquus et probatus est, Christum neque panem, neque vinum, sed individuum aliquod vagum, corpus suum appellasse; et ego, quod ad me attinet, iliis cedam, et fatebor illos vera sentire.
Quod si nihil antiquum habent, quod pro se afferant, sed ipsi sibi ipsis sua fidei et doctrine auctores sunt, s»quum et par est, ut veritati scripturarum et patrum sententiis confirmate cedant, et fateantur, Christum panem materiatum corpus suum appellasse, et vinum ex uvis confectum sanguinem suum nominasse.
Caput
Panem Esse Corpus Christi, Et Vinum Sanguinem, Similiter Edere Christi Corpus, Et Bibere Illius Sanguinem, Sunt Form/E Lo-Quendi Figurat/E
His ita constitutis, necessario efficitur, hanc loquendi formam esse figuratam. Si enim proprie et simpliciter loquamur, minime verum est, panem esse Christi corpus, et vinum sanguinem., Christi enim corpus anima, vita, sensu et ratione est preditum; at panis anime, vitz, sensus, rationis est expers.
Eodem modo, si proprie loquamur, verum non est, nos Christi corpus edere et sanguinem ejus bibere. Edere enim et bibere (si proprie significant) est lingua, dentibus, labiis arripere, mandere, comminuere, deglutire; quod Christi carni et sanguini facere, horroris plenum est.
He igitur forma dicendi, Christi corpus edere, et sanguinem ejus bibere, et panem corpus, et vinum sanguinem ejus dicere, figuratze dicendi forma sunt; altera a propria corporearum rerum significatione ad spiritualem intelligentiam traducta, in altera
signis rerum significatarum nomine appellati. Quod genus nec novum nec infrequens esse solet, sed commune, et sermone quotidiano passim usurpatum.
Caput Quod Edere Corpus Christi Bibere Illius Sanguinem Figurat/e Sunt Locutiones, Comprobatio
ATQUE ut ne hoc nobis vitii assignetur, nostra hsec commenta esse, nosque (ut papistz solent) ista sine aliorum auctoritate affingere, ad hac probanda cum sceripture auctoritatem, tum veterum sententias ascribemus.
Primum, ubi Servator Christus apud Joannem dixit, se panem vite esse; qui ex eo pane ederit, non moriturum, sed vitam sempiternam acturum; et panem quem ille daturus esset, carnem esse suam; itaque quicunque carnem ejus ederit et sanguinem ejus biberit, vitam @ternam habiturum; qui autem carnem ejus non ederit, nec sanguinem ejus biberit, vitam zternam mon habiturum: ubi Christus hac et permulta alia de carnis et sanguinis sui manducatione et potatione disputasset, tum Judi, tum permulti alii ex discipulis ejus offendebantur, et dixerant, Dura hac oratio est; quis enim dare nobis carnem suam edendam poterit? Tum Christus murmurantes illos intelligens, quoniam aliam carnis manducationem animo complecti non poterant, quam qua in mandendo cibo et deglutiendo fit, ut animos illorum a tam crassa et carmali cogitatione abduceret, et ad veram manducationis intelligentiam transferret, Quid (inquit) si videretis Filium hominis ascendentem, ubi fuit prius? Spiritus est qui vivificat, caro nihil prodest. Hsc quae loquor spiritus et vita sunt.”
Have orationem Servator Christus habuit ad mentes illorum a terra ad collum, a rebus carneis ad spirituales excitandas, ut nullo modo cogitarent se dentibus illum presentem in terris percepturos, Caro enim ejus (ut ipse ait) ita percepta nihil prodesset. Et ne cogitarent, quod hoc modo illum ederent, corpus suum ab illis in ccelum se sublaturum dixit, atque ibi fide et non dentibus, spiritu non carne, illum ad dexteram Patris sedentem ederent. Quocirca dixit, Verba que ego loquor spiritus et vita sunt.” Quasi diceret: Hac qua apud vos disserui, minime ita accipienda sunt, quasi me dentibus crasse et carnaliter arriperetis; sed ut spiritu, mente, fide carnem absentem, et in colo versantem, perciperetis: quemadmodum Abrahamus reliquique patres illum, multos antequam incarnatus esset annos, comedebant. Sie nim Paulus ait, eundem illos spiritualem cibum, quem nos, edisse, et eundem spiritualem potum, id est, Christum, hausisse. Illi enim spiritualiter et fide Christi corpore et sanguine sustentabantur, et zeterna per illum (antequam nasceretur) vita fruebantur, quemadmodum et nos nunc fruimur, qui post ejus ascensum nati sumus.
Itaque satis, ut arbitror, Christo et Paulo explicantibus, intelligitur carnis et sanguinis Christi esum et potum non ita crasse accipi debere, ut rem presentem ore, dentibus, gutture hauriamus, sed vitali cordis et mentis fide rem absentem percipiamus et concoquamus, vel in coelo post ascensum versantem, vel nondum in terris editam.
Origenes, hanc carnis et sanguinis perceptionem non simpliciter sed figurate capiendam demonstrans, in hec verba Christi, Nisi ederitis carnem meam, et sanguinem meum biberitis, non habebitis vitam in vobis, sic scribit: ^ Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis meum sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Agno-Sete quia figure sunt, qua in divinis voluminibus scripts sunt, et ideo tanquam spirituales, et non tanquam carnales, examinate et intelligite qua dicuntur. Si enim quasi carnales ista suscipitis, ledunt vos et non alunt. Est enim et in evangeliis litera quae occidit. Non solum in veteri testamento occidens litera deprehenditur: est ot in novo testamento litera qua occidat eum, qui non spiritualiter, qua dicuntur, advertit. Si enim secundum literam sequaris hoc ipsum quod dictum est, Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis meum sanguinem, occidet hzc litera.”
Quis apertius demonstrare potest, hzc verba a communi et propria significatione removenda esse debere, quam Origenes hoc loco facit? i Annon hoc idem quoque Chrysostomus? “Si carnaliter verba Christi quis acce-
perit, nihil sane lucraretur. Quid igitur? Caro non prodest quicquam? Non de ipsa carne dicit, (absit!) sed de iis qui carnaliter accipiunt que dicuntur. Quid autem est carnaliter intelligere? Simpliciter ut res dicuntur, neque aliud quippiam excogitare. Non enim ita judicanda sunt quz videntur, sed mysteria omnia interioribus oculis consideranda, hoc est, spiritualiter.” Hzc verba plane indicant, Christi verba nequaquam crasse et proprie sumenda, sed spiritualiter et figurate.
Omnium vero clarissime Augustinus in libro de Doctrina Christiana, quo loco Christianos instruit, quemadmodum difficillima scripture loca intelligenda sunt. “Raris-sime (inquit) et difficillime inveniri potest ambiguitas in propriis verbis (quantum ad libros divinarum scripturarum spectat), quam non aut circumstantia ipsa sermonis (qua cognoscitur scriptorum intentio), aut interpretum collatio, aut precedentis linguze solvat inspectio.” Cap. 5. “Sed verborum translatorum ambiguitates (de quibus deinceps loquendum est) non mediocrem curam industriamque desiderant. Nam in principio cavendum est, ne figuratam loquutionem ad literam accipias. Et ad hoc etiam pertinet quod ait apostolus: Litera occidit, Spiritus autem vivificat Cum enim figurate dictum sic accipitur, tanquam proprie dictum sit, carnaliter sapitur. Neque ulla mors anima congruentius appellatur, quam cum id etiam, quod in ea bestiis antecellit (hoc est intelligentia), carni subjicitur sequendo literam. Qui enim sequitur literam, translata verba sicut propria tenet,” &c. Et mox: “Ea demum est miserabilis anime servitus, signa pro rebus accipere, et supra creaturam corpoream oculum mentis ad hauriendum zternum lumen levare non posse.” Cap. 10. Neque contra, propriam quasi figuratam velis accipere. Demonstrandus est igitur (inquit Augustinus) modus inveniendae locutionis, propriane an figurata sit.” Cap. 15. ‘Servabitur autem in loquutionibus figuratis regula hujusmodi, ut tamdiu versetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum caritatis interpretatio perducatur. Si autem hoc jam proprie sonat, nulla putetur figurata loquutio.” Cap. 16. “Si praceptiva loquutio est, aut flagitium aut, facinus vetans, aut utilitatem aut beneficentiam jubens, non est figurata. Si autem flagitium aut facinus videtur jubere, aut utilitatem aut beneficentiam vetare, figurata est. Nisi manducaveritis (inquit) carnem Filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis vitam in vobis, facinus vel flagitium videtur jubere. Figura est ergo, przcipiens passioni Domini esse communicandum, suaviter atque utiliter recondendum in memoria, quod pro nobis caro ejus crucifixa et vulnerata sit.”
He ejus est, in eo quem citavi libro, breviter commemorata sententia.
Have eandem habet in libro de Catechizandis Rudibus, et contra Adversarium Legis et Prophetarum, et permultis aliis in locis, quos brevitatis causa pratereo. Nam si omnia afferam, qua ex Augustino aliisque dici in hanc sententiam possent, lectorem multitudine rerum facile opprimerem.
Aug. de Catechizandis Rudibus, cap. 26. “De sacramento quod accepit, cum ei
Jen
bene commendatum fuerit, signacula quidem rerum divinarum esse visibilia, sed res ipsas invisibiles in eis honorari, nec sic habendam esse speciem illam benedictione sanctificatam, quemadmodum habetur in usu quolibet. Dicendum etiam quid significet, et sermo ille quem audivit, quid in illo condatur, cujus illa res similitudinem gerit. Deinde monendus est (catechizandus), ut si quid in scripturis audiat quod carnaliter sonat, etiam si non intelligit, credat tamen spirituale aliquid significari, quod ad sanctos mores futuramque vitam pertineat. Hoc autem breviter discet, ut quicquid audierit ex libris canonicis, quod ad dilectionem seternitatis, et veritatis, et sanctitatis, et δα dilectionem proximi referre non possit, figurate dictum vel gestum esse credat, atque ita conetur intelligere, ut ad illam geminam referat dilectionem.” Idem contra Adversarium Legis et Prophetarum, Lib. ii. cap. 9. Mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Jesum, carnem suam nobis manducandam, bibendumque sanguinem dantem, fideli corde atque ore suscipimus, quamvis horribilius videatur humanam carnem manducare quam perimere, et humanum sanguinem potare quam fundere. Atqui in omnibus sanctis seripturis, secundum sanz fidei regulam, figurate dictum vel factum si quid exponitur, de quibuslibet rebus vel verbis, que sacris paginis continentur, expositio illa ducatur, non aspernanter sed sapienter audiamus.”. Justinus in secunda Apologia ad Gentes: Deinde profertur illi qui fratribus praeest,
panis et poculum aqua et vino mixtum; qua cum is acceperit, laudem et gloriam ei, qui Pater est omnium, per nomen Filii et Spiritus sancti destinat, et gratiarum actionem, quod ab illo dignus his sit habitus, prolixe facit. Quibus rite peractis precibus cum gratiarum actione, populus omnis qui adest benedicit, dicens, Amen. Illud autem amen Mebraica lingua significat, fiat. Cum autem is qui preest gratias egerit, et totus populus benedixerit, hi qui apud nos vocantur diaconi distribuunt unicuique presentium, ut participent de pane, in quo gratie acte sunt, et de vino et aqua, et his qui non sunt presentes deferunt. Atque hoc alimentum vocatur apud nos eucharistia” &c. ut supra, cap. viii.
Bonaventura, Lib. iv. Di.9. Manducatio primo et proprie in corporalibus invenitur, et ab illis ad spiritualia est translata. Et ideo si volumus accipere rectam illam manducationem spiritualem, necesse habemus a propria acceptione vocabuli nos transferre.”
Itaque omnibus his, qui nihil animo prajudicatum habent, hsc satis esse possunt ad probandum, Christi corporis et sanguinis manducationem et potationem minime simpliciter et communiter accipiendam, ut crasse significet nos ore et dentibus ea percipere, sed figurate potius et spiritualiter intelligi debere, quod scilicet altius in animis nostris defigendum sit, et fructuose cordibus nostris credendum, illius carnem pro nobis in crucem actam, et sanguinem ejus pro nostri redemptione profusum. Atque hec nostra in ilum fides est carne illius vesci, et sanguinem ejus bibere, quamvis nobiscum przsens non sit, sed in ccelum ascenderit. Quemadmodum majores nostri ante Christi adventum similiter carnem ejus ederunt et sanguinem biberunt, quamvis tam longe ab illis abfuerit, ut nondum Christus natus, nondum carne nostra quasi vestitus fuerit.
Caput Hoc Est Corpus Meum, Hic Est Sanguis Meus, Figuratas Dicendi Formas Esse Comprobatio
Hugc est quoque consentiens et vera sanctorum patrum sententia, Christum, «cum panem corpus suum, et vinum sanguinem suum nominasset, nequaquam proprie loquutum: sed quemadmodum sacramenta omnia figure aliarum rerum sunt, nomina tamen earum rerum habent, quarum significantia sunt; sic Christus pretiosissimi corporis et sanguinis sui sacramentum instituens, figurate loquutus est, et panem corporis nomine appellavit, quod corpus ejus significaret, et vinum sanguinem, quia sanguinem ejus reprasentaret.
60. Tertullianus adversus Marcionem scribens ait, Christum non reprobavisse panem, quo ipsum corpus suum reprasentat.’ Atque iterum in Lib. iv. sic scribit: “Jesus acceptum panem, et distributum discipulis, corpus suum illum fecit, Hoc est corpus meum, dicendo, id est, (inquit Tertullianus) figura corporis mei. Atque hac de causa (inquit Tertullianus) Christus panem vocavit corpus suum, et vinum sanguinem, quia in veteri testamento panis et vinum corporis et sanguinis ejus figure fuerant.” οὺς Cyprianus quoque sanctissimus martyr in hac causa sic loquitur: Videmus in aqua populum intelligi, in vino ostendi sanguinem Christi: quando autem in calice vino aqua miscetur, Christo populus adunatur, et credentium plebs ei in quem credidit copulatur et jungitur.”
Qua similitudine Cyprianus usus, minime cogitavit sanguinem Christi vinum esse, aut aquam populum: sed quemadmodum aqua significat et representat populum, sic vinum significat et reprasentat Christi sanguinem; et aqua cum vino conjunctio significat Christianorum cum Christo ipso conjunctionem.: de Atque alio loco eadem de re scribens, in hac est sententia: ”Dedit Dominus in mensa, in qua ultimum cum apostolis participavit convivium, propriis manibus panem et vinum, in cruce vero manibus militum corpus tradidit vulnerandum, ut in apostolis secretius impressa sincera veritas et vera sinceritas exponeret gentibus, quomodo vinum et panis caro esset et sanguis, et quibus rationibus cause effectibus convenirent,
et diversa nomina vel species ad unam reducerentur essentiam, et significantia et significata eisdem vocabulis censerentur.”. Hie Cypriani auctoritate certissimum est, quamobrem et qua ratione panis Christi caro, et vinum Christi sanguis appelletur; quia significantia et reprzsentantia rerum significatarum nominibus appellantur..
Itaque Chrysostomus ait: Ista mensa agnoscitur altaris Dei consecratio; et quia istam mensam praeparavit, ut quotidie in similitudinem corporis et sanguinis Christi panem et vinum secundum ordinem Melchisedek nobis ostenderet in sacramento.”
Hieronymus similiter in evangelium Matthei scribit: Postquam typicum pascha fuerat impletum, et agni carnes cum apostolis comederat, assumit panem qui confortat «cor hominis, et ad verum pasche transgreditur sacramentum; ut quomodo in prefiguratione ejus Melchisedek summi Dei sacerdos fecerat, ipse quoque veritatem sui corporis reprzesentaret.”
Ambrosius item (siquidem Ambrosii liber sit, qui “De his qui mysteriis initiantur” inscribitur) ad hunc modum scribit: ‘Ante benedictionem verborum coelestium alia species nominatur; post consecrationem corpus Christi significatur. Ipse dicit sanguinem suum. Ante consecrationem aliud dicitur, post consecrationem sanguis nuncupatur.”
Et in libro de Sacramentis (si Ambrosius auctor sit) sic scribit: “In similitudinem quidem accipis sacramentum, sed vere nature gratiam virtutemque consequeris. Et tu, quia accipis panem, divin: ejus substantie in illo participaris alimento.”
Et libro iv. hec dicit: “Sicut in baptismo mortis similitudinem sumpsisti, ita etiam in eucharistia similitudinem pretiosi sanguinis bibis; ut nullus horror cruoris sit, et pretium tamen operetur redemptionis. ^ Rursus in eodem libro sic scribit: Dicit sacerdos, Fac nobis hanc oblationem ascriptam, rationabilem, acceptabilem, quod est figura corporis et sanguinis nostri Domini Jesu Christi.”
Idem interpretans epistolam Pauli ad Corinthios ait, quod “in edendo et potando panem et vinum, carnem et sanguinem (qua pro nobis oblata sunt) significamus. Et testamentum (inquit) vetus sanguine constitutum est, quia beneficii divini sanguis testis est: in cujus typum nos calicem mysticum sanguinis ad tuitionem corporis et anima nostre percipimus.”
Ex his Chrysostomi, Hieronymi, et Ambrosii locis perspicuum est, in sacramentali pane et vino non esse revera et corporate veram et naturalem substantiam carnis et sanguinis Christi, sed panem et vinum, similitudines, mysteria, reprasentationes, sacramenta, figuras, et signa corporis et sanguinis ejus, atque adeo nomine veri corporis et sanguis ejus appellari.
Planius adhuc et plenius his omnibus Augustinus, idque potissimum in epistola ad Bonifacium, ubi ait: Szpe ita loquimur ut pascha appropinquante dicamus, crastinam vel perendinam esse Domini passionem, cum ille ante tam multos annos passus sit, nec omnino nisi semel illa passio facta sit. Nempe ipso die dominico dicimus, Hodie Dominus resurrexit, cum ex quo resurrexit, tot anni transierunt. Cur nemo tam ineptus est, ut nos ita loquentes arguat esse mentitos, nisi quia istos dies secundum illorum, quibus hzc gesta sunt, similitudinem nuncupamus, ut dicatur ipse dies, qui non est ipse, sed revolutione temporis similis ejus, et dicatur illo die fieri propter sacramenti celebrationem, quod. non illo die, sed jam olim factum est? Nonne semel immolatus est Christus in seipso? et tamen in sacramento non solum per omnes paschaz solennitates, sed omni die populis immolatur: nec utique mentitur, qui interrogatus, eum responderit immolari. Si enim sacramenta quandam similitudinem earum rerum, quarum sacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. Ex hac autem similitudine plerumque etiam ipsarum rerum nomina accipiunt. Sicut ergo secundum quendam modum sacramentum corporis Christi corpus Christi est, sacramentum sanguinis Christi sanguis Christi est: ita et sacramentum fidei fides est. Nihil est autem aliud credere, quam fidem habere. Ac per hoc cum respondetur parvulus credere, qui fidei nondum habet effectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum, et convertere se ad Deum propter conversionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet sacramenti. Sicut de ipso baptismo apostolus, Consepulti inquit, sumus Christo per baptismum in mortem. Non ait, sepulturam significamus, sed prorsus
ait, Consepulti sumus. Sacramentum ergo tantze rei non nisi ejusdem rei vocabulo nuncupavit.”
Hucusque Augustinus erudito cuidam episcopo Bonifacio respondens, quarenti quomodo parentes et amici pro infante in baptismo respondeant, et in illius persona dicant se credere et ad Deum converti, cum infans neque agat neque cogitet tale aliquid. Cui ita ab Augustino responsum est: Quoniam baptismus sacramentum professionis nostri fidei est, et nostre ad Deum conversionis, par est ita pro infantibus ad id accedentibus respondere, quemadmodum tanto sacramento conveniens est, etiam si revera pueri harum rerum notitiam non habeant.
Et in responsis nostris minime, quasi vani aut mendaces, reprehendendi sumus, cum in sermone pene quotidiano sacramentis et figuris rerum significatarum nomina iribuamus, quamvis eadem revera non sint. Ita singulos Parasceves dies (annis versantibus) diem passionis Christi, et pascha diem resurrectionis vocamus: et singulis diebus dicimus Christum offerri: et sacramentum corporis corpus ejus vocamus, et sacramentum sanguinis sanguinem appellamus: et baptismum nostrum Paulus sepulturam cum Christo nominat; cum tamen revera Christus semel tantum passus sit, semel resurrexit, semel tantum oblatus sit: et baptismus sepultura non sit: nec sacramentum corporis corpus ejus sit; nec sacramentum sanguinis sanguis ejus sit; sed sic appellentur, quia figure sacramenta et representationes rerum sint, quas significant, quarumque nominibus notantur.
Sic Augustinus in hac epistola clarissime rem explicat.
De hae etiam forma loquendi, ubi signa rerum significatarum nominibus appellantur, copiose Augustinus in questionibus in Leviticum, et contra Adimantum, deClarans quomodo sanguis in scriptura anima nominetur. ”Solet (inquit) res que significat, ejus rei nomine quam sinificat nuncupari, sicut scriptum est: Septem spicze septem anni sunt. Non dicit, septem annos significant, Et septem boves septem anni sunt’: et multa hujusmodi. Hine est quod dictum est: Petra erat Christus.’ Non enim dixit, petra significat Christum, sed tanquam hoc esset: quod utique per substantiam non hoc erat, sed per significationem. Sic et sanguis, quoniam propter vitalem quandam corpulentiam animai significat, in sacramentis anima dictus est.”
His affinia sunt, que contra Adimantum scribens dicit: “Sic est sanguis anima, quomodo petra erat Christus. Nec tamen apostolus ait, petra significabat Christum, sed ait, Petra erat Christus” Et paulo ante hoc dictum, Sanguis est anima, possum interpretari in signo esse positum. Non enim Dominus dubitavit dicere, Hoc est corpus meum, cum signum daret corporis sui.”
Hie Augustinus multas loquutiones figuratas repetens, cum una res alterius rei nomine vocata, non eadem substantia, sed significatione sit; ut sanguis est anima, septem vaccz sunt septem anni, septem spice sunt septem anni, petra erat Christus; in his loquendi generibus ea repetit, qua Christus ultima in coena fecit, Hoc est corpus meum. Ex qua Augustini sententia evidenter colligitur, Christum hac verba figurate loquutum, minime sentientem, panem corpus esse suum substantia, sed significatione,
Itaque Augustinus contra Maximinum. In sacramentis (ait) minime considerandum, quid sint, sed quid significent. Signa enim rerum sunt, aliud existentia, aliud.. ο᾽” ὦ» We.. ^. significantia.” Atque hac potissimum de hoc sacramento loquitur. “Cecelestis (inquit) panis, qui Christi caro est, suo modo vocatur corpus Christi, cum revera sit sacrasen. mentum corporis Christi; vocaturque ipsa immolatio carnis, qus sacerdotis manibus fit, Christi passio, mors, crucifixio, non rei veritate, sed significante mysterio.” Gloss. ibidem. Coelestis panis, id est, coeleste sacramentum, quod vere representat Christi carnem, dicitur corpus Christi, sed improprie: unde dicitur suo modo, sed non rei veritate, sed significante mysterio. Ut sit sensus, vocatur Christi corpus, id est significatur.”
August. in Psal. iii. Dominus Judam adhibuit in convivium, in quo corporis et sanguinis sui figuram discipulis commendavit et tradidit” Idem contra Faustum, Lib. xx. cap. 21. “Nostri sacrificii caro et sanguis ante adventum Christi per victimas similitudinum promittebatur, in passione Christi per ipsam veritatem reddebatur, post ascensum Christi per sacramentum memorie celebratur.” Ὁ olera
Quid utilius autem, aut quid jucundius esse potest, quam dialogos Theodoreti in hanc sententiam scribentis legere, ubi fuse et copiose disputat, nomina rerum in scripturis mutari rebus ipsis in sua substantia permanentibus? Verbi gratia, probat Christi carnem interdum velum vel tegumentum, interdum vestem, interdum stolam; et sanguinem uve Christi vocari sanguinem.
“Tum panis ac vini, et carnis ac sanguinis Christi, sic mutari nomina, ut interdum corpus suum granum aut panem, interdum contra panem vocet corpus suum; pari modo, sanguinem suum interdum vinum vocet, interdum contra vinum sanguinem appellet.
Atque ut ista melius intelligantur, haud abs re fuerit ea hic ponere, qu: de hac causa clarissimus vir in dialogis suis conscripserat. Persona sunt, Orthodoxus, recta sentiens de religione Christi, et socius ejus Eranistes, vere fidei minus intelligens.
Orthodoxus sic socium appellat: Nostin quod panem Deus proprium corpus suum vocavit? Eran. “Novi.”
Our. “Atque alias rursum carnem suam frumentum appellavit?”
Eran. “Novi et hoc. Audivi enim illum dicentem: Venit hora ut glorificetur Filius hominis.” Et, Nisi granum frumenti dejectum in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet: si vero mortuum fuerit, multum profert fructum. ” Orta. “In ipsa nimirum mysteriorum traditione corpus panem vocavit, et sanguinem poculum mixtum.” - Emaw. “Sic sane nominavit.” Orr. “Sed et secundum naturam corpus, corpus utique suum et sanguis vocari potuerit?” Eran. ‘Confessum est.”
Our. “Imo vero ipse Servator noster commutavit nomina, et corpori quidem symboli nomen dedit, symbolo vero corporis nomen. Ad eundem item modum, cum seipsum vitem esse dixisset, sanguinem ipsum symbolum appellavit.”
Eran. “Id quidem vere dixisti; vellem autem causam discere mutationis nominum.” Onru. “Manifestus est scopus iis, qui sunt initiati sacris: voluit enim eos qui divina mysteria percipiunt, ne ad eorum, quz videntur, naturam attendant, sed per nominum mutationem credant illi, qua ex gratia facta est, transmutationi. Qui enim naturale corpus suum frumentum et panem vocavit, atque item seipsum vitem nominavit, idem ipse etiam quz videntur symbola corporis et sanguinis sui appellatione honoravit, non equidem naturam ipsam transmutans, sed adjiciens gratiam nature.”
Eran. “Sane mystice dicta sunt mystica, et clare sunt manifestata, quz non sunt omnibus nota.”
Orta. “Quandoquidem igitur profitetur et stolam et vestem a patriarcha dominicum vocari corpus, nosque in sermonem de divinis mysteriis ingressi sumus, dic revera, cujusnam symbolum ac typum esse putas sanctissimam illam escam? ipsiusne divinitatis Christi Domini, an vero corporis et sanguinis ipsius?”
Eran. “Sane eorum quorum appellationes receperant.”
Orta. Corporis et sanguinis dicis?”
Eran. “Sic dico.”
Orta. “Vere dixisti. Etenim Dominus sumpto symbolo non ait, Hoc est divinitas mea, sed, Hoc est corpus meum. Ac rursum, Hic est sanguis meus; et alias, Panis autem quem ego dabo, caro mea est, quam ego dabo pro mundi vita.” Eran. “Vera equidem hzc omnia: divina enim verba sunt.” OnrH. “Porro si sunt vera, corpus utique habebat Dominus.” Eran. “Et ego incorporeum illum esse dico.” Orr. “Sed fateris illum habuisse corpus.” Omnia hzc in primo dialogo Theodoretus scribit.
In secundo in eandem sententiam multa scribit, et quadam etiam planius, adversus eos hereticos, qui humanam Christi naturam, posteaquam semel in colum ascendisset, in divinam naturam esse mutatam przdicabant, contra quos sic ille:
Org. « Corruptionem ergo, interitum, et mortem, accidentia et non substantias nominare convenit: eveniunt enim et recedunt.”
Eran. “Convenit.” Orta. “Ergo etiam hominum corpora surgentia quidem a corruptione et interitu et mortalitate liberantur, sed tamen propriam naturam mon amittunt.” Eran. Verum.” Orta. Igitur corpus Domini, cum surrexit quidem a corruptione et interitu alienum, et impatibile, et immortale, et divina gloria glorificatum, et a coelestibus adoratur potestatibus, corpus tamen est, et habet quam prius habuit circumscriptionem.” Eran. “In his videris dicere verisimilia et rationi consentanea. Sed postquam in ccelos assumptus est, non existimo te dicturum, eum non fuisse conversum in naturam divinitatis.” Ort. “Ego quidem non dixerim, humanis rationibus persuasus, nec sum usque adeo audax et temerarius, ut dicam aliquid, quod sacra scriptura silentio preeteriit: sed tamen audivi divum Paulum clamantem, Statuit Deus diem, in quo judicaturus est terrarum orbem in justitia, in viro quem prefiniit, fidem prebens omnibus, suscitans e mortuis ipsum.” Didici etiam a sanctis angelis, quod veniet eo modo, quo viderunt ipsum discipuli euntem in colum. “Viderunt autem naturam circumscriptam, non eam quz circumscribi non potest. Audivi autem etiam Dominum dicentem: Videbitis Filium hominis venientem in nubibus coeli Scio vere esse circumscriptum, quod videtur ab hominibus: videri enim non potest natura, qua non potest circumscribi. Dominum quoque dicentem audivi: Videbitis Filium hominis venientem in nubibus cceli Porro autem et sedere in throno glorie, et statuere quidem agnos a dextris, hados vero a sinistris, id quod circumscriptum est significat.” Hactenus Theodoreti verba recensui. Et paulo post Eranistes sic loquitur: Eran. Oportet omnem movere lapidem, (ut est in proverbio,) ut verum inveniatur, sed vel maxime cum divina decreta proponuntur.” Onrg. “Dic ergo mystica symbola, qua Deo a Dei sacerdotibus offeruntur: quorumnam dicis esse symbola?” Eran. Corporis et sanguinis Domini.” Orr. Corporis quod vere est, vel vere non est?” Eran. “Quod vere est.” OnrH. Optime; oportet enim imaginis esse exemplar archetypum. Etenim pictores imitantur naturam, et eorum que videntur depingunt imagines.” Eran. “Verum.” Orta. “Si ergo divina mysteria corpus quod vere est reprasentant, ergo corpus etiam nunc Domini quoque corpus est, non in naturam divinitatis mutatum, sed impletum divina gloria.” Eran. “Opportune accidit, ut verba faceres de divinis mysteriis. Jam vel ex eo ipso tibi ostendam, corpus Domini in aliam mutari naturam. Responde ergo ad mea interrogata.” Orta. ^ Respondebo.” Eran. “Quid appellas donum, quod offertur ante invocationem sacerdotis?” Orta. “Non oportet aperte dicere: est enim verisimile adesse aliquos mysteriis non initiatos.” Enaw. ‘Respondeatur snigmatice.” Orta. “Id quod fit ex hujusmodi seminibus nutrimentum.” Eran. “Aliud autem signum quomodo nominamus?” Orta. “Commune etiam hoc nomen, quod potus speciem significat.” Eran. “Post sanctificationem autem quomodo ea appellas?” Orta. Corpus Christi, et sanguinem Christi.” Eran. “Et credis te fieri participem Christi corporis et sanguinis?” Ort. “Ita credo.” Eran. “Sicut ergo symbola Domini corporis et sanguinis alia quidem sunt ante invocationem sacerdotis, sed post invocationem mutantur et alia fiunt: ita etiam corpus Domini post assumptionem mutatur in divinam substantiam.” Orta. “Qua ipse texuisti, retibus captus es. Neque enim signa mystica post sanctificationem recedunt a sua natura: manent enim in priori substantia et figura
et forma, et videri et tangi possunt, sicut et prius: intelliguntur autem ea esse que facta sunt, et creduntur et adorantur, ut que illa sint qua creduntur. Confer ergo imaginem cum exemplari, et videbis similitudinem. — Oportet enim figuram esse veritati similem. Illud enim corpus habet priorem quidem formam, et figuram, et circumscriptionem, et (ut semel dicam) corporis substantiam. Immortale autem post resurrectionem factum est, et potentius quam ut ulla in ipsum cadat corruptio et interitus, sessioneque a dextra dignatum est, et ab omni creatura adoratur, ut quod appelletur corpus nature Domini.”
Eran. Atqui symbolum mysticum priorem mutat appellationem, neque enim amplius nominatur quod prius vocabatur, sed corpus appellatur. Oportet ergo etiam veritatem Deum, et non corpus, vocari.”
Orta. Ignarus mihi esse videris; non enim corpus solum, sed etiam panis vite nominatur: ita Dominus ipse appellavit. Porro autem ipsum corpus divinum corpus nominamus, et vivificum, et dominicum, docentes non esse commune alicujus hominis, sed Domini nostri Jesu Christi, qui est Deus et homo. Jesus enim Christus heri et hodie, ille ipse et in @ternum.”
Hec eruditissimus ille et sanctissimus episcopus Theodoretus, quem nonnulli e papistis, intelligentes tam manifeste contra se facere, gravi oratione lacessunt, et Nesto-riano illum infici errore dicunt.
Hie papiste antiquam illam et inveteratam in re manifesta calumniandi consuetudinem suam declarant, et malunt potius cum impudentia mentiri, quam veritati cedere, et errorem suum agnoscere. Et quanquam illius adversarii ejusmodi de illo (etiamnum vivente) rumorem divulgarunt, ante mille tamen et centum annos ab hac infamia per universum Chalcedonense concilium liberatus est. Quem Leo primus epistola 61. carissimum fratrem appellat.
Atque etiam in libro quem adversus hzreses conscripsit, nominatim Nestorium condemnat. Tum dialogorum libros tres precipue adversus Nestorium scripsit: neque hac labe infamis hos mille annos a quoquam est aspersus; sed semper eruditus vir, gravis auctor, et sanctus episcopus est habitus, usque dum hoc tempore, ubi papistee nihil habent quo se defendant, incipiunt lacessendo illo sese excusare.
Hac ego pro Theodoreto dixi, quem talem virum judico, ut cupiam ommes sepe et deliberate, et diligenti animi attentione, hec que citavi legere. Continent enim brevem et perspicuam christiani hominis institutionem in ea causa, quam nunc tractandam suscepimus. Quinque enim res sunt, qua diligenter in eo loco evolvendo consideranda nobis sunt: Primum, Christum Servatorem in extrema ccena, cum panem et vinum apostolis dedisset dicens, Hoc est corpus meum,’ et, Hic est sanguis meus, panem ipsum et vinum ipsum nominibus corporis et sanguinis sui vocasse, ita ut nomina panis et vini (qua mysteria, sacramenta, figure, signa et symbola Christi carnis et sanguinis fuerant) commutarit, et rerum significatarum ac reprasentatarum nominibus notavit, atque adeo panem carnis et vinum sanguinis nomine appellarit.
Deinde, quanquam panis et vini nomina post sanctificationem mutabantur, res tamen esdem immutate manent, qua ante sanctificationem fuerant; eandemque naturam, substantiam, formam, figuram panis et vinum retinent.
Tertio, cum substantia panis et vinum non mutatur, docet cur mutantur nomina, et panis corpus, vinum autem sanguis dicitur. Causam hujus hane Theodoretus offert: nequaquam nobis tantam panis et vini rationem habendam (qua occulis atque ore accipimus), quantam Christi ipsius, in quem corde credimus, quem fide gustamus, cujus carne et sanguine credimus nos illius benignitate ali et sustentari.
Hswe repetenda nobis, atque altius in animis nostris defigenda sunt, ut corda a pane et vino ad Christum in ccelis sedentem transferamus: hoc ut diligenter et assidue fieret, post consecrationem non jam panis et vinum, sed corpus et sanguis Christi appellantur..
Quarto, quemadmodum in ipso Christi corpore, ita in his quoque sacramentis fit. Corpus enim Christi ante et post resurrectionem una atque eadem natura, substantia,. magnitudine, forma et figura est; non tamen (quasi commune aliquod et vulgare corpus) simplieiter corpus appellatur, sed propter exaltationis dignitatem cum adjectione,
celeste, divinum, immortale et Domini corpus appellatur. Ita panis ante et post consecrationem idem manet natura, substantia, magnitudine, forma, et figura; neque tamen communis panis appellationem habet, sed propter dignitatem ejus ad quod assumitur, cum adjectione ccelestis panis, panis vitz, panis eucharistiz.
Quinto, neminem sibi tantum arrogare atque assumere debere, ut aliquid pro certo in religione affirmet, cujus rei nulla in sacris scripturis mentio fiat. Atque hoc ad convincendos et condemnandos papistas apertissime dicitur, qui quotidie novas religionis leges et sanciunt et abrogant, nullis scripturarum testimoniis freti imo vero contra scripturas hoc apertissime facientes. Xt tamen in pericula Geennzs et perpetui incendii conjecturos se minitantur, qui hec commenta non fuerit universa fidei et intelligentia complexus. Itaque ad sequentes errores credendos fasciculis et incendio homines impulerunt:
Primum, post verba consecrationis neque panem neque vinum remanere, sed Christi carnem et sanguinem ex his effici.
Deinde, Christi corpus reipsa corporate, substantiate, sensibiliter et naturaliter in pane et vino esse.
Tertio, impios veram Christi carnem et sanguinem edere ac bibere.
Quarto, sacerdotes Christum quotidie offerentes, ex ipso novum sacrificium expiatorium efficere.
Sed ut brevior hac in causa sim, cum quae dicta sunt satis plana sint, (has formas loquendi, edere Christum et bibere sanguinem ejus, et, Hoc est corpus meum, et, Hic est sanguis meus, figuratas esse,) vel citandi amplius Theodoreti, vel aliorum antiquorum commemorandorum, finem faciam.
Caput XIL Figuratas Loquendi Formas Neque Novas Neque Admirabiles Videri Debere
NzquE mirandum est Christum eo tempore, cum sacramentum hoc institueret, figurate fuisse loquutum, cum sacramentorum natura sit figuras continere. Et quanquam plena ubique figurarum scriptura sit, tum earum quae σχήματα tum que τρόποι appellantur, nullibi tamen refertior est quam ubi de sacramentis tractat. Cum arca,. quz? divinam majestatem reprasentarat, in Israelitarum castra venisset, Palestini dixerunt, Deum in castra venisse: et Deus ipse per prophetam Nathanum memorat se, ex quo tempore Israelitas ex /Egypto eduxisset, nequaquam in. adibus, sed in tentoriis et tabernaculis habitasse. Minime autem existimandum est, Deum ipsum ita devectum et transportatum esse; sed quia arca (quse Dei figura erat) ita de loco in locum deferebatur, de seipso loquebatur, quod de arca intelligebatur. Christus ipse figuris, similitudinibus, parabolis, persepe utebatur; et agrum mundum, inimicum diabolum; semen verbum Dei, Joannem Eliam, se vitem, apostolos palmites, se panem vite esse — dixit. Atque etiam abundantius istorum usu delectatus, quasi ad communem hominum intelligentiam satis pertinerent, his praeterea vocibus est usus: “Pater meus agricola ost,” ventilabrum in manu ejus est,” expurgabit aream suam,” “triticum in horreum suum congregabit, paleam autem in ignem inextinguibilem conjiciet.” Cibum habeo edendum, quem vos ignoratis:” “ne accuretis cibum qui perit, sed qui ad sempi- ternam vitam durat:” “ego sum pastor bonus:” Filius hominis oves ad dexteram suam collocabit, et hados ad sinistram.” Ego sum ostium.” Unus ex vobis diabolus est.” Quicunque facit quod Pater meus vult, hic frater et soror et mater est:” atque illa etiam quz matri et Joanni dixit, Ecce filium tuum: ecce matrem tuam.” Hec atque alia ejus generis permulta Christus in parabolis, translationibus, et figuris loquutus est. At ubi de sacramentis verba fecit, frequentius illis usus est.
Ubi enim de baptismo disputaverat, dixit nos baptizari Spiritu sancto debere: et ~~ spiritualem ibi baptismum intellexerat. Ita Joannes Baptista de Christo: “Hie, inquit, ^ baptizabit vos Spiritu sancto et igni” Et Christus “vel vos denuo nasci debere” dixit, yel videre regnum coeleste non posse.”
Atque iterum: “Qui eam aquam, quam ego dabo, biberit, haud unquam iterum sitiet: sed aqua, quam ego dabo, fiet illi fons manans in vitam sempiternam.”
Paulus in baptismo vestiri nos Christo ait, et cum Christo sepeliri. In his locis baptismus, ablutio, nova et igne et Spiritu sancto generatio, aqua in homine emanans et profluens in vitam sempiternam, Christi indumentum et consepultura, non potest de ulla naturali aqua, ablutione, ortu, indumento et sepultura intelligi, sed per metaphoram et translationem a spectabilibus rebus, in res sub aspectum non cadentes, spiritualiter et figurate intelligenda sunt.
Ad hune modum nostre redemptionis mysterium, et passio in cruce Servatoris Christi, tum in novo tum veteri testamento multis figuratis loquendi formis exponitur. Ut agnus paschalis integer et purus Christum significat, agnini sanguinis effusio sanguinis Christi effusionem significat: filiorum Israel ab interitu corporis per agninum sanguinem liberatio salutem nostram et sterne mortis per Christi sanguinem depulsionem significat: ut quemadmodum omnipotens /Egyptum peragrans omnes JEgyptiorum primogenitos singulis in @dibus interfecit, neque vivum ex illis ullum reliquit, edes vero filiorum Israel (ubi ostia agnino sanguine aspersa viderat) transiens, neminem ex illis attigit, sed sparsi agnini cruoris causa servavit; ita in postremo mundi judicio nemo salvus pretermittetur, nisi qui purissimi atque integerrimi agni Jesu Christi sanguine imbutus fuerit.
Et quemadmodum agnini sanguinis effusio signum et figura sanguinis Christi pro nobis profundendi fuerat, omniaque sacramenta et figure veteris testamenti cessabant, et finem in Christo habebant; ne nos ingrati homines tanti et tam late patentis beneficii immemores essemus, ideo Christus in extrema coena, ubi ex hoc mundo discessurus valedixit apostolis, novum declaravit testamentum, ubi nobis peccatorum remissionem et sempiterne vite hsreditatem legavit, illudque postridie sanguine et morte sua confirmavit.
Atque ne oblivione obrueretur hoc beneficium, sed nostris firmius animis hzreret, non solennem et annuam aliquam memoriam, cujusmodi agni paschalis epule fuerant, instruxit, sed quotidianum ejus, in pane et vino ad hoc consecrato, monumentum tradidit, atque hoc elogium adjecit, “Hoc est corpus meum;” “Hic calix est sanguis meus, qui ad peccatorum vestrorum remissionem funditur; hoc ad mei recordationem facite.” His ille (ut melius animis nostris tam insigne beneficium commendaret), cum testamentum faceret, et jam ex hoe mundo in colum proficisceretur, nos admonuit, ut quandocunque in ccena illa panem et vinum perciperemus, quantum esset Christi beneficium (qui se ad mortem pro nobis offerebat) cogitaremus. Itaque Paulus, Quotiescunque,” inquit, “ex hoc pane ederitis, aut ex hoc poculo biberitis, mortem Domini annuntiabitis, donec veniat.”
Et quoniam hic sacer panis fractus, et vinum divisum, passi pro nobis Christi mortem repraesentat (quemadmodum agni paschalis occisio eandem futuram representabat), ideireo Servator Christus eandem loquendi formam de pane et vino adhibuit, qua Deus ante de agno paschali usus est. 1 Quemadmodum enim in veteri testamento Deus dixit, Hoc pascha Domini est,” ita in novo testamento dixit Christus, “Hoc est corpus meum:” Hic est sanguis meus.” Sed ut in antiquo mysterio et sacramento agnus pascha Domini non fuerat, sed figura que pascha Domini reprasentavit; ita in novo testamento panis et vinum non sunt ipsum Christi corpus et sanguis, sed figure sunt, qua piis participibus sacramenta, signa, et repraesentationes sunt veri corporis et sanguinis ejus: et fidem instruunt, ut quemadmodum panis et vinum mortalem hanc et caducam vitam sustentant, ita vera Christi caro et sanguis spiritualiter illos pascit, et vitam sempiternam donat.
Cur autem novum aut peregrinum putaret quis, figuras hoc loco admittere, cum tota ejus noctis collocutio figuris abundet, quemadmodum papiste fatentur? Apostoli enim figurate loquebantur, Christum rogantes, ubinam paschate vesci vellet. Christus etiam eadem est figura usus, dicens: “Magno teneor desiderio hujus paschatis vobiscum edendi” Imo vero neque ipsimet papiste proprie dici putabunt hzc, edere corpus Christi et sanguinem ejus bibere, ut sic ea, quemadmodum ceteros cibos, edant - et bibant.
Quid hac verba Christi, Hoc poculum est novum testamentum in meo sanguine?” 5 [crANMER.] 5
Annon duas figuras continent? unam in hoc verbo, poculo,” quod non poculum, sed rem quz continetur significat; alteram in testamento,” quia neque poculum, neque vinum poculo infusum, Christi testamentum est, sed signum et figura vinum est, quo nobis testamentum ejus sanguine confirmatum representatur.
Quod si papiste (ut solent) contendant, poculo nec poculum ipsum mec vinum 5 poculo contentum intelligi, sed sanguinem Christi in poculo, adhue tamen figuram in ilis verbis inesse fateantur necesse est. Christi enim sanguis (si proprie loqui volumus) novum testamentum non est, sed id quod novum testamentum confirmavit. Sed hae nova et inaudita explicatione papiste longe peregriniorem et mirabiliorem dicendi formam invehunt, quam ulla figura sit. Hune enim sensum afferunt, Hic sanguis est novum testamentum in meo sanguine; quz sententia ita absurda et inepta est, ut ea cujusmodi sit, facile cuivis appareat.
Caput XIII. Respondetur Argumentis Testimoniis, Qu/e Papist/e Pro Adducunt
Nunc cum satis aperte probatum est, Christum vocasse panem corpus suum, et vinum sanguinem, et has dicendi formas figuratas esse, Christum humanitus et corporis sui presentia cum universa carne et sanguine in coelum abiisse, neque in terris versari, substantiam panis et vini manere et in sacramento percipi, et quanquam maneant, nomina tamen nova habere, et panem Christi corpus, vinum sanguinem vocari; et mutatorum nominum hane causam esse, ut mentes nostre a rebus aspectabilibus sublatz ad res ccelestes et in fidem cadentes protinus ferrentur:
His rebus bene et diligenter pertractatis, omnes papistarum auctoritates, et argumenta omnia, quz illi ad propositum suum undique corrogarunt, facillime non modo elevantur, sed etiam solvuntur.
Caput XIV. Brevis Omnia Papistarum Argumenta Responsio
Save enim auctor quicunque ab eis citatus dicat, nos Christi carnem edere et sanguinem ejus bibere, aut panem et vinum converti in substantiam carnis ejus et sanguinis, aut nos in illius carnem converti, aut in coma Domini verum corpus et sanguinem ejus nos percipere, aut in pane et vino id nos percipere quod in cruce pendebat, aut Christum carnem suam nobiscum reliquisse, aut Christum in nobis et nos in illo, aut illum totum hic et totum in colo, aut idem in poculo esse, quod ex latere ejus defluxerat, aut idem ore percipi, quod fide creditur, aut panem et vinum post consecrationem esse corpus et sanguinem Christi, aut nos corpore et sanguine Christi nutriri, aut Christum hine discessisse, et hic quoque esse, aut Christum in ultima cona seipsum in manibus suis gestasse; minime ista accipi debent quasi simpliciter et proprie dicta, quemadmodum popularis intelligentia primo aspectu exponit. Ita enim neque carnem Christi edimus, neque saguinem bibimus, nec panis et vinum in carnem et sanguinem ejus convertuntur, nec nos in illum commutamur, nec panis et vinum post consecrationem caro ejus aut sanguis efficitur, neque ita caro et sanguis ejus hic integra sunt, aut dentibus nostris interuntur, neque ita Christus manibus suis ferebatur.
Sed ha atque alis ejus generis sententizz (qua Christum in terris esse ostendunt, et ἃ Christianis in cibo et potione percipi) vel de divina ejus natura intelligende sunt (qua ubique est), vel figurate aut spiritualiter accipiendz sunt. Figurate enim in pane et vino est, spiritualiter in his qui panem et vinum digne percipiunt; sed reipsa, et corpore ac carne tenus, in ccelo tantum est, unde ad judicium de vivis et mortuis ferendum venturus est.
Hzc brevis responsio, si apte et loco suo accommodetur, satis esse poterit ad ea omnia, qua papiste pro se adducunt, dissolvenda. ^ Atque ut hoc magis pateat ad hujusmodi loca, qua papiste pro se inducunt, et arbitrantur pro se maxime facere, hoe responsum adhibebo, ut ex certa ad qusedam loca responsione facilior aditus pateat ad reliqua solvenda.
Clementem inducunt, cujus verba (sicuti illi praedicant) hzc sunt: “Tribus gra- ”. “m.. dibus commissa sunt sacramenta divinorum secretorum, id est, presbytero, diacono et ministro, qui cum timore et tremore clericorum reliquias corporis dominici debent custodire fragmentorum, ne putredo in sacrario inveniatur; ut cum negligenter agitur, portioni corporis Domini gravis inferatur injuria. Et continuo hzc subjungit: “Tanta in altari certe holocausta offerantur, quanta populo sufficere debeant. Quod si reman- ᾿ς serint, in crastimum mon reserventur, sed cum timore et tremore clericorum et diligentia consumantur. Qui autem residua corporis Domini, qua in sacrario relicta sunt, eonsumunt, non statim ad accipiendos communes cibos conveniant, ne putent sanctse portioni miscere cibum, qui per aqualiculos digestus in secessum diffunditur. Si ergo mane dominica portio editur, usque ad sextam jejunent ministri, qui eam consumpserint: et si tertia vel quarta hora acceperint, jejunent usque ad vesperam.”
Hueusque Clemens, siquidem hzc Clementis epistola esset, quemadmodum revera non est; sed ad fictitios errores stabiliendos permulta aliorum nominibus ficta et supposititia proferunt: sed cujuscunque tandem hzc epistola sit, si accuratius exquiratur, magis contra papistas, quam pro illis, facere videbitur. Nam ex eadem epistola iria sunt, qua papistarum errores evidenter tollunt.
1. Primum est, panem in sacramento vocari corpus Christi, et confracti panis partes vocari corporis dominici portiones: que nisi figurate intelligi non possunt.
2. Alterum est, panem conservari et suspendi non debere, quemadmodum ubique papiste faciunt.
8. Tertium est, ministros solos non debere sacramentum percipere, (ut papists solent facere) atque illud populo nundinari, sed communicari sacram ccenam cum populo oportere.
Atque hie cireumspecte providendum est, ut ne temere aut irreligiose ad mensam dominicam accedamus, quemadmodum ad quotidianas epulas, sed magno cum timore et tremore, ne ad epulas tam sacrosanctas indigne accedamus, ubi non solum representatur nobis, verum etiam spiritualiter exhibetur, Christus.
Itaque (sicuti par et conveniens officio nostro est) accedere cum omni reverentia, fide, amore, et caritate, timore et tremore debemus.
Atque hic Ignatium et lreneum praetereo, qui pro papistarum sententia nihil faciunt, sed in sacre synaxews laudatione versantur, et in assidua omnium exhortatione, ut pie et frequenter eam percipiant. Nemo autem pro dignitate predicare aut extollere potest tantam rem et tam utilem, si pie et ad auctoris Christi mentem ea utamur.
Dionysius etiam, cujus auctoritatem papistz usurpant, et illum przdicant mirabili 1. laude hoc sacramentum efferre, (quemadmodum certe negari non potest, sacramentum excellentis cujusdam dignitatis et perfectionis esse, cum nobis perfectam et spiritualem conjunctionem cum Christo, perpetuum pastum, nutritionem, consolationem et spiritualem in illo vitam reprzsentet, nunquam dicebat carnem et sanguinem Christi in pane et vino reipsa, corporate, sensibiliter, naturaliter esse (sicut papiste vehementer contendere solent); sed panem et vinum signa, arrhabones et symbola vocat, et fidelibus. qui pie et religiose percipiunt, ostendit illos Christum spiritualiter percipere, et spiritualiter illius carnem edere, et sanguinem bibere. = Quanquam autem panis et vinum figure, signa et symbola sunt carnis et sanguinis Christi (quemadmodum illa Dionysius, tum ante, tum post consecrationem appellat) Greca tamen in eundem scholia dieunt res ipsas in coelestibus locis esse.
Atque ut Dionysius nihil pro papistarum opinione facit, quod ad Christi realem. et corporalem presentiam attinet, ita permultis aliis in rebus illorum sententiis adver- Tria satur, idque potissimum in his tribus, transubstantiatione, sacramenti repositione, et ne perceptione sacramenti a ministro solo. Dionysius. Tertullianum praterea citant, et illum constanter affirmare dicunt, nos in sacra-
mento corpus et sanguinem Christi edere et bibere.; Quibus hoe libenter damus, carnem nostram pane vesci et vinum bibere, quie corporis et sanguinis nomine appellantur, quia (ut Tertullianus ait) corpus et sanguinem ejus repreesentant, quamvis reipsa corpus et sanguis ejus non sunt. Damus etiam, mentes nostras per fidem verum corpus ejus manducare, et sanguinem ejus bibere, sed id spiritualiter, atque inde haurire vitam aternam. Sed negamus prorsus ad hunc spiritualem pastum realem aut corporalem presentiam aliqua ex parte requiri. dae T5aque nihil adversus catholic doctrine veritatem disserit Tertullianus, sed apertissime multa in nostram sententiam loquitur, et potissimum tria. Primum ait, Christum vocare panem corpus suum: deinde, Christum sic eum vocasse, quod corpus ejus representaret: tum, quod hec verba Christi, Hoc est corpus meum,” hunc habent sensum, Hac est figura corporis mei.
Qrigenem etiam pro se inducunt, quia videri volunt multos ex antiquis scrip- ^ toribus erroris sui patronos habere; cum tamen nemo manifestius illis adversetur. Quamvis enim scribat (sicuti illi ipsi afferunt), quod que prius in znigmate designabantur, nunc in specie et veritate compleantur; et in hujus rei confirmationem tria adferat exempla, primum de petra unde emanavit aqua, alterum de mari et nube, tertium de manna (quod in veteri testamento significabat Christum venturum, qui jam in hune mundum revera venit, et quasi facie ad faciem et sensibiliter nobis manifestatus et exhibitus est, tum in verbo tum in sacramento regenerationis, tum sacramento panis et vini); nequaquam tamen sentiebat Origenes, Christum corpore tenus vel in verbo, vel in aqua baptismi, vel in pane et vino consecratis inesse, vel nos carnaliter et corporaliter regenerari et renasci, aut carnem et sanguinem Christi percipere. Nostra enim in Christo regeneratio spiritualis est, et pastus noster spiritualis quoque est, quae res non realem aut corporalem Christi presentiam requirit, sed spiritualem solam, cum gratia et efficientia operante.
Have autem esse ipsam Origenis sententiam (Christi carnem et sanguinem spiritualem esse pastum, neque carnis et sanguinis ejus perceptionem ad literam, sed spiritualiter intelligendam esse), satis patet ex septima in Leviticum homilia ejus, ubi aperte ostendit hac verba figurate intelligenda, et eum (inquit) qui secundum literam intelligit, occidit hzc litera. -
In hac quoque sententia Cyprianus est, quem adversarii veritatis de vera presentia corporis et sanguinis Christi pro se afferunt.
Cyprianus enim de crassa et carnali oris perceptione non loquitur, sed de interna EE pura cordis atque animi perceptione: que tota in hoc est sita, ut firma fide teneamus, Christi carnem pro nobis in cruce dilaniatam, et sanguinem ejus pro nostra redemptione fusum, eandemque carnem nunc ad dexteram Patris sedere, et perpetuas ibi pro nobis precationes adhibere. Et hoc beneficium in animis nostris insitum impressumque habere, et universam salutis et zternitatis fiduciam in illo collocare, et nos ipsos ad colendum et serviendum illi totos tradere omne vite nostre tempus, hac est vera, sincera et spiritualis carnis et sanguinis ejus perceptio.
Illud autem Christi sacrificium in cruce ea est oblatio, que (ut Cyprianus ait) antequam fieret, vino Noe, pane et vino Melchisedeci, et multis aliis figuris, quae. Oyprianus ibi commemorat, significabatur.
Nunc autem, cum Christus advenerit, et hoc sacrificium complevit, hoc idem nobis figuratur, significatur, et reprssentatur eo pane et vino, quz fideles quotidie in sacramento percipiunt: ubi quemadmodum ore carnaliter panem et vinum capiunt, ita fide spiritualiter veram carnem et sanguinem Christi percipiunt. Ex quo liquet, Cyprianum constanter hanc doctrinam affirmare, quam nos quoque verissimam esse profitemur.
Contra papistas autem aperte docet, sacram communionem ab omnibus sub utraque Specie sumi debere: Christum panem corpus suum vocasse et vinum sanguinem: nullam esse transubstantiationem, sed panem ibi manere ad Christi corpus repraesentandum, et vinum ad Christi sanguinem pari modo representandum: atque eos qui viva Christi membra non sunt, panem quidem et vinum percipere, illisque ali, sed veram carnem et sanguinem Christi minime percipere. Atque hac Cypriani sententia est. At Hilarus ilis unus ex omnibus esse videtur, qui auctoritate sua illorum sententiam propugnare possit. Atque hac verba ejus afferunt:
“Si vere Verbum caro factum est, et nos vere verbum carnem factum cibo dominico
sumimus, quomodo non naturaliter in nobis manere existimandus est? qui et naturam carnis nostre jam inseparabilem sibi homo natus assumpsit, et naturam carnis suc ad naturam:eternitatis sub sacramento nobis communicande carnis admiscuit. Ita enim omnes unum sumus, quia et in Christo Pater est, et Christus in nobis est. Quisquis ergo naturaliter Patrem in Christo negabit, neget prius naturaliter vel se in Christo, vel Christum sibi inesse. Quia in Christo Pater, et Christus in nobis, unum in his esse nos faciunt. Si vere igitur carnem corporis nostri Christus assumpsit, et vere homo ille, qui ex Maria natus fuit, Christus est, nosque vere sub mysterio carnem eorporis sui sumimus, et per hoc unum erimus, (quia Pater in eo est, et ille in nobis,) quomodo voluntatis unitas asseritur, cum naturalis per sacramentum proprietas perfecto sacramentum sit unitatis?”
Hoc modo papiste, et veritatis divine hostes, vel consulto auctoritatem Hilarii depravant illius verbis ad suum propositum flectendis, vel vere non intelligunt, quid gravissimus scriptor in hac causa senserit.
Quamvis enim dicat, Christum naturaliter in nobis esse, dicit etiam nos naturaliter in Christo esse. Hac ille cum dixerat, nequaquam de naturali et corporali presentia substantie corporis Christi aut nostri corporis cogitavit. Sicut enim ad eum modum corpora nostra in illius corpore non sunt, ita neque illius corpus eo modo in corporibus nostris inest. At ille senserat Christum, incarnatione sua mortali nostra natura vesfitum, divine illam nature adunasse, itaque nos naturaliter in illo esse.
Et sacramenta baptismi et coenz (si recte illis utamur) certiores nos sine ulla dubitatione reddunt, nos divin: ejus natura esse participes, immortalitate nobis et zternitate per illum donata, et eo modo Christus naturaliter in nobis est. Atque ita unum eum Christo sumus, et Christus nobiscum, non modo mente ac voluntate, sed etiam. maturali proprietate.
Sic igitur adversus Arium concludit Hilarius, Christum cum Patre unum, non modo proposito ac voluntate, sed etiam natura.
Quemadmodum autem hzc junctio unitatis inter Christum et nos in baptismo spiritualis est, nec realem aut corporalem presentiam requirit; ita nostra cum Christo communio in coena spiritualis est, nec realem aut corporalem presentiam desiderat.
Quocirca hoc loco de utroque sacramento Hilarius loquens, nullam adhibuit differentiam inter communionem nostram cum Christo in baptismo, et communionem nostram cum illo in cena. Addit etiam, quod ut Christus in nobis est, sic nos in illo; quod papiste corporaliter et realiter intelligere non pdssunt, nisi contendere velint omnia nostra corpora in Christi corpore corporaliter esse inclusa. Atque hec ad recte intelligendum Hilarium sint satis.
Idem Hilarius de Trin. Lib. viii. “Quorum anima una et cor unum omnium erat, quero utrum per fidem Dei unum erat? utique per fidem. Et interrogo, utrum fides una anne altera sit? una certe. Si ergo per fidem, id est, per unius fidei naturam, utique unum omnes erant: quomodo non naturalem in his intelligis unitatem, qui per naturam unius fidei unum sunt? Omnes enim renati erant ad innocentiam, ad immortalitatem, &c. Sin vero regenerati in unius vite atque @ternitatis naturam sunt (per quod anima eorum et cor unum est), cessat in his assensus unitas, qui unum sunt in ejusdem regeneratione nature, &c. Docet apostolus ex natura sacramentorum esse hanc fidelium Dei unitatem, ad Galathas scribens: Quotquot enim in Christo baptizati estis Christum induistis &c. Quod unum sunt in tanta gentium, conditionum, gentium diversitate, nunquid ex assensu voluntatis est, aut ex sacramenti unitate, quia his et baptisma sit unum, et unum Christum induti omnes sunt? Quid ergo hic animorum concordia facit, cum per id unum sint, quod uno Christo per naturam unius baptismi induantur? &c. Itaque qui per rem eandem unum sunt, natura etiam unum sunt, non tantum voluntate, &c. Dominus Patrem orat, ut qui in se credituri sint, unum sint, et sicut ipse in Patre est, et Pater in eo est, ita omnes in his unum sint, &c. Primum precatio est, ut omnes unum sint, tum deinde unitatis profectus exemplo unitatis ostenditur, cum ait: Sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi unum sint in nobis; ut sicut Pater in Filio et Filius in Patre est, ita per hujus unitatis formam in Patre et Filio unum omnes essent, &c. Per id ergo mundus
crediturus est Filium a Patre missum esse, quod ommes qui credituri in eum sunt, unum in Patre et Filio erunt; et quomodo erunt, mox docemur: Et ego honorem quem dedisti mihi dedi eis.” Et nunc interrogo, utrum id ipsum sit honor quod voluntas (cum voluntas motus mentis sit) an vero honor nature, aut species, aut dignitas? Honorem ergo acceptum a Patre Filius omnibus qui in se credituri sunt dedit, non utique voluntatem, &c. Et cum per honorem datum Filio, et a Filio prastitum credentibus, omnes unum sunt; quero, quomodo Filius diversi honoris a Patre sit? Cum credentes omnes honor Fili ad unitatem paterni honoris assumat, &c. Fidem teneo, atque causam unitatis accipio; sed nondum apprehendo rationem, quomodo datus honor unum omnes esse perficiat. Sed Dominus, nihil conscientize fidelium — incertum relinquens, ipsum illum naturalis effcientie docuit effectum, dicens: Ut sint unum, sicut et nos unum sumus: ego in his, et tu in me, ut sint perfecti in unum. Eos nunc qui inter Patrem et Filium voluntatis ingerunt unitatem, interrogo, utrumne per natura veritatem hodie Christus in nobis sit, an per concordiam voluntatis?
“De naturali in nobis Christi veritate ipse ait: Caro mea vere est esca, et sanguis meus vere est potus. Qui edit carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo. De veritate carnis et sanguinis non relictus est ambigendi locus: nunc enim et ipsius Domini professione et fide nostra vere caro est, et vere sanguis est. Et hac accepta atque hausta id efficiunt, ut et nos in Christo, et Christus in — nobis sit.” Et mox: “Est ergo in nobis ipse per carnem, et sumus in eo, dum secum hoc, quod nos sumus, in Deo est. Quod autem in eo per communicationem sacramenti — carnis et sanguinis simus, ipse testatur dicens: Et hic mundus jam me non videt, vos autem me videbitis: quoniam ego vivo, et vos vivetis, quoniam ego in Patre meo, et vos in me, et ego in vobis Si voluntatis tantum unitatem intelligi vellet, cur gradum quendam atque ordinem consummandz unitatis exposuit, nisi ut cum ille in Patre per naturam divinitatis esset, nos contra in eo per corporalem ejus nativitatem, et ille rursum in nobis per sacramentorum inesse mysterium crederetur, ac sic perfecta per mediatorem unitas doceretur? cum nobis in se manentibus ipse maneret in Patre, et in Patre manens ipse maneret in nobis, et ita ad unitatem Patris proficeremus, cum qui in eo naturaliter secundum nativitatem inest, nos quoque in eo na- turaliter inessemus, ipso in nobis naturaliter permanente. Quod autem in nobis naturalis hec unitas sit, ipse ita testatus est, Qui edit carnem meam et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo. Non enim quis in eo erit, nisi in quo ipse fuerit; ejus tantum in se assumptam habefis carnem, qui suam sumpserit. Perfect autem hujus unitatis sacramentum superius jam docuerat, dicens: Sicut me misit vivens Pater, et ego vivo per Patrem, et qui manducat meam carnem, et ipse vivet per me.’ Vivet ergo per Patrem, et quomodo per Patrem vivit, eodem modo nos per carnem ejus vivemus. Omnis enim comparatio ad intelligenti, formam presumitur, ut id de quo agitur secundum propositum exemplum assequamur. Hzc vero vite mostre causa est, quod in nobis carnalibus manentem per carnem Christum habemus, victuris nobis per eum, ea conditione qua vivet ille per Patrem. Si ergo nos naturaliter secundum carnem per eum vivimus, id est, naturam carnis sus adepti, quomodo non naturaliter secundum Spiritum in se Patrem habeat, cum vivat ipse per Patrem?” Et mox: “Hac autem idcirco a nobis commemorata sunt, quia voluntatis tantum inter Patrem et Filium unitatem heretici mentientes, unitatis nostre ad Deum utebantur exemplo, tanquam nobis ad Filium, et per Filium ad Patrem, obsequio tantum ac volun- ὦ tate religionis unitis, nulla per sacramentum carnis et sanguinis naturalis communionis proprietas indulgeretur, cum et per honorem nobis datum Dei Filii, et per manentem in nobis carnaliter Filium, et in eo nobis corporaliter et inseparabiliter unitis, mysterium vere ac naturalis unitatis sit praedicandum.” 1 Idem lib. eodem: Hoc est opus Dei, ut credatis ei quem misit ipse. Sacramen-. tum et concorporationis et divinitatis sue Dominus exponit, fidei quoque mostre et. spei doctrinam locutus est, ut escam non pereuntem, sed permanentem in vitam zter- - nam operemur, ut hanc szternitatis escam dari nobis a Filio hominis meminissemus, ut; Filium hominis signatum a Deo Patre sciremus, ut hoc ese opus Dei nosceremus, ὦ credere in eum quem misisset. Et quis est quem Pater misit? Nempe, quem signa-
vit Deus. Et quis est quem signavit Deus? Filius utique hominis, escam scilicet preebens vite @terne. Qui tandem sunt quibus prebet eam? Illi namque qui operabuntur escam non intereuntem. Atque ita, qua operatio escz est, eadem operatio Dei est, in eum scilicet credidissse quem misit.”
Idem Lib. ix. Videte ne quis vos decipiat per philosophiam, &c. et non secundum Jesum Christum, quia in ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, et estis in illo completi, &c. Exposita itaque habitantis corporaliter divinitatis in eo plenitudine, sacramentum assumptionis nostre continuo subjecit, dicens: Et estis in eo repleti Ut enim in eo divinitatis est plenitudo, ita in eo et nos sumus repleti. Neque sane ait, Estis repleti, sed, In eo estis repleti; quia per fidei spem in vitam &ternam regenerati et regenerandi omnes nunc in Christi corpore manent, replendis postea ipsis, non jam in eo, sed in ipsis, secundum tempus illud de quo apostolus ait: “Qui transfigurabit corpus humilitatis nostre, conforme corpori claritatis sus,” &c. Demonstrato autem et nature suz et assumptionis nostre sacramento, cum in eo plenitudine divinitatis manente nos in eo, per id quod homo natus est, repleamur, reliquam dispensationem humana salutis exequitur, dicens: In quo et circumcisi estis cireumeisione non manu facta in despoliatione corporis carnis, sed in circumcisione Christi, consepulti ei in baptismate, in quo et consurrexistis per fidem operationis Dei, qui excitavit eum a mortuis &c. Regeneratio baptismi resurrectionis est virtus, &c. In eo enim resurgimus per ejus Dei fidem, qui eum suscitavit a mortuis.”
Idem Lib. ii. Virgo, partus, et corpus, postque crux, mors, inferi, salus nostra. est. Humani enim generis causa Dei Filius natus ex virgine est Spiritu sancto, ipso sibi in hac operatione famulante, et sua videlicet Dei inumbrante virtute, corporis sibi initia consevit, et exordia carnis instituit; ut homo factus ex virgine naturam in se carnis acciperet, perque hujus admixtionis societatem sanctificatum in eo universi generis humani corpus existeret; ut quemadmodum omnes in se, per id quod corporeum se esse voluit, conderentur, ita rursum in omnes ipse, per id quod ejus est invisibile, referretur” Et mox: “Non ille eguit homo effici, per quem homo factus est; sed nos eguimus ut Deus caro fieret, et habitaret in nobis, id est, assumptione carnis unius membra universe carnis incoleret. Humilitas ejus nostra nobilitas est, contumelia ejus honor noster est: quod ille est Deus in carne consistens, hoc nos vicissim in Deum ex carne renovat.”
Hac etiam responsio rectissime adhiberi potest ad ea qua ex Cyrillo proferuntur, quem aiunt ut Hilarium esse loquutum, Christum in nobis naturaliter esse, Adversus haereticum Cyrillus inquit: “Non negamus, recta nos fide caritateque sincera Christo spiritualiter conjungi; sed nullam nobis conjunctionis rationem secundum carnem cum illo esse, id profecto pernegamus, idque a divinis scripturis omnino alienum dicimus. Quis enim dubitavit, Christum etiam sic vitem esse, nos vero palmites, qui vitam inde nobis acquirimus? Audi Paulum dicentem: Quia omnes unum corpus sumus in Christo: quia etsi multi sumus, unum tamen in eo sumus: omnes enim uno pane participamus. An fortassis putat ignotam nobis mystice benedictionis virtutem esse? Que cum jn nobis fiat, nonne corporaliter quoque facit, communicatione carnis Christi, Christum in nobis habitare? Cur enim membra fidelium membra Christi sunt? Nescitis (inquit) quia membra vestra membra sunt Christi? Membra igitur Christi meretricis faciam membra? absit Salvator etiam: Qui manducat carnem meam, ait, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo’.”
Quanquam his verbis Cyrillus dicat Christum in nobis corporaliter habitare, mys- “e i ἐν τὸς:: 7, ticam benedictionem percipientibus, non tamen dicit, Christum in pane corporaliter habitare, neque illum in nobis corporaliter habitare eo tantum tempore, quo sacramentum percipimus, neque illum in nobis habitare, et non nos in illo; sed perinde ait, nos in illo, ac illum in nobis habitare. Hc habitatio neque corpore neque loco definita aut terminata est, sed ccelestis, spiritualis, et nature vim longe superans; quo fit, ut quamdiu in illo habitamus, et ille in nobis, vitam habeamus per illum wternam. ltaque Cyrillus eodem in loco dicit, Christum vitem esse, et nos palmites, quia per illum vitam habemus. Quemadmodum enim palmites vitam hauriunt et nutrimentum e vite ipsa ex qua oriuntur, sic nos per illum naturalem corporis sui
proprietatem, hoc est, vitam et immortalitatem, quo fit ut, membra illius cum simus, vivamus et spiritualiter nutriamur.
Hoc modo verbo corporaliter usus est Cyrillus, cum Christum corporaliter in nobis habitare dixerat. Hoc modo etiam verbo naturaliter Hilarius est usus, cum Christum in nobis naturaliter inesse scribebat. Et quemadmodum Paulus ipse, cum omnem abundantiam divinitatis corporaliter in Christo habitare dixerat, non senserat divinam naturam esse corpus, atque adeo illam in Christo corporaliter habitare, sed divinam naturam in Christo non tenuiter, leviter, atque adumbrate esse, sed solide, substantialiter, et perfecte, (ut Christus non modo homo mortalis ad oppetendam pro nobis mortem, sed etiam Deus ad redimendam universam Adami progeniem, fuerit;) sic Cyrillus, cum Christum in nobis corporaliter inesse dicebat, hoc voluit, nos illum habere non leviter, inaniter, aut supervacanee, sed insignite, substantialiter, efficienter, ita ut per illum redemptione et sternitate potiamur.
Neque hec mei est ingenii excogitatio: a Cyrillo hoc didici; his enim ille verbis utitur: Parvula benedictio totum hominem in seipsum attrahit, et sua gratia replet, et hoc modo in nobis Christus manet, et nos in Christo.”
Quod autem ad corporalem oris perceptionem et ventris concoctionem pertinet, Cyrillus certe nunquam cogitaverat, eo modo Christum in nobis manere. Ait enim: Sacramentum nostrum hominis manducationem non asserit, mentes credentium ad crassas cogitationes irreligiose introtrudens, et humanis cogitationibus subjicere enitens ea, que sola et pura et inexquisita fide capiuntur.”
Sed quemadmodum (inquit) si quis liquefacte cera aliam ceram infuderit, alte- 17 wm cum altera per totum commisceat: necesse est, si quis carnem et sanguinem Domini recipit, cum ipso ita conjungatur, ut Christus in ipso, et ipse in Christo uniatur.”
Cum pateat igitur qua fuerit Cyrilli mens, constat, nequaquam crasse et imperite ^ debere nos de Christo ore percipiendo cogitare, sed hoc esse firmiter tenendum, fide illum accipi et teneri; qua perceptione fit, ut quanquam corpore absens sit, et in vita ac gloria sempiterna cum Patre sit, nos tamen illius natura participes simus, et immortali ac nunquam interitura vita et gloria cum illo fruamur.
Atque isto modo nobis Cyrilli atque Hilarii sententia exposita sit.
Nunc autem Basilium, Gregorios Nazianzenum et Nyssenum, dimittamus, quod ^ parum admodum de hac causa loquuntur, tum quod ea qua superius et sepius a nobis commemorata sunt, satis idoneam intelligentiam illorum dabunt. Illud enim observandum in primis est, figuram ejus nomen sibi sumere, cujus figura est, atque quod de re ipsa dicitur, illud ad figuram accommodari solere.
Spiritualem ilii per fidem corporis Christi manducationem scriptis suis prodiderunt, carnalem autem comestionem, et eam qua ore et dentibus fit masticationem, non item.
Ad Eusebium quoque Emissenum facilis responsio est. Neque enim de ulla reali
201. aut corporali panis et vini conversione in corpus et sanguinem Domini verba facit, neque de ulla corporali aut reali ejusdem perceptione, sed de sacramentali conversione et spirituali perceptione disseruit, quomodo etiam in baptismo, quemadmodum in coena est, ut idem eodem in loco aperte commemorat. Hoc autem non carnaliter et corporaliter, sed fide et spiritualiter fit. Sed ad hujus auctoris explicationem, ubi de transubstantiatione agebatur, multo plura.
Nunc ad Ambrosium veniamus, qui semper in illorum ore est: Panis iste panis 44 est ante verba sacramentorum; ubi accesserit consecratio, de pane fit caro Christi.”
Ut isti loco respondeamus, primo intelligendum est, quid sit consecratio.,
Consecratio est cujusvis rei a profano et mundano usu ad spiritualem et divinum traductio.
Cum igitur usitata et communis aqua ab omni alio usu detrahitur, atque ad usum baptismi in nomine Patris ei Filii et Spiritus sancti confertur, tum aqua rite consecrata dicitur, et sancto usui dicata.
Pari modo, ubi panis et vinum a communi vite usu segregantur, atque ad sancte communionis usum transferuntur, ea panis et vini portio, quanquam communem cum. ceteris substantiam habeat, a quibus separatur, nunc tamen consecratus et sanctus panis et vinum dicitur.
Non quod panis et vinum ullam in se sanctitatem habeant, sed quia in sacrum usum transferuntur, et sanctas res atque divinas representant. taque Dionysius panem hune sanctum panem nominat, et poculum hoc sanctum poculum appellat, statim ut ad sacre communionis usum mense admoventur.
Precipue autem tum saneta et consecrata appellari possunt, ubi Christi verbis eum ad usum separantur, qua Christus ea de causa protulit, “Hoc est corpus meum,” de pane loquens, et de vino, “Hic est sanguis meus.”
Unde plerique auctores, antequam hec verba fiant, panem et vinum pro usitatis et communibus pane et, vino accipiunt; postquam autem hic sermo de illis est habitus, tum panem et vinum consecrata esse judicant.
Neque hic ita crassus quisquam esse debet, ut ullius sanctitatis aut divinitatis participia esse panem et vinum putet, aut posse corpus et sanguinem Christi esse; sed repraesentare verum corpus et sanguinem Christi, et verum animorum atque vitalem pastum, quo per illum abundamus. taque corporis et sanguinis nominibus ita appellantur, quemadmodum signa, figure, symbola, ejus rei nominibus vocantur, quam significant.
Sieut autem in illis Ambrosii verbis (qua adversarii citant) dicitur, ante consecrationem esse panem, post consecrationem vero corpus Christi; ita aliis in locis explicatius posuit, quz» sensit, his verbis usus: “Ante benedictionem verborum coelestium alia species nominatur, post consecrationem corpus Christi significatur.” Similiter: Ante consecrationem aliud dicitur, post consecrationem sanguis nuncupatur.” Rursus ait: “Cum de sacramentis tractarem, dixi vobis, quod ante verba Christi quod offertur panis dicatur; ubi Christi verba deprompta fuerint, jam non panis dicitur, sed corpus appellatur.”
Ex his efficitur, panem quidem nomine corporis Christi vocari post consecrationem, et quanquam panis substantia eadem permaneat, ejus rei nomine, quam reprasentat, illustratur: quemadmodum copiose a nobis antea (ubi de transubstantiatione egimus) explicatum est, atque ibi potissimum ubi Theodoreti verba posuimus.
Et sicut panis corporis est cibus, et corpore editur, sicg(inquit Ambrosius) corpus Christi spiritus est cibus, et spiritu editur, ad quod przsentia Christi corporea non est opus.
None Chrysostomum excutiamus, qui leviter illius sententiam pertractanti speciem… 1s Ls. “1.1 ὁ pre se fert propugnandi hujus erroris papistici: sed quibus Chrysostomus familiariter est cognitus, nempe quod allusionibus, tropis, schematibus et figuris abundet, hi facile intelligent, quam longe Chrysostomus ab hujus sententiz defensione absit. Hoc melius patebit, si duo ea loca diligenti inquisitione scrutemur, quz papiste pro se potissimum allegant, e quibus unus est in sermone de Eucharistia in Enceniis, alter vero de Pro-ditione Juda.
At nemo sane apertius contra illos loqui potest, quam Chrysostomus in priori loco scripsit. Quocirca mirari jure possumus, cur illum pro se citarent, nisi si ita suis ipsorum erroribus occacati sint, ut neque videre neque dijudicare possint, quid pro illis et quid contra illos faciat. Hec enim in eo loco verba ejus sunt:
Ad h»c mysteria accedentes, ne putetis quod accipiatis divinum corpus ex homine.” Hac Chrysostomus.
Si igitur corpus Christi a nullius hominis manibus accipimus, necessario efficitur, corpus Christi nec realiter, nec corporaliter, nec naturaliter in sacramento esse, neque nobis a ministro porrigi atque adeo papistas insignes mendaciorum architectos esse, qui fingunt contraria.
Sed hie locus Chrysostomi fusius tractatur, ubi de transubstantiatione antea mentionem fecimus.
Nunc igitur ad secundum locum respondebimus: quem ex Chrysostomo citant in hzc verba: “Nunc ille presto est Christus, qui illam ornavit mensam, ipse istam quoque consecrat. Non enim homo est, qui proposita de consecratione mense Domini corpus Christi facit et sanguinem, sed ille qui crucifixus pro nobis est, Christus. Sacerdotis ore verba proferuntur, et Dei virtute consecrantur et gratia: Hoc est,” ait, “corpus meum.” Hoc verbo proposita consecrantur. Et sicut illa vox que dicit, Crescite et multiplicamini et replete terram,” semel quidem dicta est, sed omni tempore sentit effectum ad
generationem, operante natura; ita et vox illa Christi, Hoc est corpus meum,” semel quidem dicta est, sed per omnes mensas ecclesiz, usque ad hodiernam diem, et usque ad ejus adventum, prestat sacrificio firmitatem.”
Had papiste ex Chrysostomo, qua quanquam illorum sententiam magnopere adjuvare videntur, si plenius tamen et diligentius inspiciantur, et cum universa illius sententia (qua multis et dispersis in locis patet) conferantur, clare liquebit, illum ^ nihil minus cogitasse, quam Christi corpus naturaliter et corporaliter in pane et vino presto esse; sed ea ratione in coelo solum esse, animosque nostros fide in coelum migrare, atque illic tam salutari cibo pasci, quanquam sacramentaliter in pane et vino quasi in signo et figura sit, sicuti etiam in aqua baptismi est. In his autem qui rite panem et vinum percipiunt, multo plenius fructuosiusque inest, quam si corporaliter adesset, quod nihil prodesset. Spiritualiter enim et divinitus inest, et vite ceternitatem illis largitur.
Et quemadmodum in primo mundi ortu omnes res a Deo creat» vite participes Dei verbo effect» sunt, (ubi enim aliquid verbo Deus fieri mandasset, illud statim, ut par fuit, effectum erat,) et post rerum omnium ortum hzc verba fecit, Crescite et multiplicate,” atque horum vi verborum omnia ex eo tempore et producta in lucem et aucta sunt: ita postquam Christus semel dixisset, Edite, hoc est corpus meum,” Bibite, hic est sanguis meus,” “Hoc facite ad recordationem mei;” horum verborum — 4i et non humana aliqua potentia, factum est, ut panis et vinum consecrentur, eamque sibi naturam adsciscant, ut quisquis illa viva fide percipiat, spiritualiter alatur et sustentetur, Christo ad dextram Patris considente in colo. Atque hic Chrysostomi animus in hac causa est.
Quoties enim inculeat, nos Christum etiam in baptismo percipere; et ubi de perceptione ejus in sacra ccena loquutus est, continuo etiam de perceptione ejus in baptismo mentionem facit, sine ulla differenti» aut varietatis adjectione, quomodo in ccena, et quomodo in baptismo Christus sit.
Idemque multis in locis habet, nos in coelum ascendere, et Christum ibi sedentem edere.
Ubi autem Chrysostomus et ceteri scriptores de admirabili Dei in sacramentis suis efficientia (omnes hominum sensus, rationem, ingenium superante) loquuntur, non de aliqua effectione Dei in aqua, pane, et vino sentiunt, sed de inexplicabili Dei effectione in percipientium cordibus, qua tacite, spiritualiter, intrinsecus transformat, renovat, pascit, consolatur, nutrit illos per Spiritum sanctum ea carne et sanguine, qua in ccelo solum permanet, quo et nos spiritu et fide conscendimus.
Have ad Chrysostomum satis, cum plura hac de re scripserimus, ubi Chrysostomi sententiam de transubstantiatione tractabamus.
Hee papiste ex Theophilo in evangelium Marci adducunt. Unde facile intelligitur, vel quam negligentes papiste sint in exquirendis et eruendis veterum scriptorum sententiis, quas ad opinionis suz confirmationem afferunt, aut quam dolosi et falsarii sint, qui prudentes et scientes uno eodemque in loco duas ingentes fraudes commenti sunt. Una est, ut majorem auctoritatem his verbis afferrent (quemadmodum falsi pharmacopole, quid pro quo vendentes), auctoris nomen adulterant, et Theophylacti Bul-gariensis recentioris scriptoris verba THEoPHILO ALEXANDRINO, antiquo sane et pervetusto scriptori ascribunt. Sed hac communis et pervagata illorum fraus est, ut antiquitatis personam illorum sommiis et anilibus ineptiis imponant.
Altera est, auctoris verba et sensum depravant, et doctrine veritatem ab illo positam corrumpunt. Ubi enim Theophylactus (veterum ecclesiasticorum scriptorum in
hoc disciplinam sequutus) omnipotentem Deum ait, “infirmitatis nostre ratione habita, p speciem panis et vini reservasse, et ea tamen in δύναμιν, id est, virtutem corporis et sanguinis Christi convertisse;” illi citant illum formas et figuras exteriores panis et vini reservasse, et convertisse in veritatem” carnis et sanguinis sui: ita species in figuras, et virtutem in veritatem, transmutantes, ut ex virtute carnis et sanguinis veritatem carnis et sanguinis efficiant..Atque hoc modo corruperunt et depravarunt auctoris tum nomen tum verba, et veritatem in perspicuam et apertam falsitatem converterunt.
Sed ut Theophylacti sensus plane ante oculos constituatur: Quemadmodum candens et concalefactum ferrum ferrum esse non desinit, vim tamen ignis in se continet; et quemadmodum caro Christi hanc carnis substantiam non deserit, et vitam etiam (ut caro Dei) tribuit; ita sacramentalis panis et vinum, quod ante fuerant, etiamnum sunt, his tamen qui ea digne percipiunt, non in corporalem presentiam, sed in vim carnis et sanguinis Christi convertuntur.
Quanquam autem Theophylactus de vera corporis et sanguinis Christi perceptione, et non solum de figuris illorum, loquutus est, et de conversione quoque panis et vini in corpus et sanguinem Christi verba fecit, minime tamen de crassa, carnali, corporali et sub sensum cadente conversione, nec de hujusmodi carnis manducatione disseruit, (ita enim non modo ventriculus horreret, et cor contremisceret ad ejusmodi epulum, verum etiam inutile nobis et supervacuum esset;) sed de spirituali et coelesti perceptione Christi et sacramentali panis conversione loquebatur, panem non modo figuram, verum etiam corpus Christi vocans. Ex quo datur intelligi; non modo nos in sacramento corporaliter panem edere (qui sacramentum et figura corporis Christi est), sed spiritualiter etiam verum corpus et sanguinem ejus percipere. Atque hac Theophy-lacti sententia vera, pia, et consolationis plena est.
Post hec omnia ab adversariis Hieronymus in epistolam ad Titum profertur, ubi hac scribit: Tantum interest inter propositionis panes et corpus Christi, quantum inter umbram et corpora, inter imaginem et veritatem, inter exemplaria futurorum, et ea ipsa qua per exemplaria prafigurabantur.”
H»c Hieronymi verba recte intellecta nihil afferunt, in quo se papiste venditare possint. lle enim panes propositionis voluit obscuram quandam umbram Christi venturi fuisse, sed sacramentum corporis Christi evidens testimonium esse, Christum jam advenisse, promissa fecisse, et quanquam corpore in colum migravit, spirituali tamen corporis et sanguinis sui pastu nos alere.
Had eadem responderi possunt, si quis ex Augustino, Sedulio, Leone, Fulgentio, Cassiodoro, Gregorio et ceteris, quod papisticum videatur, de Christi in sacramento manducatione objiciat.
Neque enim plane, neque ad simplicem verborum sensum ista capienda sunt, sed figurate et spiritualiter, sicuti abunde antea comprobatum est, et in quarto etiam libro plenius tractabitur.
Sed dum ceteros transimus, cavendum est nobis, ne Joannes Damascenus dimittatur, quem fortissimum et acerrimum propugnatorem naturalis et corporalis presentis adversarii inducunt, quemque solum universam causam defendere posse judicant.
Sed neque auctoritas Damasceni tanta est, ut ea nos opprimere debeat, neque dicta tam perspicua, ut de illo se potissimum jactare possint. Recens enim scriptor est prz illis, quos pro nostra parte adduximus. Et multis in locis ab antiquorum scriptorum auctoritate dissentit, si hzc sit illius mens, quam papiste ei attribuunt: ut cum ait, panem et vinum figuras non esse, qua antiqui scriptores figuras appellant; et panem ac vinum minime consumi, nec ex alvo ejici, contra quam Origenes et Augustinus affirmant; vel quod exemplaria corporis Christi post consecrationem non appellentur, in quo manifeste contradicit liturgize illi que Basilio ascribitur.
Quid, quod adversus statis sua principes, qui imperatorium tum tenebant gradum, acerrimus episcopi Romani defensor fuerat, et ad scriptis propagandam de simulacrorum cultu nefandam impietatem et idololatriam delicie illius et quasi dextra fuerat? Quo minus mirum est, si justo et divino judicio dexteram amiserit, quicquid de ea restituta alii fabulentur. Quicquid autem, et quale id cunque sit, quod aliis in locis scribat, hoc certe loco, quem adversarii afferunt, pie et erudite scri-
bit, etiamsi papiste vel ignorantia quadam non recte illius dicta accipiant, vel consulto contra illius sententiam alienum in sensum depravent.
Summa ejus doctrine hec est. Quemadmodum Christus Deus et homo duas in se habet naturas, ita duplicem nativitatem habuit; unam zternam, alteram tempori subjectam. Sie et nos, quasi singuli duo homines essemus, vel potius duos in nobis homines. contineremus, (novum et veterem, spiritualem et carnalem,) duplicem quoque ortum habemus, unum carnalem ex parente nostro Adamo, (per quem ad nos, quasi hereditario jure, maledictio et sempiterna condemnatio veniunt,) alterum spiritualem ex coelesti Adamo, Christo nempe, per quem coelestis benedictionis et zternze atque immortalis glorie hzreditatem adimus.
Quoniam autem hic Adamus spiritualis est, necesse est non modo ortum nostrum, verum etiam pastum quoque spiritualem esse. Ac ortus quidem is in baptismo, pastus vero in ccena, quasi oculis subjicitur. Quia enim nostrorum oculorum acies ad spiritualis aqua aspectum, qua abluimur, valde hebescit, et tanta est spiritualis quoque pastus subtilitas, ut fugiat aciem; ideo ad hanc nostram imbecillitatem juvandam ut clarius pura integraque fide ista cernamus), Servator ista signis perspicuis et sub sensum cadentibus, et ad quotidianum usum cultumque vite pertinentibus, ante oculos nostros collocavit.: Cum autem consuescant homines, ubi se abluunt, aquam adhibere, ideo hic sive spiritualis ortus, sive ablutio in illius sanguine, nobis in baptismo per aquam proponitur. Spiritualis item pastus noster per panem et vinum ob oculos nobis ponitur, quia in assiduum et quotidianum victus subsidium veniunt, ut quemadmodum illa corpus, sic Christi caro et sanguis animum, pascant.
Hac de causa panis et vinum exemplaria carnis et sanguinis Christi dicuntur, atque etiam caro et sanguis Christi appellantur, ut nos admoneant et ad cogitationem beneficii Christi excitent, et evidenti ratione concludant, sic nos ad @ternam vitam Christi carne et sanguine spiritualiter sustentari, quemadmodum pane et vino corpus nostrum alitur et recreatur.
Atque ut omnipotens Deus magnitudine verbi, sancto Spiritu, et immensa potentia omnes res creatas initio produxit, et ex eo tempore perpetuo conservavit; ita eodem ille verbo et eadem potentia hunc spiritualem in nobis ortum continenter efficit, et spiritualem similiter pastum adhibet, qua omnia a Deo solo efficiuntur, et a nobis fide sola percipiuntur et tenentur.
Itemque ut panis et vinum facultate naturse in humanum corpus mutantur, corpus iamen idem est quod ante fuit, e& non mutatur; ita quanquam panis et vinum sacramentaliter in Christi corpus et sanguinem convertantur, corpus tamen Christi, mutationis omnis expers, eodem loco quo antea continetur, et coeli certo spatio definitur.
Neque vero panis et vinum sic in Christi corpus mutantur, ut in unam naturam cum eo conveniant; sed naturam sejunctam et diversam habent, sic ut neque panis in se corpus Christi sit, nec vinum sanguis, sed his qui digne ea percipiunt caro et sanguis Christi fiunt, hoc est, a rebus naturalibus et usitatis ad res nature dignitatem longe superantes extolluntur. Sacramentatus enim panis et vinum non nuda sunt atque inania signa, sed ita actuosa et efficacia, ut quicunque digne perceperit, spiritualiter Christi carnem et sanguinem percipiat, atque adeo vitam nactus sit eternam.
Quicunque igitur ad hanc mensam accedit, par atque zequum est, ut omni cum animi subjectione, timore, reverentia, integritate vite veniat, quasi non modo panem et vinum, verum etiam Servatorem Christum, Deum atque hominem, et omnia ejus beneficia, ad magnam lenitionem et recreationem tum animi tum corporis, percepturus.
Hoc fuit Damasceni de hac causa judicium.
Qui igitur ex illo colligunt, vet naturalem corporis Christi in sacramentis panis et vini preesentiam, vel externi et aspectabilis sacramenti venerationem, vel substantie panis et vini post consecrationem discessum, et substantie solius corporis Christi permansionem, vel Damascenum non intelligunt, vel obstinata quadam contumacia intelligere nolunt, quod mihi sane verisimilius videtur propter ejusmodi conclusiunculas, quas iniqui homines ex illius dictis colligunt et decerpunt.
Quamvis enim dicat, Christum spiritualem pastum esse, intelligendum est tamen, quemadmodum in baptismo Spiritus sanctus in aqua non est, sed in illo qui non simulate
3 baptizatur, ita noluisse Damascenum, Christum esse in pane, sed in eo qui digne percipit panem. L. Et quanquam panem Christi corpus et vinum sanguinem vocet, non sensit tamen panem per se, aut vinum nondum perceptum, carnem et sanguinem ejus esse, sed his qui non ficta fide digne panem et vinum percipiunt, vocari a Damasceno ea corpus et sanguinem Christi, quod ejusmodi homines efficientia Spiritus sancti ita conjunguntur, et spiritualiter cum Christi carne et sanguine et divina quoque ejus natura cohzrescunt, ut ilis ad zternitatem et immortalitatem pascantur.
Neque vero Damascenus sacramentum venerandum aut adorandum dicit, (sicut.. ^ papiste loquuntur, quz res aperta idololatria est,) sed Christum Deum et hominem venerandum przdieat; neque tamen illum in pane et vino colendum, sed ad dexteram Patris sedentem, et Spiritu in nobis existentem.
Neque ille dicit, nec panem nec vinum permanere, nec ullam aliam substantiam praeter substantiam corporis et sanguinis Christi; sed aperte fatetur, quemadmodum candens carbo non solum lignum est, sed ignis et lignum simul juncta, sic panis eucharistize non solum panis est, sed panis divine natura junctus. Qui vero contendunt nullam substantiam permanere, nisi substantiam corporis et sanguinis Christi, non modo negant. panis et vini, sed etiam divin mature et anime humane Christi, presentiam. Si enim caro et sanguis, anima, et divina natura Christi, quatuor substantism sunt, et in sacramento dus tantum ex illis (caro et sanguis) insunt, ubi tandem erit anima et divina ejus natura? Ita fit, ut Jesum dividant, et humanam naturam a divina segregent: de quibus Joannes dicit ad hune modum, Quicunque dividit Jesum, non ex Deo est, sed antichristus est.”
Neque vero hoc solum faciunt, sed Christum a membris suis omnibus in sacramento discludunt, ita ut nullum ibi prorsus corpus humanum relinquant. Recte enim Damascenus distinctionem membrorum ita ad naturam humani corporis asserit pertinere, ut ubi nulla ejusmodi distinctio sit, ibi perfectum corpus esse non possit.
At papiste docent, nullam hujusmodi membrorum in sacramento distinctionem esse: vel enim caput, oculos, os, aures, brachia, manus, tibias, pedes, plane in sacramento esse negant; vel totum caput, totum oculos, totum aures, os, brachia, manus, tibias, pedes, esse dieunt; atque adeo ex Christi corpore nullum plane corpus faciunt.
Jam vero cum papistarum errores tum de transubstantiatione, tum de reali,
← 26. Defensio Liber Secundus · Contents · 28. Defensio Liber Quartus, De Perceptione →